TRZ104U-ÖZEL İLGİ TURİZMİ
Ünite 5: Kültür Temelli Özel İlgi Turizmi
Kültür Turizmi
Türk Dil Kurumu kültürü, “tarihsel, toplumsal gelişme süreci içinde yaratılan bütün maddi ve manevi değerler ile bunları yaratmada, sonraki nesillere iletmede kullanılan, insanın doğal ve toplumsal çevresine egemenliğinin ölçüsünü gösteren araçların bütünü, hars, ekin” şeklinde tanımlamıştır. Kültürün tanımında sözü edilen maddi değerler kapsamında mimari anlayış, yeme içme alışkanlıkları gibi somut unsurlar manevi değerler kapsamında ise inanç, sanat, dil gibi soyut unsurlar yer almaktadır.
Kültürün ve turizmin birbirine yakınlaşması, Richards’ın (2001) ifadesiyle, a) sosyal ve kültürel alanların birbirlerine benzerliğinin keşfedilmesi ve b) turist deneyimleri sonucunda kültürleşmeyle meydana gelen yeni kültür biçimlerinin fark edilmesinden sonra gerçekleşmiştir.
Birleşmiş Milletler Dünya Turizm Örgütünün (UNWTO) 2018 yılında yayımladığı Turizm ve Kültür Sinerjileri Raporu’ndaki tanıma göre kültür turizmi şöyle açıklanmaktadır: Bir turizm merkezindeki somut ve somut olmayan kültürel cazibe merkezlerini/ürünlerini öğrenmek, keşfetmek, deneyimlemek ve tüketmek temel motivasyonlarıyla ortaya çıkan ve turistler tarafından gerçekleştirilen bir tür turizm faaliyetidir.
Kültür Odaklı Turizm Çeşitleri
Kültür odaklı özel ilgi turizmi temelde iki alanı içermektedir:
• turistin kendinden farklı bir kültürü veya yaşam tarzı (Etnik Turizm, Miras Turizmi, Hüzün Turizmi ve İnanç Turizmi) • film, edebiyat, müzik gibi kültürel eserleri ve sanatsal ifadeleri anlama, öğrenme ve deneyimleme amacına yönelik olanlar (Film Turizmi, Edebiyat Turizmi ve Müzik Turizmi)
Etnik Turizm
Etnik Turizm: Temel motivasyonu bir etnik grup ve bu gruba ait özgün kültürel uygulamalar olan seyahatlerdir. Etnik turizmin oluşmasını sağlayan temel kavramlar etnik kimlik ve etnik kültürdür. Etnik kimlik, etnik bir gruba ait olmanın getirdiği benlik duygusudur. Etnik kültür ise söz konusu etnik kimliğe sahip olan bireylerin geliştirdikleri ayırt edici kültürel özellikler bütünüdür. Etnik turizmin alt kategorileri şunlardır:
• Etnografik Turizm • Nostaljik Turizm • Etnik ve Ekolojik Turizm • Etnik ve Eğitsel Turizm • Etnik ve Antropolojik Turizm
Etnik turizm pek çok faaliyetin vaka şeklinde incelendiği çalışmalarla zenginleşen bir çalışma alanı hâline gelmektedir. Bu faaliyetlerin başlıcaları:
• Etnik köyleri, azınlık evlerini ve etnik tema parklarını ziyaret etmek,
• Etnik etkinliklere (düğün törenleri, cenaze merasimleri vb.) ve festivallere katılmak, • Geleneksel dansları veya törenleri izlemek, • Etnik el sanatları ve hediyelik eşyalar için alışveriş yapmaktır.
Miras Turizmi
Miras Turizmi: Doğal ve kültürel miras unsurlarını görmek, öğrenmek ve deneyimlemek gerçekleştirilen turizm faaliyetlerinin ortak adıdır. Miras alanlarını ziyaret etmenin üç temel nedeni var:
• Miras deneyimi: Kültürel eserler aracılığıyla kendi miraslarını, duygusal bir deneyim kazanarak ziyaret etmeyi amaçlarlar. • Öğrenme deneyimi: Öğrenme deneyimi arayanlar, tarihî yerleri ve mensubu oldukları geçmişi incelemeyi amaçlarlar. • Rekreasyonel deneyim: Rekreasyonel deneyim arayanlar ise eğlence unsurunu daha ön planda tutar ve bilişsel unsurları ikinci planda tutarlar.
Endüstriyel mirası odağına alan miras turizminde, sürdürülen değeri aktarmanın toplumlara, çevreye, işletmelere ve turistlere pek çok faydası olabilir. Tuz mirası turizmi adını verdiği bu miras turizminde, üretim süreçlerini açıklayarak ve ekipman kullanımını göstererek sadece endüstriyel geçmişi hayata geçirmekle kalmamakta aynı zamanda turistlerle etkileşime girerek tarihini ve mirasını yeniden yorumlamasını sağlamaktadır. Bu çalışma aynı zamanda miras alanlarını ziyaret etmenin temel nedenlerinden biri olan rekreasyonel deneyimin anlaşılması için de iyi bir örnek teşkil etmektedir.
Hüzün Turizmi
Hüzün turizmi, negatif miras alanları üzerinde durmaktadır. Negatif miras, bir grup tarafından çatışma, travma ve felaket anısına yorumlanabilecek alanlar olarak tanımlanmaktadır. Hüzün turizmi, insana ya da doğaya dayalı olarak oluşan bu alanlara seyahati ve burada kazanılan deneyimleri içeren turizm türüdür. Hüzün turizminin gerçekleştirildiği alanlar:
• Savaş/çatışma ile ilişkili alanlar (savaş alanları ve savaş mezarlıkları) • Nazi Soykırımı ile ilişkili alanlar (toplama kampları, transit kampları ve Nazi Soykırımı anıtları) • Hapishaneler/hapsetme yerleri (gözaltı merkezleri ve savaş kampları esirleri) • Soykırım bölgeleri (Bosna, Ruanda ve Kamboçya) • Kölelik ve Atlantik Köle Ticareti ile ilişkili yerler (Batı Afrika, ABD ve Avrupa’da) • Çağdaş çatışma/tehlikeli yerler • Doğal afet yerleri • Mezarlıklar/mezar alanları (savaş mezarlıkları hariç)
• Bireysel/toplu cinayet bölgeleri (savaş dışı bir bağlamda) • Doğu-Orta Avrupa’da Komünizm ve Mirası
İnanç Turizmi
İnanç Turizmi: Dinî ya da dinî olmayan nedenlerle, bir dizi manevi alanın ziyaret edilmesini ve bununla ilgili hizmetleri kapsayan bir turizm türüdür. İnanç turizminin özellikleri, inanç turizminin sınırlarını anlamak için önemlidir. Bu özellikler şu şekilde sıralanabilir:
• Gönüllü, geçici ve ücretsiz seyahat, • Belirli bir inanç tarafından motive olma, • Diğer motivasyonlarla desteklenme (yerel, bölgesel, ulusal ve uluslararası statüde), • Gidilecek destinasyonun dinî bir alan olması, • Destinasyona yapılan seyahatin dinî bir uygulama kapsamında olmamasıdır.
Film Turizmi
Film turizmi, kültür turizminin bir alt dalıdır ve genel olarak film dünyasıyla bağlantı kurulmasını sağlayan destinasyonlara seyahat etmeyi ifade etmektedir. Film turizmi, turistin herhangi bir destinasyonu, televizyon, video, DVD ya da sinema ekranında görmesinin ardından burayı ziyaret etmesidir. Film turizminin olumlu etkileri arasında turizm gelirlerinde ve ziyaretçi sayısında artış sağlaması, destinasyona ilişkin farkındalığı arttırması ve yeni iş fırsatları sağlayarak istihdam yaratması sayılabilir. Film turizminin olumsuz etkileri: ürün çeşitlendirmesine gidilirken koruma-kullanma dengesi, taşıma kapasitesi, ev sahibi toplumla ilişkiler gibi pek çok önemli faktörün göz önünde bulundurulmasını gerektirir.
Film kaynaklı turist, film/televizyon çekiminin yapıldığı köy, kasaba, kırsal alanlara giderken film turisti bunlara ek olarak stüdyo setlerini ve film/televizyon çekimleriyle ilgili temalı parkları ziyaret edebilir, filmlerin yarıştığı ödül törenlerine ya da film festivallerine katılabilir ve filmlerin çekim alanlarını (otel, ev vb.) ziyaret etmek için düzenlenen turlara dahil olabilir.
Film turizminin gelişiminde önemli olan buna benzer filmlerin kronolojik sıralaması şu şekildedir:
1. The Third Man (1949) 2. Niagara (1953) 3. To Catch a Thief (1955) 4. Bridge on the River Kwai (1958) 5. Lawrence of Arabia (1962) 6. The Sound of Music (1965)
Edebiyat Turizmi
Edebiyat turizmi insanlar, olaylar ve mekânlar arasındaki ilişkilere odaklanmaktadır. Edebiyat turizmi kurgusal bir metin yazarının hayatıyla, bu metnin içindeki olaylar ve yerlerle ilgilidir. Edebiyat turizminde turist, hikâyede tasvir edilen yeri görmek isteyebilir, bir yazarın favori yerlerini ziyaret edebilir ya da tamamen hayal ürünü olan bir karakterin izlediği rotayı izleyebilir. Kurgusal bir metin
yazarının hayatıyla, bu metnin içindeki olaylarla ve yerlerle ilgili olarak gerçekleştirilen seyahatlerdir. edebiyat turizmi tipolojisinde altı farklı edebî turizm türü vardır:
1. Gerçek bir edebî yere saygı duyan edebiyat turizmi: Edebî turizmin bu formu hem kurgu ile ilgili hem de yazarla ilgili edebî turizmin bir karışımına atıfta bulunur çünkü gerçek bir yere atıfta bulunsa da, aynı zamanda yazarın belirli bir yerle olan bağlantısıyla da ilgilidir. 2. Kurgusal yerlerle ilgilenen edebiyat turizmi: Edebî turizmin bu türü yalnızca kurgu eser içerisindeki önemli mekânlarla ilgilenir ve bu nedenle yazara daha az odaklanır. 3. Edebî figürlere başvuran edebiyat turizmi: Özel ve kamu sektörü tarafından ekonomik faydalar elde etmek için teşvik edilen yerlerde gerçekleşen edebî turizm türüdür. 4. Bir destinasyona popülerlik kazandıran edebiyat turizmi: Herhangi bir destinasyonun, edebî bir eserin yazarından dolayı popülerlik kazandığı edebî turizm türüdür. 5. Seyahat yazılarıyla gelişen edebiyat turizmi: Seyahat yazıları ile insanların ve mekânların yeniden yorumlanarak daha geniş kitlelere ulaştığı edebî turizm türüdür. 6. Film kaynaklı turizmle gelişen edebiyat turizmi: Kitapların filme uyarlanmasıyla dizi ve filmi çekilen kitaplara okuyucunun artması sonucu film kaynaklı turizm tarafından desteklenen yeni bir edebî turizm türüdür.
Literary Traveler (Edebî Gezgin), 1998 yılından bu yana edebî turistlerin gidebilecekleri edebî destinasyonlar, oteller, kitapçılar, edebiyatla ilgili etkinlikler hakkında bilgiler sunmaktadır.
Müzik Turizmi
Bir turistin müzik festivali, DJ partisi, konser, opera gibi etkinliklere katılmak; belirli müzik türlerinin, enstrümanların ya da müzisyenlerin konu edildiği müzeleri gezmek; şarkı sözlerinde geçen destinasyonları, sanatçıların önceden yaşadığı evleri veya ses kayıtlarını yaptıkları müzik stüdyolarını görmek amacıyla gerçekleştirdiği seyahatlerdir. Müzik üretiminin gerçekleştiği ve performansının sergilendiği alanlar da müzik turistini motive eden alanlar kapsamındadır.
Müzik mirası, turistleri belirli bir etnik kimlik ya da coğrafya ile özdeşleşen müzik türlerini aramaya motive edebilmektedir. İskoçya, İrlanda, Galler gibi ülkelerin geleneksel müzik türü ve Kelt kimliğinin bir uzamı olan Kelt Müziği (Celtic Music) ya da Avustralya aborjinlerine ait yerel müzikler bu anlamda verilebilecek en iyi örneklerdir.
Bunun dışında belirli müzik türlerinin, enstrümanların ya da müzisyenlerin konu edildiği müzeleri ziyaret etmek de müzik turistlerini çeken alanlardandır.