TRZ104U-ÖZEL İLGİ TURİZMİ
Ünite 6: Kişisel Gelişim ve Yaşam Tarzı Temelli Özel İlgi Turizmi
Yaşam Tarzı Temelli Özel İlgi Turizmi
Yaşam tarzı, insanların önem verdiği şeyleri, dünya ve çevresi hakkındaki düşüncelerini ve zaman harcama yöntemlerini belirleyen bir kavramdır. Bu nedenle yaşam tarzı; bireylerin ilgileri, fikirleri, tutumları, değerleri, gelirleri ve katıldığı aktiviteleri gibi hayatın hemen her alanında meydana gelen davranış kalıplarında ortaya çıkmaktadır.
Yaşam Tarzı: Bir kişi veya grubun tutumlarını ve değerlerini yansıtan bireysel ve sosyal davranışlar örüntüsüdür. Yaşam tarzı temelli turizm, psikolojik ve sosyolojik bir özellik taşıması nedeniyle demografik değişkenlerle ayrılmaz bir bütünlük oluşturmaktadır. Yaşam tarzı temelli turizminin incelediği konular aşağıdaki gibidir:
• Turistlerin ilgileri • Turizm faaliyetlerini nasıl gerçekleştirdikleri • Boş zamanlarını turizmle ilgili olarak nerede ve nasıl değerlendirdikleri • Hangi turistik faaliyetlerle ilgilendikleri
Yaşam tarzı temelli turizm ürünü, tüketicilerin istek ve beklentilerini karşılayabilecek şekilde, tüketici gruplarının; kimliklerine, benzerliklerine, ilgilerine, düşüncelerine, değerlerine uygun bir biçimde bireyselleştirilerek oluşturulmaktadır. Yaşam tarzı temelli turizmin önemli parametrelerini; katılımcıların amaçları, turizme bakışları, bireysel tercihleri, ilgileri, değerleri, beklentileri belirlemektedir.
Yemek ve Şarap Turizmi
Yemek ve şarap, yaşam tarzı temelli turizmin vazgeçilmez unsurlarındandır. Yemek, çağdaş yaşam tarzının önemli bir parçası olmasının yanı sıra sosyal statü ve kültürel sermayenin de göstergelerinden biri olarak değerlendirilir. Yiyecek içecek; bir ülkenin, bölgenin veya etnik grubun kültürüyle ilişkilendirildiğinden akıllara kültür turistlerini getirmektedir. Yemek ve şarap turizminin, maliyetli bir turizm türü olması ve buna yeterli zaman ayrılamaması bu talep azlığının sebebi olarak gösterilebilir.
Yemek Turizmi: Yemeğin özgün lezzete ve tada sahip olduğu destinasyonlara yönelen birincil amaçları yemek, satın almak ve bu bölgedeki yemek üretim pratiklerini deneyimlemek olan turistlerin, bu seyahatleri sırasında gerçekleştirdikleri faaliyetler dizisi olarak tanımlanabilir.
Şarap Turizmi: Turistler için eşsiz şarap üretim yöntemlerine ve olanaklarına sahip destinasyonlarda, şarap imalathanelerinin, festivallerinin ve sergilerinin gezilmesinin temel motivasyon olduğu turizm türüdür. Şarap turizmi, özellikle üretim yerinde veya yakınında şarap tadımı, tüketimi ve satın alınması ile motive edilerek gerçekleştirilen turizm faaliyetlerini kapsarken; yemek turizmi ise sıra dışı ve unutulmaz yemek deneyimi arayışıyla motive edilen seyahat deneyimlerini kapsayan turizm türü olarak ifade edilmektedir.
Yaşam tarzı temelli yemek ve şarap turistleri için günümüzde geniş bir ürün ve hizmet çeşitliliği bulunmaktadır. Bunlar arasında;
• Yerel lezzetlerin sunulduğu küçük veya Michelin yıldızlı restoranlar veya ünlü şeflerin bulunduğu restoranlar, • Yemek ve şarap üretim yerleri (şarap bağları, gurme üreticiler vb.), • Rehberli veya bağımsız, yiyecek alışverişleri, yerel pazarlar ve üreticiler, • Bölgesel veya yerel ürünlerin sergilendiği yemek ve şarap festivalleri, • Yemek müzeleri (Fransa-Agropolis Müzesi gibi) vardır.
Macera Turizmi
Macera Turizmi: Bireylerin yaşadığı yer dışında çoğu kez doğal ortamların ticarileştirilmesiyle oluşturulmuş ortamlarda doğa ile etkileşimli gerçekleştirilen macera ve heyecan içeren turizm faaliyetleridir. Macera turizmi, turistlerin doğal çevreyle etkileşimli olarak gerçekleştirdiği gerçek veya gerçekmiş gibi görünen risk unsurlarını içeren faaliyetler dizisi olarak tanımlanabilir. Macera turizminin karada (ekstrem, snowboard), havada (yamaç paraşütü) ve suda (rafting) olmak üzere çeşitli yer ve zamanlarda gerçekleştirilebilecek faaliyetleri kapsayabileceği söylenebilir. Macera turizmin özellikleri:
• Belirsizlik • Tehlike ve risk • Zorluk • Başarabilme beklentisi • Yenilik • Heyecan ve uyarılma • Gerçeklerden kaçış • Odaklanma • Farklı duygular yaşama
Alışveriş Turizmi
Alışveriş turizminde turistin temel seyahat motivasyonu ve gerçekleştirmek istediği faaliyetin kapsamını mal satın alma diğer bir ifadeyle alışveriş oluşturmaktadır. Alışveriş turizmi ve turizm alışverişini birbirlerinden ayıran en önemli fark, alışverişin merkezi konumuyla ilgilidir. Alışveriş turizminde seyahate temel oluşturan motivasyon alışverişin kendisi iken turizm alışverişinde ise alışveriş, tatil sırasında gerçekleştirilen faaliyetlerin yalnızca bir yönünü, parçasını oluşturmaktadır. Alışveriş turizminin belirleyici unsurları aşağıdaki gibidir:
• Bireysel özellikler • Alışveriş için ziyaret edilen firmalar • Turist motivasyonu • Satın alma türü
Hava koşulları, yılbaşı, sevgililer günü, anneler günü ve indirim dönemleri gibi önemli dönemler de aynı zamanda alışveriş turizmi üzerinde etkilidir. Kültürel ve toplumsal
bir olgu olmasının yanı sıra yaşam tarzı temelinde alışveriş turizminin çeşitli faktörlerden etkilenebilmesi mümkündür:
• Yasal düzenlemeler: Satın alınan malların ülkeye alınmasına yönelik kısıtlamalar ve ülke sınırlarının geçirgenliği, • Ekonomik faktörler: İkamet edilen yerde mallara ulaşılabilecek koşulların olması durumu, • Komşu ülkelerin kültürel etkileri: Moda, alışkanlıklar, satın alınabilirlik, tüketim kültürü, • Coğrafi konum: Destinasyonlar arası mesafe, • Bireysel tercihler: Arzular, istekler, ihtiyaçlar.
Kamp-Karavan Turizmi
Kamplarda konaklamak veya karavanlarla seyahat etmek bu yönde eğilimleri olan turistler için önemli bir alternatif oluşturmaktadır. Kamp ve karavan turizmi, özellikle doğaya ve yeşil alanlara yakın çevrelerde, çadır ve tente gibi geçici konaklama yapılarında konaklanması ve seyahatlerin karavanla gerçekleştirilmesini içeren turizm faaliyetleri olarak kavramsallaştırılabilir.
Kampçılık ve karavan turizmi hem yaşam tarzı temelli özel ilgi hem de geleneksel turizm çeşitleriyle karşılaştırıldığında tatilin ekonomik olması bağlamında önemli farklar bulunmaktadır. Turistleri kamp ve karavan turizmine yönelten ortak motivasyonlar:
• Yeni yerler keşfetmek, • Güzel manzara ve havanın tadını çıkarmak, • Tarihi öğrenmek, • Yeni insanlarla tanışmak, • Bireyin istediğini yapabilme serbestîsi olarak ifade etmektedir. Kamp ve karavan turizminin yaygınlaşmasıyla, turistler için profesyonel olarak sağlanan kamp, çadır ve karavanlarda turistik konaklama gerçekleştirilebilmekte dahası turistlerin gereksinim duydukları temel ihtiyaçları da karşılanabilmektedir.
Yavaş Turizm
İtalyanca Citta (şehir) ve İngilizce slow (yavaş, sakin) kelimelerinden oluşan Cittaslow, “Sakin Şehir” anlamına gelmektedir. Yavaş turizmin kökleri, 1980’li yıllarda kitle turizminin sürdürülebilir olmayan yaşam tarzına karşılık olarak İtalya’da başlatılan yavaş yemek (slow food) hareketine dayanmaktadır.
Yavaş turizmde turist, yerel halkın kültürel, tarihsel, çevresel ve toplumsal değerlerine karşı daha bilinçli, turist ve yerel halk etkileşimi sırasında ise daha saygılı bir tutum sergilemektedir. Yavaş turizm hareketinin gelişimi; önce yavaş yemek, yavaş şehir ve yavaş destinasyon; sonrasında ise yavaş turizm yönünde bir seyir izlemiştir. Yavaş turizm hareketinin, modern yaşamın hızına karşı çıkarak yavaş yaşam anlayışı üzerine inşa edilen turizmin tüm bileşenleri için uygulanabilecek faaliyetler olarak görülebilir.
Yavaş turizm hareketine katılanların özellikleri aşağıdaki gibidir:
• Yerel kültürü öğrenme eğilimindedir. • Genel turist özellikleriyle benzerlikleri olsa da tek bir kalıba sığdırılamazlar. • Çevre dostu ve yerel ulaşım araçlarını tercih ederler. • Çevreye, toplumsal değerlere saygılıdır. • Genel olarak bilinç düzeyleri yüksektir. • Bağımsız ve esnek tatil planlamaları yaparlar. • Yerele ve doğal olana odaklanırlar. • Genellikle yakın turistik destinasyonları tercih ederler • Ziyaret ettikleri yerleri anlamaya ve yeni yetenekler geliştirmeye çalışırlar. • Yerel ev tipi konaklamaları büyük otellere tercih ederler. • Otantik destinasyonları tercih ederler. • Teknolojiden en az seviyede yararlanırlar.
Yalnız Turizm
Bağımsız seyahat, herhangi bir paket tur almaksızın veya bir grupla hareket etmeksizin kişinin kendi olanaklarıyla düzenlediği, organize ettiği turizm seyahatleridir. Bağımsız turistler; paket turlar almadan veya bir grupla hareket etmeden seyahat gerçekleştiren kişilerdir. Seyahat programları esnek olan, gideceği yerlerde ziyaret edeceği yerleri seçme özgürlüğü bulunan ve gittiği destinasyonda tek bir yere bağlı kalmayıp çok sayıda bölge gezen, tatil için gerekli diğer bileşenlerin (ulaşım, konaklama, yeme içme vs.) teminini kendisi gerçekleştirene bağımsız seyahat eden turistler denir.
Kişilerin bir destinasyonu yalnız bir şekilde seyahat etmesine yalnız seyahat denir. Yalnız seyahat edenlerin seyahat motivasyonları aşağıdaki gibidir:
• Kişisel gelişim • Farklı kültürleri tanıma isteği • Yenilik arayışı • Deneyim arayışı • Rahatlama isteği • Sosyalleşme
Yalnız turizm kavramının, tatil programında esnekliğe ve tatil için gitmeyi seçtikleri destinasyonlarda belli ölçüde özgürlüğe sahip turistlerin gerçekleştirdiği turizm faaliyetleri için kullanılması uygundur. Bu turistler, yalnız başlarına ikamet yerlerinden ayrılan, yalnız seyahat eden, kendi programından, tercihlerinden kendileri sorunlu olan turistlerdir. Onlar için bireysellik, esneklik ve bağımsız olmanın temel koşulları arasında yer almaktadır.
Kişisel Gelişim Temelli Özel İlgi Turizmi
Bireysel tatminin sağlanması bazı bireyler için deniz, kum, güneş gibi geleneksel turizm çeşitlerinden birine katılım, bazıları için yaşam tarzına uygun olarak macera veya alışveriş turizmine katılım, bazı turistler için ise eğitim ve
sanat gibi kişisel gelişim temelinde de sağlanabilmektedir. Bu turizm çeşitleri içinde özel ilgi kapsamında yer alan yaşam tarzı ve kişisel gelişim temelli turizm çeşitleri, turizmde mevsimselliğin etkisinin en az hissedildiği, yıl boyunca gerçekleştirilebilme olanağı bulunan turizm faaliyetleri olarak son yıllarda gelişmektedir.
Kişisel gelişim, bireyin belirli yönleriyle ilgili bir süreç olarak neyin geliştirilmesi gerektiği ve bunun planlamayı başarmanın ve değerlendirmenin yolları şeklinde ifade edilebilir. Bu turizm türünün, bireyin bulunduğu destinasyondan başka bir destinasyona, formel veya enformel olarak öğrenim görme, iş deneyimi, yabancı dil öğrenme, profesyonel gelişim, ruhsal gelişim gibi amaçlarla gerçekleştirilen seyahatleri kapsayabileceği söylenebilir.
Bir akademisyenin işinin bir parçası olarak konferanslara katılması, bir öğrencinin İngilizce öğrenmek amacıyla İngiltere’ye dil öğrenmeye gitmesi, bir şefin et pişirmenin inceliklerini öğrenmek amacıyla Amerika’ya gitmesi yine bir bireyin dünyanın en büyük opera salonlarından biri olan Paris Garnier’de opera performansını izlemesi gibi örnekleri arttırılabilecek çok sayıda turizm faaliyeti kişisel gelişim amaçlı turizm faaliyetleri çerçevesinde değerlendirilebilir.
Sanat Turizmi
Sanat turizmi genel olarak turistlerin genel bilgi düzeyini arttırmak ve kişiliğini olgunlaştırmak amaçlı gerçekleştirdikleri seyahatleri ve bu seyahatlerde katıldıkları sanatsal faaliyetleri kapsamaktadır. Sanat turizmi faaliyetlerine katılan turistlerin özellikleri aşağıdaki gibidir:
a. Birincil amacı sanatsal faaliyetlere katılma b. Eğitim düzeylerinin yüksek olması c. Gelir durumunun yüksek olması d. Yüksek harcama yapmaları e. Sık seyahat etmeleri f. İyi otellerde konaklama yapmaları g. Üçüncü yaş kategorisinde yer almaları.
Yoga Turizmi
Yoga, bireyin zihnini, ruhunu ve bedenini kendisiyle, başkalarıyla ve fiziksel dünyayla bütünleştirerek uyum yaratmasıdır. Yoga, bireyin kendisini sorgulaması, benliğiyle yüzleşmesi, kendini gözlemlemesi ve insan potansiyelini tam olarak anlayabilmesi için tüm engellerden kurtulmasıyla ilgilidir. Yoga Turizmi: turistin zihin, ruh ve beden birliğini kendisiyle, başkalarıyla ve fiziksel dünyayla birleştirerek uyum yaratmasına olanak sağlayacak destinasyonlarda uygun aktivitelerin gerçekleştirilmesi olarak tanımlanabilir.
Yoga turizminde ise turistleri motive eden unsurlar arasında genel olarak şunlar sayılabilir:
• Fiziksel motivasyonlar; esnekliği arttırmak ve kilo vermek vb.
• Kültürel motivasyonlar; farklı kültürleri tanımak ve yoganın temel ilkelerini öğrenmek vb. • Bireyler arası motivasyonlar; yeni insanlarla tanışmak, günlük yaşamdan kaçış veya ruhsal iyileşme, moda olması ve bireysel deneyimlere dayanması, statü ve prestij inşa etmek vb.
Eğitim Turizmi
Eğitim turizmi pedagojik turizm olarak da ifade edilmektedir. Eğitim seyahatleri, birincil veya ikincil amacı eğitim ve öğrenme olan turistlerin belli süreliğine gerçekleştirdikleri seyahatlerde yaptıkları faaliyetlerdir. Eğitim turizmi “belli bir bölgede herhangi bir öğrenme deneyimine katılma amacı olan bir grubun o bölgeye seyahatlerini kapsayan program” olarak tanımlanabilir. Eğitim turizmi kapsamında gerçekleştirilen faaliyetler aşağıdaki gibidir:
• Dil okulları • Günübirlik okul turları • Uluslararası ve ülke içi üniversite öğrencilerini içerebilen seyahatler • Yetişkinlere yönelik eğitim turları • Öğrenci değişim programları (Erasmus+, Mevlana, Farabi vs.)
Eğitim turizmi; süre, turist niyeti, motivasyon, formellik düzeyi ve eğitimin düzenleneceği ortamlara bağlı olarak değişkenlik gösterebilmektedir.
Kongre ve Konferans Turizmi
Kongre ve konferans “bir veya daha fazla günle sınırlandırılmış ve önceden kararlaştırılmış bir program çerçevesinde uzmanlık gerektiren bilimsel alanlarda ya da meslek dallarında, belirli bir konuda bilgi alışverişini amaçlayan ve özellikle toplanılan yerin dışından gelen kişilerin de katılımlarıyla meydana gelen bir toplantı” şeklinde tanımlanmaktadır.
Kongre ve konferans turizmini kongre faaliyetlerine benzer şekilde dört özellik çerçevesinde karakterize etmek mümkündür:
• Konu: Önceden belirlenmiş temalar kapsamında gerçekleşir. • Amaç: Birincil amacı bilgi alışverişidir. • Zaman: Belli bir süre ile sınırlandırılmış bir zaman dilimi içerisinde gerçekleştirilmektedir. • Çerçeve: Programın başlangıcından sonuna kadar tüm süreçleri net bir şekilde açıkça ortaya konulmuştur.