SAĞ408U-SAĞLIK İŞLETMELERİNDE KALİTE YÖNETİMİ
Ünite 6: Sağlık İşletmelerinde Kalitenin Geliştirilmesinde Yönetim Bilişim Sistemlerinin Rolü
Giriş
Günümüz sistemlerine baktığımızda tüm sektörlerde olduğu gibi sağlık işletmelerinde de yönetim bilişim sistemlerinin kullanılması ve bu sistemlere güncellik kazandırılması, kullanım alanlarının genişletilmesi, kurumlara maddi destek sağlanması, rekabetin ortamında kendine yer bulabilmesi açısından büyük önem taşımaktadır. Sağlık kurumlarında, sağlık bakımı hizmetlerinde yönetimi bilişim sistemlerinin kullanımı sayesinde masrafları azaltıcı, sunulan hizmetin kalitesini ve önemini artırıcı, bir etkiye sahiptir. Yönetim Bilişim Sistemleri (YBS), elde edilen bilgilerin, kısa bir zaman dilimi içinde, güncel ve doğru bir şekilde yönetilmesini sağlayan, bütünleşmiş bilgi sistemleridir.
Bilişim Sistemleri
Bilişim sistemleri teknik olarak, bir kuruluşta karar verme ve kontrolü desteklemek için bilgi toplayan (veya geri alan), işleyen, depolayan ve dağıtan bir dizi ilişkili bileşen olarak tanımlanabilir. Karar verme, koordinasyon ve kontrolü desteklemenin yanı sıra, bilgi sistemleri yöneticilerin ve çalışanların sorunları analiz etmelerine, karmaşık konuları görselleştirmelerine ve yeni ürünler oluşturmalarına yardımcı olabilir. Bilişim sistemleri, kuruluş içindeki veya çevresindeki kişiler, yerler ve olaylar hakkında yöneticilere bilgi sağlar.
Bilişim sistemi işletmelerin karar vermesi, işlemleri kontrol etmesi, sorunları analiz etme ve yeni ürün veya hizmetler oluşturması için ihtiyaç duydukları bilgileri üç farklı fonksiyonla üretir. Bu fonksiyonlar girdi, işlem ve çıktıdır. Girdi, kuruluş içinden veya dış ortamından ham veri toplar. İşleme, bu ham girdiyi anlamlı bir forma dönüştürür. Çıktı ise işlenen bilgileri kullanacak kişilere veya kullanılacak etkinliklere aktarır. Bilişim sistemleri ayrıca girdi aşamasını değerlendirmelerine veya düzeltmelerine yardımcı olmak için işletme yöneticilerine bilgi göndererek geri bildirim sağlar.
Bilişim sisteminin temel bileşenleri şunlardır;
• İnsan kaynakları • Donanım • Yazılım • Veri • Ağlar
Bilişim Sistemleri Unsurları
Bilişim sistemlerini yönetimsel seviye anlamında incelediğimizde en altta yer alan operasyonel yönetim ve en üst basamakta yer alan stratejik yönetim basamaklarında veri işleme sistemleri (transaction processing system), yönetim bilişim sistemleri (management information system), karar destek sistemleri(decision support system), ofis otomasyon sistemi (Office Automation Systems), yapay zeka ve uzman sistemler olarak sıralamak mümkündür.
Veri İşleme Sistemleri (Transaction Processing System- TPS)
Veri işleme sistemleri işletmelerin gündelik işlemlerini kaydetmek için kullanılır. Bu sistemler operasyonel yönetim düzeyindeki kişiler tarafından kullanılırlar. Operasyonel yönetim düzeyi ise, işletmelerin günlük işlemlerini yapmakla yükümlü olan kişilerin olduğu yönetim düzeyidir. Bu yönetim düzeyindeki kullanıcılara örnek verecek olursak; marketlerde satış noktasındaki kasiyerler, hastanedeki hemşireler, müşteri hizmetleri personeli vb. verilebilir.
Yönetim Bilişim Sistemleri (Management Information System)
Yönetim bilişim sistemleri (YBS), taktiksel yönetimdeki kullanıcılar tarafından işletmelerin mevcut performans durumunu izlemek için kullanılır. Veri işleme sisteminden gelen çıktılar yönetim bilişim sisteminde girdi olarak kullanılır. Yönetim bilişim sistemi, bu girdileri çeşitli algoritmalarla analiz ederek organizasyonun gelecekteki performansı izleyen, kontrol eden ve çeşitli durumları tahmin edebilmek için kullandıkları raporlarla sonuçları toplayan, bunları karşılaştıran ve özetleyen bilgi sistemlerdir.
Karar Destek Sistemleri (Decision Support System)
Karar destek sistemleri (KDS) üst yönetim tarafından rutin olmayan kararlar vermek için kullanılır. Karar destek sistemleri, veri işleme sistemleri, yönetim bilişim sistemlerinden ve dış sistemlerden gelen girdileri kullanır. Bu girdilerle yönetimdeki herhangi bir soruna çözüm sunabilmek için gelişmiş matematiksel modeller ve istatistiksel teknikler (olasılık, tahmine dayalı modelleme vb.) kullanır.
Ofis Otomasyon Sistemleri (Office Automation Systems)
Ofis otomasyon sistemleri (OOS), ağa bağlı bilgisayar donanımı ve yazılımının yapılandırmasıdır. Yani kuruluş içerisindeki iş ve iletişim, yazılı iletişim, stratejik plan hazırlama gibi işlemlerin otomatik hale getirilip yapılması olarak adlandırılabilir.
Yapay Zekâ ve Uzman Sistemler (Artificial intelligence and Expert Systems)
Yapay zekâ (YZ), bilgisayar biliminin bir dalıdır ve geleneksel olarak insan zekâsı gerektiren görevleri yerine getirebilen bir sistemdir.
Yönetim Bilişim Sistemleri
Yönetim bilişim sistemlerinin sağlık hizmetlerine entegre edilmesiyle birlikte, sağlık sektörü kendi sistemleri ve bölümleri içerisindeki koordinasyonu daha hızlı bir şekilde sağlayabilmiş, yöneticiler en doğru bilgiye istedikleri zaman diliminde hızlı bir şekilde ulaşabilmişlerdir. Böylece insanların sağlık kuruluşlarından bekledikleri hizmetin kalitesi artmıştır. Gelişen bilgi teknolojileri ile birlikte sağlık kurumlarında YBS’nin kullanılmasıyla doktorlar hastanın geçmişine, hastaya uygulanan tedavi ve tedavi yöntemlerine, hastaya
verilen ilaçlara, hastanın en son kuruma gelmiş olduğu tarihe kadar hasta hakkında ki tüm özgeçmişe hızlı ve doğru bir şekilde ulaşabilmektedir.
Sağlık İşletmelerinde Yönetim Bilişim Sistemleri
Yönetim Bilişim Sistemlerinin sağlık işletmelerinde kullanılma amaçlarını şöyle sıralayabiliriz:
• İşletme içerisindeki bilgi alışverişini sağlamak. • İşletmedeki müşterinin (hasta) kayıtlarını elektronik ortamda tutmak • Sağlık kurum kuruluşlarıyla ilgili güncel bilgileri, yenilikleri takip edebilmek. • Katlanılan maliyeti en aza indirmek. • Müşterilere ait tüm kayıtların sistem içinde tutmak. • Müşterilerin taleplerini daha hızlı bir şekilde sonuca kavuşturabilmek. • Çeşitli personel tarafından yapılacak işlemlerin yönetim bilişim sistemleri sayesinde daha hızlı, sistemli bir şekilde halledilmesi ile birlikte personel tasarrufu sağlayıp bu durumun kurumun kazanç kapasitesinin artmasına yardımcı olmak. • Müşteri mahremiyetinin güvenilir ve sistemli bir şekilde saklamak.
Yönetim bilişim sistemlerinin sağlık işletmelerinde veya sağlık hizmetlerinde kullanılması özellikle hem kurumların faaliyetlerini daha hızlı yaparak zamandan tasarruf etmesine bununla beraber çeşitli fiziksel maliyetleri minimuma indirerek ek maliyetlerden de kaçınmasını sağlayacaktır. Öte yandan kullanıcı gözüyle yönetim bilişim sisteminin kullanılması da, kişilerin kendileri ile ilgili tedavilere istedikleri her yerden kolayca ulaşabilmesi, bir uygulamayla bütün sağlık hizmetlerini görebilmelerini ve sonuç olarak daha kaliteli bir hizmet almalarına imkân verecektir. Fakat sağlık işletmelerinde verilen bu hizmetler için kullanılan yönetim bilişim sistemi projelerini uygulamak için de bazı sorunların çözülmesi gerekmektedir. Bu sorunlardan bazıları şunlardır;
• Bilişim Sisteminin işletmeye olan maliyeti • Bilişim Sisteminin kurulmasındaki geçen süre • Sistemi kullanacak olan sağlık işletmesinin fiziki altyapı yeterliliği • Bilişim Sistemindeki verilerin güvenilirliği ve kullanıcı veri gizliliği • İşletmede kullanılan eski sistemlerin kullanılan yeni sisteme entegrasyonu
Bilişim Sistemi Gelişiminin Ölçümü
Yöneticilerin karar vermelerine yardımcı olan, destek veren kullanıcılarının da işlemlerini daha hızlı yapabilmesi amacıyla geliştirilen sistemlerin ölçme ve değerlendirme süreçleri de olacaktır. Bu sistemi kullanan son kullanıcıların sistemin işlevini yerine getirmesi konusundaki görüşlerinin alınması, geliştirilen bu sistemin işletmeye kaliteli hizmet anlamında değer katmasını ve he-
deflenen sonuçlara ulaşmada kolaylık sağlamasını anlamada kurumdaki çalışanların görüşlerinin alınması ve sistem kurulumunda işletmenin finansal açıdan önceden tahmin edilen maliyetlere ne kadar yaklaştığının hesaplanması ile sistemi gelişiminin ölçümü yapılır.
Sağlık Bilişim Sistemlerinin Sağlık İşletmelerinde Kullanılması
Günümüzde; teknoloji ve teknolojinin getirdiği sistemler, edinilen bilgilerle ilerleyerek değişen toplumlar, her alanda varlığını sürdürmektedir. Teknoloji hayatın hemen hemen her alanında kullanılırken sağlık alanında da gelişimini devam ettirmektedir. Gelişen teknolojik sistemlerle birlikte sağlık kurum ve kuruluşlarına yapılan yatırımlar her geçen gün devamlılığını sürdürmekte bu da sağlık kuruluşları arasındaki rekabetin artmasına ve geliştirilen sistemlerin bir üst basamağa taşınmasına olanak sağlamaktadır.
Türkiye’de Sağlık Sektörünün Yapısı
Ülkemizde sağlık sektörü 1961 tarih ve 224 sayılı “Sağlık Hizmetlerinin Sosyalleştirilmesi” hakkındaki kanunun öngördüğü biçimde, kademeli hizmet anlayışı çerçeve- sinde örgütlenmiştir. Örgütlenmenin temel basamaklarını şu şekilde incelemek mümkündür:
• Koruyucu sağlık hizmetleri • Tedavi edici sağlık hizmetleri. • Birinci Basamak Tedavi Hizmetleri • İkinci Basamak Tedavi Hizmetleri • Üçüncü Basamak Tedavi Hizmetleri • Rehabilite Edici Sağlık Hizmetleri • Diğer Sağlık Hizmetleri
Sağlık Bilişim Sistemi
Sağlık bilişim sistemi Klinik Bilgi sistemleri ve Teşhis- Tedavi sistemleri adı altında ikiye ayrılır.
Klinik bilgi sistemi, geniş bir klinik bilgi teknolojisi çeşitliliğine ve klinik uygulama bileşenlerinin çeşitli fonksiyonlarına uygulanan bir terimdir. Klinik bilgi sistemleri, tıbbi hataları azaltma, okunabilirliği artırma, gereksiz sağlık bakım maliyetlerini azaltma ve sağlık hizmetlerinin kalitesini artırma konusunda büyük bir etkiye sahiptir. Klinik bilgi sistemlerinin en önemli rolü, doğru ve hızlı bir karar için bilgileri klinik karar vericilere yakalamak, depolamak, işlemek ve zamanında aktarmaktır. Sağlık hizmeti sunan işletmeler, mevcut sistemlerini sağlık bilgilerini depolamaya, yönetmeye ve gerektiğinde değiştirmeye izin veren yeni klinik bilgi sistemlerine ihtiyaç duyarlar.
Teşhis ve Tedavi Sistemleri de laboratuvar bilgi sistemi, tıbbi görüntü arşiv ve iletişim sistemi gibi çeşitli hizmetleri sayesinde hızlı, güvenilir bir sağlık hizmeti sağlamaktadır.
Türkiye’de Sağlık Sektöründeki İnternet Uygulamaları
Kurumların kendi bölümleri arasında kullandıkları bilgisayar, tablet, akıllı telefon gibi teknolojik aletlere
farklı yazılım sistemlerinin yüklenmesi ile birlikte, kurum ve kuruluşlar bilgiye aynı anda ulaşabilme, en güncel bilgiye sahip olabilme, bilginin farklı bölümler arasındaki alışverişinin sağlanmasına ve bütünlük kazanmasına olanak sağlamıştır. Tüm bu gelişen teknolojinin ve bilişim sistemlerinin, kullanılan her alana entegre edilmesi ile birlikte Sağlık bakanlığı ‘’e- sağlık ‘’ sistemini kurmuştur.
E-Sağlık, bilgi ve iletişim teknolojilerinin bütün fonksiyonlarının kullanıcıların sağlık durumları ile ilgili bilgilere kesintisiz erişim sağlayabilmek için çeşitli sağlık hizmetlerine ulaşabilmesidir.
Türkiye’deki e-Sağlık hizmetlerini şöyle sıralayabiliriz:
• Elektronik Nabız Uygulaması (e-Nabız) • Elektronik Medula Sistemi • Tele-Tıp Hizmetleri • Elektronik Reçete Sistemi (e-Reçete) • Merkezi Hastane Randevu Sistemi (MHRS) • Aile Hekimliği Bilgi Sistemi • Elektronik Belge Yönetim Sistemi (EBYS) • Sağlık Net • Çekirdek Kaynak Yönetim Sistemi (ÇKYS).