SAĞ216U-SAĞLIK POLİTİKALARI
Ünite 7: Sağlık Politikalarında Güncel Yaklaşımlar
Giriş
Sağlık, en temel insani bir hak olmasına karşın sağlık hizmetlerine ulaşılabilirlik, sağlık sistemine, ülkenin ekonomik gelişmişliğine ve sağlık politikalarına bağlı olarak ülkelere bölgelere göre farklılık gösterebilmektedir. Sağlıkta hizmetlerinde kalite, kaynakların verimli kullanımı, hizmetin etkin bir şekilde verilmesi, hakkaniyetin öncelenmesi ve süreç boyunca hasta memnuniyetinin sağlanması için gereklidir.
Sağlık Hizmetlerinde Kalite ve Akreditasyon Politikaları
Bilim ve teknolojinin gelişimi, toplumun sağlığının ön plana alınması ile birlikte sağlık hizmetlerinin eşit, ulaşılabilir, kapsayıcı, sürekli ve yüksek standartlarda olması daha önemli hâle gelmiştir. Sağlık hizmetlerinin koruyucu sağlık hizmeti ağırlıklı, sunulması niceliğin yanında niteliksel olarak da etkin bir birinci basamak hizmet sunumu hem kalitenin hem de sağlık düzeyi göstergelerinin iyileştirilmesinde anahtar rol oynamaktadır.
Kalite, Akreditasyon Tanımı, Tarihsel Gelişimi
Kalite, yoğun rekabet ortamında avantaj sağlamak isteyen kurum/kuruluşlarca hizmet sektöründe sıkça kullanılan bir kavramdır.
Akreditasyon; kurum/kuruluşlarca sağlık hizmetlerinin kalitesini iyileştirme, güvenli bir çalışma ortamında hizmeti kullananlara, hizmeti sunanlara yönelik riskleri azaltma felsefesiyle süreklilik esasına dayalı bir taahhüt olup hizmet kalitesi standartlarının oluşturulmasını, izlenmesini, denetlenmesini ve geliştirilmesini amaçlar.
Toplam kalite yönetimi, arz edenlerin gereksinimlerini karşılama becerisine dayanan, bir ürünün veya hizmetin nitelikleri veya özelliklerinin toplamıdır.
Sağlık Hizmetleri
Dünya Sağlık Örgütüne (DSÖ) göre sağlık hizmetleri, sağlık kuruluşlarında ekip hizmeti çerçevesinde, toplum gereksinimlerine göre şekillenerek toplumun sağlığını koruma, geliştirme, sağaltım ve rehabilitasyonun ülke düzeyinde sunulduğu yapıdır.
Sağlık hizmetleri birçok ülkede sosyal devlet ilkeleri çerçevesinde sunulmakta olup hizmet sunucuların ürün ve hizmetin niteliğini belirlerken maliyet, fiyat gibi özelliklerden öte hizmet kullanıcısı için yararı ön planda tutması gerekir.
Sağlık Hizmetlerinde Kalite
Sağlık hizmetlerinde kalite, sağlık sisteminin unsurlarının, sağlık düzeyi göstergelerinin çeşitli kriterlere uygunluk durumudur.
Sağlık sektöründe toplam kalite demek hasta mutluluğu demektir. Sağlık kurumunda doğru tanı, tedavi, bekleme sürelerinin azlığı, fiziki alt yapının uygun olması, çalışanların yaklaşımının iyi olması dolayısıyla olumlu
sağlık çıktıları elde edilmesi toplam kalite yönetiminin iyi olması anlamına gelir.
Sağlık hizmetinin kalitesini değerlendirmede yapı, süreç ve çıktı olmak üzere üç yaklaşım söz konusudur. Yapı; sağlık hizmetlerinin sunulduğu bina, donanım gibi koşulları, süreç; sağlık hizmetlerini oluşturan teşhis, tedavi, rehabilitasyon gibi faaliyetler topluluğunu, çıktılar; birey ve toplumdaki sağlık bakım hizmetlerinin istenilerek ya da istenmeden meydana getirilen değişiklikleri ifade eder.
Sağlık kurumlarında toplam kalite yönetimi uygulamasında, kalite politikasının belirlenmesi, stratejik plan hazırlanması, çalışanların görev ve sorumluluklarının belirlenmesi, akreditasyon sisteminin oluşturulması, gelişmiş istatistiki yöntemlerden yararlanılması, akıl ve bilimin kılavuz olarak kullanılması gerekir.
Dünyada ve Türkiye’de Kanıta Dayalı Sağlık Politikaları
Kanıta dayalı uygulamalar son yıllarda giderek önemi artan, sağlık politikalarının oluşturulmasında ve uygulamasında güncel veriye ulaşılması, bilimsel veriler ışığında karar vermede fayda sağlayan bir kavramdır.
Kanıta Dayalı Tıp, Kanıta Dayalı Sağlık Politikası ve Bazı Tanımlar
Sağlık politikası; uygun kaynaklar ve fonların kullanılarak sağlıkla ilgili gereksinimleri belirlemek ve halk sağlığı eylemleri geliştirmekle ilgili sosyal politikalar içeren süreçtir. Sağlık politikasının bileşenleri ise yönetim, finansman örgütlenme ve insan gücünden oluşur. Politika karar verme, strateji ve yönetimin bir ürünüdür.
Sağlık alanında kanıt, sağlık sistemindeki bir uygulamanın bilimsel, tarihsel değerlendirilmesiyle ortaya çıkan bilgidir.
Sağlık politikasının amacı, hakkaniyetli, kapsayıcı, erişilebilir, sürekli, maliyet etkin, şeffaf bir biçimde halkın sağlığını korumak ve geliştirmek için atılan adımlar olarak tanımlanabilir.
Kanıta dayalı tıp, eldeki en iyi kanıtın, hekimin deneyimi ve hastanın tercihleriyle harmanlanıp kullanılmasını sağlamaya yönelik sistematik bir yaklaşımdır.
Kanıta dayalı politika, kanıta dayalı tıbbın uzantısı olup yasa ve politikaların objektif kanıtlara dayandırılması, iyi bilgilendirilmiş kararlar alınabilmesi için eldeki en iyi araştırma sonuçlarını dikkate alarak politika üretmek ve uygulamaktır.
Kanıta dayalı sağlık politikası uygulama alanlarına bakıldığında kanıta dayalı tıp, kanıta dayalı sağlık bakımı, kanıta dayalı tanı ve tedavi protokolleri, kanıta dayalı sağlık teknolojilerinin değerlendirilmesi ve sağlık alanında kanıta dayalı sektörler arası değerlendirmeden söz edilebilir.
Kanıta dayalı sağlık bakımı, hekim dışı sağlık personelinin (hemşire, ebe gibi) sağlık hizmeti sunarken hastalara en iyi bakımı verebilmeleri için olanakları, hasta ve uzman görüşlerini bilimsel araştırmalarla birleştirerek elde ettikleri kararlar bütünüdür.
Kanıt piramidi, toplumun özellikleri, maliyet etkililik, etik durumlar gibi belirleyiciler sağlık teknolojisi değerlendirilmesindeki önemli kriterlerdir. Kanıt piramidi bilimsel kanıt gücü açısından araştırma tiplerinin güçlüden güçsüze doğru meta analiz-sistematik derleme, randomize kontrollü çift kör çalışma, kohort araştırması, olgu kontrol araştırması, olgu raporu, hayvan deneyleri, laboratuvar deneylerinden oluşur.
Kanıta Dayalı Sağlık Politikasını Uygulamada Güçlükler
Kanıta dayalı sağlık politikası son yıllarda giderek bir cazibe merkezi halini almıştır. Ancak karar vericilerin özellikle hizmet sunucuların literatürü okumaya az zaman ayrılabilmesi, ek mali destek gerekliliği, araştırılan konuyla ilgili sınırlı çalışma olması, mevcut çalışmaların tutarsız olması, yetersiz kanıt olması gibi nedenler karar vericilerin kanıtı kullanamamasına neden olmaktadır.
Kanıta dayalı sağlık politikaları geniş bir yelpazede, tıbbi bakım, sağlık teknolojilerinin değerlendirilmesi, tanı tedavi protokollerinin hazırlanması konularında toplumun en üst sağlık düzeyine erişmesi, sağlık düzeyi göstergelerinin iyileşmesi, sağlıkta eşitsizliklerin azalmasında yaşamsal bir önem taşımaktadır.
Dünyada ve Türkiye’de İlaç ve Tıbbi Cihaz Politikaları
Tıbbi ilaç ve tıbbi cihaza erişimin artması tüm dünyada olduğu gibi Türkiye’de de olumlu bir süreci başlatmıştır.
Dünyada ve Türkiye’de Konjonktür
Tüm dünyada deneyim ve endüstriye bağlı tıp modeli yerini kanıta dayalı tıbba bırakmaya başlamış, başta Avrupa birliği ve ABD olmak üzere son 25 yılda sağlık hizmetlerinde Dünya Bankası ve Dünya Sağlık Örgütü telkinleriyle 1980’lerden bu yana hızlı bir dönüşüm yaşanmaktadır. Tüm bu değişimlerin temelinde de maliyet etkin, kalitenin, hasta memnuniyetinin yüksek olduğu sağlık hizmeti sunum süreci yatmaktadır.
İlaç Sanayi ve İlaç Politikaları
Sağlık, en temel insani bir hak olması yanında giderek küreselleşmesine karşın sağlık hizmetlerine ulaşılabilirlik, sağlık sistemine, ülkenin ekonomik gelişmişliğine ve sağlık politikalarına bağlı olarak ülkelere bölgelere göre farklılık gösterebilmektedir.
Sağlık politikaları, halkın sağlığının korunması, hastanın ilaçlara güvenli bir şekilde ulaşmasına olanak sağlayıp akılcı ilaç kullanımını teşvik etmeli, ölçüsüz ilaç harcamalarından korumak ve azaltmak gibi önemli amaçları da içermelidir.
Dünya’da ve Türkiye’de Sağlık Harcamaları ve İlaç Politikaları
Dünyada ülkelerin sağlık harcamaları ve ilaç politikalarına bakıldığında sağlık sistemlerinin yapısı, demografik yapı ülkenin yönetim biçimi gibi faktörlere bağlı olarak farklılıklar olduğu görülmektedir.
Dünyada ve Türkiye’de Tıbbi Cihaz Politikaları
Tıbbi cihaz; insan üzerinde hastalığın tanısı, önlenmesi, izlenmesi, tedavisi veya hafifletilmesi, yaralanma veya sakatlığın tanısı, izlenmesi, tedavisi, hafifletilmesi veya mağduriyetin giderilmesi, anatomik veya fizyolojik bir işlevin araştırılması, değiştirilmesi veya yerine başka bir şey konulması, yaşamın sürdürülmesinin desteklenmesi, medikal veya tanı amaçlı veri sağlanması amacıyla geliştirilmiş herhangi bir enstrüman, aparat, makine, cihaz benzeri bir uygulamadır.
İş Sağlığı ve Güvenliği Politikaları
İş sağlığı güvenliğinde temel amaç çalışma ortamında, çalışanların sağlığını olumsuz etkileyebilecek sorunların belirlenerek çalışanların işyerinde sağlığını, bedenen, ruhen, sosyal yönden iyi olmasını, iş kazası ve meslek hastalıklarının olmamasını sağlamaktır.
Dünyada ve Türkiye’de İş Sağlığı ve Güvenliği ve Sorunlar
İş Sağlığı ve Güvenliği Dünyada 20. Yüzyılda farklı bir boyut kazanmıştır. Başta Uluslararası Çalışma Örgütünün kurulması, kapitalist ve sosyalist yönetim biçimleri ile emek ve sermaye ilişkisi, sendikalaşma gibi faktörler iş sağlığı güvenliği politikalarını etkilemiştir.
İş Sağlığı Güvenliğinde Çözüm Önerileri
İş Sağlığı ve güvenliği mevzuatında atılan adımların çalışan sağlığını önceler biçimde olması, işsizliğin azaltılması önemlidir. İş sağlığı güvenliği hizmetleri ekip çalışması içinde, kamusal kaynaklardan yararlanarak tüm işyerlerine zorunlu tutulmalı, denetimler artırılarak iş yerlerine gereken yaptırımlar uygulanmalıdır.