• İçsel bilgi kaynakları (kurumsal medya, yazılı, Giriş sözlü/sözsüz, görsel araçlar) Örgütsel İletişim: “Örgüt ortamında üyelerin birbirleriyle, • Kurum kültürü (kurumsal değer hakkında bilgi örgüt dışında ise daha çok örgütün tüzel kişiliyle zaman verilmesi, anket gibi araçlarla geri bildirim zaman da örgüt üyeleriyle dış çevre arasında mesaj ve kanallarının oluşturulması) anlam paylaşma süreçleri olarak” tanımlanabilir (Gülnar, • Çalışanların gözünde olumlu imaj (başarı ve 2007). Örgütsel iletişim; rekabet, yenilik, teknik değişim başarısızlık noktalarının tespiti, yeni projeler içerisinde doğru kanalların kullanılarak hem bireysel hem hakkında bilgi, sözsüz iletişimin sağlanması) de örgütsel amaçlara ulaşmak için önemli bir alan olarak • Çalışanların özelliklerine göre değerlendirilmesi görülmektedir. İnsan odaklı bir yapıya dönüşen örgütler (uyum programlarının geliştirilmesi, ödül sistemi, içerisinde iletişimin tasarlanması, mesajların gönderileceği eğitim faaliyetleri) kanalların belirlenmesi, geri bildirimlerin karşılıklı öğrenme • Kurumsal bilgi alanı (e-kütüphane, uzaktan sürecinde kullanılması gibi diğer amaçlarla, örgütsel öğretim, seminer, eğitim, kurslar) iletişim süreci analiz edilmektedir. Bu analiz sadece içsel • Düzenli değerlendirme (iletişim sistemleri, değil aynı zamanda dışsal çevreye göre yapılmaktadır. verimsizlik oluşturacak alanların tespiti ) Tüm örgütler için tek tip iletişimden bahsetmek oldukça Kuramlarla Örgütsel İletişimin Değerlendirilmesi zordur. Örneğin turizmde; işletmelerin statüsü, mevsimlik faaliyet gösterip göstermeme durumları, çalışan sayıları, Örgütsel iletişim, klasik, neo-klasik, modern ve çağdaş otel işletmeleri için düşünüldüğünde işletme büyüklükleri, yönetim kuramlarında farklı bir şekilde ele alınmaktadır.
farklı örgütleri ve farklı iletişim ortamlarını Klasik örgüt kuramlarında insana verilen önem ikinci tanımlamaktadır. Turizm işletmelerinde, paydaşlarla birlikte planda kalmakta örgüt içerisindeki hiyerarşiye bağlı olarak örgütsel amaçlara ulaşılırken; çalışanların yukarıdan aşağıya ve dikey iletişim söz konusu motivasyonlarının artırılması, yaptıkları işlerde motive olmaktadır. Yine bu kuram içerisinde verimlilik, olmalarının sağlanması, örgütsel aidiyetlerinin geliştirilmesi makinelerdeki iyileştirmelerle mümkün düşüncesi gibi amaçlarla da örgütsel iletişimden yararlanmaktadır. hakimdir.
Örgütsel İletişimin Tanımı, Kapsamı, Önemi Neo- Klasik örgüt kuramlarında ise klasik kurama göre
Örgütsel İletişiminin Tanımı ve Kapsamı insana daha çok önem verildiği, biçimsel iletişim Örgütsel iletişim işletme açısından pek çok sebeple ele kanallarıyla birlikte resmî olmayan iletişim kanallarının da alınmaktadır. Bunlar aşağıdaki şekilde sıralanabilir; kullanıldığı görülmektedir.
1. Amaç ve hedeflerin bilinirliğinin artırılması, Sistem yaklaşımının içinde bulunduğu modern yönetim 2. Bilgi verme işlevinin yerine getirilmesi, kurumlarında “iletişim” odak noktası haline gelmiştir
3. Olası sorunların önlenmesi, yenilik ve Çağdaş örgüt kuramında ise iç ve dış çevreden elde yaratıcılığın özendirilmesi, edilen geri bildirimlerin örgütün iyileştirilmesi amacıyla 4. Çalışanların deneyimleriyle geri bildirim kullanılacağı dile getirilmektedir (Tutar, 2013). sağlanması, 5. Etkinlikler, kararların duyurulması yoluyla Bütünsel açıdan değerlendirildiğinde pek çok kuramdan çalışanların örgütsel yaşama katılım düzeylerinin bu kapsamda yararlanılmaktadır. Aberg’in örgütsel artırılması, iletişim kuramına göre iletişimin; “temel iç ve dış 6. Çift yönlü iletişimin özendirilmesi, faaliyetleri desteklemek”, “örgütleme ve ürün temelli 7. Temsil yeteneklerinin geliştirilmesi, konumlandırma”, “hedef kitleleri bilgilendirme” ve 8. Terfi ve geleceğe ilişkin beklentiler konusunda “bireyleri iyi bir örgüt vatandaşı olarak toplumsallaştırma” bilgi verilmesi olmak üzere dört temel fonksiyonu bulunmaktadır.
9. Örgüt kimliğinin oluşturulması ve sürekliliğinin Temel örgüt kuramlarında iletişim yeri “klasik okul ve sağlanmasıdır (Varol, 1993). iletişim”, “insan davranışı okulu ve iletişim”, “bütünleşik
Sonuç olarak faaliyet sırasında iletişim adına yapılanların/ yaklaşımlar okulu ve iletişim”, “postmodern, eleştirel ve yapılmayanların, örgüt kimliğinin oluşturulmasında da feminist yaklaşımlar” olmak üzere dört grupta incelenebilir.
önemli bir gösterge olarak görüldüğü söylenebilir. Klasik okul ve iletişim içerisinde “bilimsel yönetim
Etkili bir örgütsel iletişim aşağıdaki aşamaların okulu, “bürokrasi okulu” ve “yönetim süreci okulu” izlenmesini gerektirir (Ksenia, 2015); incelenmektedir. Taylor, Weber ve Fayol bu okulun öncüleridir. Klasik kurama göre, iletişim görevi • Teknik altyapı (bilgilendirme kanalları, bilgi tamamlamayı kolaylaştırmak üzere tasarlanmış bir güvenliği ve bilgi aktarım hızı) yönetim aracıdır ve uzmanlaşmaya gidilmektedir. • Faaliyet süreci için gerekli bilgi alışverişi (zamanlama, geri bildirim kanalları, görevlerin İnsan davranışı okulu ve iletişim içerisinde is belirlenmesi, bilgilerin saklanması) “Koordinasyon İlkeleri (May Parker Follett), Hawthorne Etkisi (Elton Mayo), Kuram X-Y (Douglas McGregor) ve
Katılımcı Yönetim (Rensis Likert) yer almaktadır. İnsan Örgüt kültürü çeşitli öğelerden oluşmaktadır. Bunlar; davranışı okulu ve iletişim içerisinde is “Koordinasyon “doğrudan gözlemlenebilen” (semboller, süreçler ve İlkeleri (May Parker Follett), Hawthorne Etkisi (Elton davranışlar), “gözlemlenebilen” (duygular, inançlar ve Mayo), Kuram X-Y (Douglas McGregor) ve Katılımcı değerler) ve “doğrudan gözlemlenemeyen çekirdek Yönetim (Rensis Likert) yer almaktadır. İnsan davranışı değer” (temel varsayımlar) öğeleridir. okulunda, yönetimin çalışanlara güvenmesi ve çalışanların Sembollerin içeriğinde örgüte ait “logo”, “slogan”, işle ilgili konularda üstleriyle tartışma özgürlüğü “ölçüt” ve uygulamalar” ve “ödüllendirme kriterleri” hissetmeleri tartışılmaktadır. bulunmaktadır. Süreçler içerisinde, “raporlama sistemi”, Bütünleşik yaklaşımlar okulu ve iletişimi içerisinde; “iş tasarımı ve içeriği”, “oryantasyon”, “performans süreç ve çevresel yaklaşımlar, kültürel yaklaşımlar değerlendirme sistemleri”, “toplantı ve müzakere” bulunmaktadır. Bütünleşik yaklaşımlar kuramlarında süreçleriyle ilgili kuralları yer almaktadır. Örgütün fiziki iletişim, sistem özelliğinde iletişimin etkililiği yalnızca yerleşimiyle ilgili özellikler “binalar”, “eşyalar”; “örgüt örgüt içinde olup bitenlerle değil, aynı zamanda örgütün üyelerinin faaliyetleri” biçimsellik başlığı altında çevresiyle, müşterileriyle ve örgütün topluluğuyla incelenmektedir. Duygu ve inançlar, örgüt üyelerinin ilişkilendirilir. üstlendiği rollerle; değerler ise örgüt içerisinde hangi unsurların önemli olduğu ve örgütte nasıl davranılması Postmodern, Eleştirel ve Feminist yaklaşımlarda gerektiğiyle ilgilidir. Postmodern, eleştirel ve feminist kuramlarda örgütsel iletişim, anlama ve daha geniş sosyal ilişkilerin Örgüt kültürü iletişimi etkilerken; iletişim de örgüt yapılandırılmasında kullanılmaktadır. Örgütlenme, ilişki kültürünün oluşmasına katkıda bulunmaktadır. ve değişim mesajlarına vurgu yapılmaktadır. Örgüt İçi İletişim Ağ Modelleri Örgütsel İletişim İşlevleri Bir iletişim ağı, kuruluşta bilgi akışının yönlendirilmesini
Örgüt iletişiminin pek çok işlevi bulunmaktadır. Bunlar ifade etmektedir. İletişim kanalları “biçimsel” ya da kısaca; “biçimsel olmayan” şekillerde yapılanmaktadır. Bu ağlar, işletmedeki iletişim hakkında bilgi vermektedir. Örgütsel a. “bilgilendirme”, iletişim ağları, üst, ast ya da çalışma arkadaşlıkları olarak b. “denetleme”, “yönlendirme”, kişilerarası ilişkilere dayanmaktadır. Örgüt çalışanların c. “bilgi ve becerileri iletme”, diğer çalışanlara yakınlığı, iletişimin kimlerle kurulacağı, d. “eğitim verme”, statü ve örgütü etkileyen diğer hususlardır. Modeller ise e. “duygu ve düşünceleri dile getirme”, “merkezî” ve “merkezî olmayan” şekilde iki grupta f. “toplumsal ilişki kurma”, sınıflandırılabilir. g. “kaygı azaltma”, h. “eğlendirme”, Tekerlek Biçiminde İletişim i. “uyarma” ve Tekerlek modeli, “salkım modeli” veya “merkezi model” j. “gerekli rolleri üzerine alma” olarak da adlandırılmaktadır. Burada merkezde bulunan
işlevleridir. birey ile iletişim kurulmaktadır. Ancak bu iletişim diğer bireyler arasında olmamaktadır. Bu modelde otorite Başka bir gruplandırmada bu işlevler; örgütün en üst düzey yöneticisindedir. Modelin en önemli
a. “kontrol”, özelliği, “otokratik” bir yapısının olmasıdır.
b. “güdüleme”, “duyguların ifade edilmesi” ve Y Modeli c. “bilgi iletme” Merkezileşme derecesi en yüksek diğer grup iletişim ağını olarak sınıflandırılmıştır. oluşturmaktadır. Burada da merkezî bir üye, iletişim ağının ucunda bulunan üç üye bulunmaktadır. Örgütsel iletişimin fonksiyonları ise; Zincir Modeli a. “bilgi sağlama”, b. “geri bildirimde bulunma”, Bir grup üyesinin diğeri ile ilişkisi sonucu ortaya çıkan c. “ikna etme”, zincir iletişim biçimi, hiyerarşik olarak, hat halinde üretim d. “etkileme”, yapan çalışanların oluşturduğu gruplarda görülmektedir. e. “emredici ve öğretici iletişim kurma”, Buradaki temel amaç, iletişim yoğunluğunu azaltmaktır.
f. “birleştirme ve eşgüdüm sağlama” Dairesel Model
başlıklarıyla gruplandırılabilir. Dairesel model, grup üyelerinin birbiriyle iletişimlerinin daha fazla olduğu bir yapıyı temsil etmektedir. Bütün Örgüt Kültürü ve İletişim üyeler kendisine en yakın durumda olan üyelerle iletişim
Örgüt Kültürü, örgüt üyelerinin anlam bulma sürecine kurabilmekte ve bilgileri aynı şekilde onlardan katkıda bulunan inanış, düşünüş ve davranış biçimini alabilmektedir. belirleyen değerlerdir.
Çok Yönlü Model Yatay iletişim, aynı organizasyon içerisinde, aynı Çok yönlü modelde tüm iletişim kanalları açıktır. Bir kademedeki bireyler arasındaki iletişimi ortaya koyan bir kısıtlama olmaksızın her grup üyesi iletişimi başlatabilir kavramdır. Olumlu bir yatay iletişimle örgütte koordinasyon ve iletişim, hiçbir sınırlama olmaksızın gerçekleşebilir. sağlanmakta, departmanlar arası sorunlar çözümlenmekte ve örgütsel işleyiş akıcı hale getirilmektedir. Yukarıda açıklanmaya çalışılan tüm modellerin “merkezileşme derecesi”, “haberleşme kanalı sayısı”, Çapraz iletişim, örgüt hiyerarşisi içinde departmanlar arası “liderlik tatmini”, “grup tatmini”, “kişisel tatmin”, “hız ve gerçekleştirilen iletişimdir. Daha çok, karmaşık dikey doğruluk” ölçütleri ile bir bütün olarak değerlendirmek iletişim kanallarından ortaya çıkan sorunların giderilmesi ve mümkündür. Her modelin kendine göre üstün ve zayıf önlemlerin alınması amacına yönelik bir bilgi alışverişidir.
yanları bulunmaktadır. Biçimsel Olmayan İletişim Sistemi
Örgütlerde İletişim Sistemleri Örgütlerde biçimsel olduğu kadar iş ortamı ve dışındaki Bir örgütte iletişim sistemleri başarının kilit faktörü olarak biçimsel olmayan mesajlarla da iletişim sağlanmaktadır. görülmektedir. “Biçimsel” ve “biçimsel olmayan” Dedikodu, söylenti ya da fısıltı olarak örnekleriyle amaç, şeklinde sınıflandırılan iletişim yapısı zaman zaman sosyal ilişkilerin sürdürülmesidir. Bu amaçla kişisel birbirinin yerine geçmekte ya da birlikte kullanılmaktadır bilgiler ya da söylentiler örgüt içinde hızla yayılmaktadır. (Singla, 2009). Örgüt çalışanlarıyla “iç iletişim” ve Biçimsel iletişime kıyasla bilgiler daha hızlı aktarılmakta; örgütlerin dış çevresiyle iletişimleri sonucu oluşan “dış çalışanlar örgüte ilişkin haberleri öncelikle bu kanallardan iletişim” örgütsel etkinliklerin temelini oluşturmaktadır. edinmektedirler.
Örgüt içi iletişim; örgüt yapısına bağlı olarak tüm örgüt Örgütsel İletişim Araçları üyeleri arasında (aşağıdan yukarıya, yukarıdan aşağıya, Bu araçlar; “yazılı iletişim araçları”, “sözlü/sözsüz iletişim yatay, dikey, çapraz, çok yönlü); örgüt dışı iletişim ise araçları” ve “görsel ve işitsel iletişim araçları” olarak dört (satış, reklam, halkla ilişkiler gibi) örgütün dış çevresi ile grupta sınıflandırılabilir. Bunun dışında başka bir olmaktadır (Eskiyörük, 2015). Diğer yandan, örgüt içi sınıflandırmayla “geleneksel” ve “internet tabanlı” iletişim iletişim; “içsel”, “kişilerarası”, “kişi ile grup arasında”, araçları olarak ayırmak mümkündür. “kişi ile örgüt arasında”, “gruplar/bölümler arasında” ve “grup ile örgüt arasında” iletişim; kurumsal iletişim olarak Yazılı İletişim Araçları adlandırılan örgüt dışı iletişim ise “müşteriler”, “rakipler” “Duyuru panoları”, “raporlar”, “işletme dergisi”, “broşür”, ve “hizmet alan gruplar” ile yapılmaktadır. “el kitapları”, “afiş”, “ilan tahtası”, “bültenler”, “raporlar”,
Biçimsel İletişim Sistemi “formlar”, “afişler”, “anketler”, “dilek kutuları”, “tutanaklar”, “bilgi defterleri” ve diğer iletişim araçlarıdır Bu sistemde örgütsel yapı, ast-üst arasındaki iletişime etki (e-Posta, mektup, rapor, sosyal medya araçları gibi). etmektedir. Bültenler, toplantılar, yazılı notlar, elektronik posta ve haber kanalları gibi araçlar kullanılmaktadır. Sözlü İletişim Araçları
Örgütlerde iletişimin aşağıdan yukarıya ya da yukarıdan Genelde birebir ya da topluluk halinde yüz yüze yapılan aşağıya olma durumu “dikey iletişim” olarak görüşme sürecini açıklamaktadır. Bu anlamda doğrudan ve adlandırılmaktadır. Dikey iletişim, hiyerarşik bir sistemde, etkili bir iletişim kanalıdır. Toplantı, konferans ve üst kademelerle alt kademeler arasında emir ve bilgi seminerler, mesleki eğitim toplantıları, sunumlar, intibak akışını sağlayan bir köprü olarak görülmektedir. programları, telefonla görüşmeleri bu iletişimde kullanılan araçlardır. “Diyalog kurma”, “söylentiler” hatta Yukarıdan aşağıya iletişimde mesajlar yazılı olarak “dedikodular”, “sohbetler”, “soru sorma”, “ortak sorunlara sunulmakta, sade, yalın ve anlaşılabilir bir şekilde çözüm üretme” ve “eğitimle” iletişim sağlanmaktadır. iletilmesi sağlanmaktadır. Yukarıdan aşağıya dikey iletişimde; iş talimatlarının verilmesi, işin anlaşılmasının Görsel İletişim Araçları
sağlanması, diğer örgütsel görevlerle ilişkisinin Örgütsel iletişim araçları içerisinde yer alan diğer bir araç belirlenmesi, geri bildirim gibi amaçlar bulunmaktadır. olan görsel ve işitsel iletişim; bilgi oluşumu, açıklama, Otoriter bir yapı içerisinde mesajların yanlış yorumlanma kontrolün içinde bulunduğu görsel ve işitsel araçlardan olasılığı da bulunmaktadır. oluşmaktadır. Kullanılan semboller, videolar, sesler, işaretler gibi sözel olmayan bir dille mesajların verilmesi Astlardan üstlere doğru gerçekleşen bilgi akışı aşağıdan amaçlanmaktadır. yukarıya iletişim olarak belirlenmektedir. Bu akış, belli bir hiyerarşi zincirini takip ederek gerçekleştirilmektedir. Sözsüz İletişim Araçları Aşağıdan yukarıya iletişimde en çok kullanılan araçlardan Sözsüz iletişimi; duyguları göstermede kullanılan, dili biri açık kapıdır. Anketler, teknolojik araçlar ve diğer destekleyen ve ipuçları veren, dil yerine kullanılabilen, koşullara ilişkin alınan geribildirimler diğer örnekleri gizli mesajlar taşıyan, seremoni ve ritüelleri yerine oluşturur. getirmek amacıyla ses tonlanması, mimik ve jestler, fiziki
duruş, hareketler, renkler gibi sembollerden yararlanılan bir iletişim olarak tanımlamak mümkündür.