İŞG207U-İŞ YAŞAMINDA RİSK ETMENLERİ VE
YÖNETİMSEL FAKTÖRLER
Ünite 2: Örgütsel Davranışa Giriş ve Yöntem
Örgütsel Davranış ve İlgi Alanları
Örgütsel davranış örgüt içindeki insan davranışlarıyla ilgili bir disiplindir. Amacı, örgüt içindeki insan davranışlarını anlamak, çalışanı daha etkin ve başarılı kılmaktır. Örgütsel davranış bir saha çalışması olup örgüt içindeki birey ve grupların davranış ve tutumlarını anlamayı açıklamayı ve geliştirmeyi amaçlayan, ilgi alanı insan ve örgütler olan bir disiplindir. Örgütsel davranışın dört temel karakteristiği bulunmaktadır. Bunlar:
1. Örgütsel davranışın bilimsel yöntemi kullanması, 2. Birey, grup ve örgüt üzerine odaklanması, 3. Disiplinlerarası olması ve örgütün etkin bir biçimde çalışması, 4. Bireyin başarısı üzerinde durmasıdır.
Psikoloji, sosyoloji ve antropoloji örgütsel davranışa kuramsal zemin oluşturan bilim alanlarıdır.
Örgütsel Davranış İş Yaşamında Neden Önemlidir?
Örgütsel davranış işyerinde insanların mutlu olmalarının yanında onların verimlilikleri üzerinde de son derece önemlidir. Bu nedenle iş yerinde örgütsel davranışların nasıl yönetildiği ve uygun örgütsel davranışların geliştirilmesine yönelik çalışmalar yapılmaktadır. Örgütsel davranış çalışanlarla onların sorunlarını çözmek, başarılı kılmak onları tanımak ve uygulanan politikalarla ilgili araştırmalar yaparak yönetime katkıda bulunur. Kısaca, örgütsel davranış insanlara yapılan muamele ve işin yapılış biçimiyle ilgilidir.
Profesyonel çalışanlar üzerinde yapılan bir çalışmada insanların iş performanslarıyla ilgili üç önemli faktör saptanmıştır. Bunlar;
1. Yönetim ve organizasyon, 2. Bilgi teknolojileri 3. İşyeri dizaynıdır
Örgütsel Davranışa İlişkin Temel Öngörüler ve Eğilimler
Örgütsel davranış örgütlerin her zaman dinamik bir yapıda olduğunu ve her zaman değiştiğini öngörür. Ayrıca örgütsel davranış disiplini örgüt içerisinde davranışı açıklayabilecek tek ve en iyi bir davranış ve davranış modelinin olmadığını, farklı durumlarda farklı yaklaşımların kullanabileceğini benimser. Uygulayıcıların benimsediği Durumsallık yaklaşımı; özel bir hareketin veya davranışın farklı ortamlarda farklı sonuçlarının olabileceğini ifade eder. Durumsallık yaklaşımında hiçbir şeyin tek bir çözümü yoktur.
Örgütsel Davranış, Küresel Ekonomi ve Uluslararası Ticaret
Dünya ülkeleri birbirlerinden ekonomik açıdan uzak duran bir yapıda değil, aksine birbirleriyle uygun ilişkiler içinde yaşamaktadırlar. Bu nedenle de örgütsel davranışın küresel ekonomi ve uluslararası ticarette önemli etkileri
bulunmaktadır. Bu bağlamda kendisininkinden farklı bir kültüre yada kültürlere uyum son derece önemlidir. Kültüre uyum, küresel ekonomide başarı için en önemli etkenlerden birisidir. Başka ülkelerin kültürlerini ve farklılıklarını anlamada başarısız olan şirketlerin sorunlarla karşılaşmaları oldukça doğaldır. Kozmopolit olarak nitelendirilen uluslararası yaklaşımı benimseyen küresel yöneticiler başka kültürlere saygılı ve onların bu farklılıklarına olumlu yaklaşan bir kişidir. Küresel yönetici sözel ve sözel olmayan iletişim biçimlerini öğrenmek ve bunların anlamlarını çözmek zorunda olması nedeniyle yoğun bir iletişim ihtiyacı içindedir. Kozmopolit bir yönetici, başında bulunduğu küresel şirketin örgüt kültürünü yine içinde yaşadığı ulusal kültüre özgü bir biçimde algılar.
Değişen İşgücü Yapısı ve Farklılıklar
Günümüz örgütleri artık tek bir ülkenin çalışanlarından değil, küreselleşme ile birlikte giderek farklılaşan (renk, etnik köken, cinsiyet vb.) bir iş gücü yapısı ile birlikte çalışmak durumundadırlar. Örneğin yerel bir Türk örgütü bile gerektiğinde Çin’den işgücü getirebilmektedirler.
Teknolojik Gelişmeler ve Örgütsel Davranış
Teknolojik gelişmeler örgütsel davranışların da farklılaşmasını beraberinde getirmektedir. Örneğin üretim alanında sanal iletişim ve etkileşim gibi gelişmeler bu yapıya uygun davranışların sergilenmesi gerekliliğini ortaya koymaktadır. Diğer yandan Teknoloji sayesinde daha az insanla daha fazla iş yapılır hâle gelmekte, otomasyon teknolojisi ile insanların yerini gelişmiş makine veya robotlar almaktadır. Bilgi teknolojileri sayesinde gelişen yeni örgüt yapılarından biri de sanal örgüt (virtual organization) ve şebeke yapılardır (network organization). Sanal örgütler son derece esnek bir yapıda olup bir grup işletmenin geçici olarak ortak bir gün oluşturup belirgin bir işi veya fırsatı yaratmak veya üretmek amacıyla bir araya gelmesiyle oluşmaktadırlar. Tele çalışma adlı bir uygulamanın giderek yaygınlık ve kabul görmektedir. Burada iletişim teknolojilerinin kullanımıyla ve yardımıyla işler işyerine gitmeden evden veya işyeri dışında başka bir yerden yürütülmektedir. Yapılan çalışmalarda tele çalışanların her sene bu şekilde işyerlerine gitmeyerek on binlerce dolar tasarruf ettikleri
saptanmıştır.
Yönetici Kimdir ve Ne İş Yapar?
Yönetici, insanları kullanarak işleri yaptıran ve yürüten kişidir. Yöneticinin temel olarak:
• Planlama, • Organize etme, • Liderlik etme, • Kontrol
olmak üzere dört görevi bulunmaktadır.
Ayrıca yöneticinin:
• Bireyler arası rolü, • Bilgi rolleri • Karar verme rolleri bulunmaktadır.
Yöneticilik dışarıdan gözüktüğü gibi kolay ve zevkli bir iş değildir. Hatta bu meslek günümüzde birçok karmaşık ve zor kararlar alması ve karşılaştığı baskılar nedeniyle en stresli işlerden bir tanesi olarak karşımıza çıkar. Bir yöneticinin:
• Teknik bilgi, • İnsanla ilgili bilgi, • Kavrama ile ilgili bilgi ve becerilere sahip olması gerekmektedir.
Örgütsel Davranış Biliminde Yöntem
Örgütsel davranış bilimi temel olarak:
• Olguları gözler, • Olguları sınıflandırır, • Olgular arasındaki ilişkilere ait hipotezler öne sürer, • Veri toplamak için deney yapar ve bunun sonucunda olguları ispatlamaya çalışır • Olgular arasındaki neden sonuç ilişkilerine dayanarak genellemeler yapar.
Yöneticinin, örgütle ilgili bir sorunu olduğu zaman takip edeceği yol aşağıdaki gibidir:
• Sorun hakkında ön araştırma, • Sorunun yeniden formülasyonu, • Hipotez geliştirme, • Veri toplama yöntemleri, • Verilerin analizi ve açıklanması, • Verilerin sunulması ve çözüme ilişkin uyarılardır.
Sorun sahibiyle yapılan görüşmeler, anket, katılımlı ve katılımsız gözlem, örgüt ve sorunla ilgili içerik analizleri veya kayıtların incelenmesi bazı araştırma yöntemleri olarak sıralanabilir. Örgütsel araştırmalarda yaygın olarak kullanılan araştırma teknikleri
• Vaka etüdü, • Saha araştırması, • Laboratuvar deneyi • Saha deneyidir.
Vaka Etüdü: Vaka etüdü, bir gerçek yaşam öyküsünün ele alınıp detaylı bir biçimde incelenmesini ifade eder.
Saha Araştırması: Bu teknik anket ve mülakat tekniklerinin birlikte kullanılması ile uygulanır.
Laboratuvar Deneyi: Burada yapay bir ortam araştırmacı tarafından oluşturulur.
Saha Deneyi: Saha deneyi yukarıda anlatılan laboratuvar deneyine çok benzerdir. Sadece burada deney gerçek
çalışma ortamlarında yapılır. Yapay olarak hazırlanmış laboratuvar ortamında yapılmaz.
Örgütsel Davranış Araştırmalarında Elde Edilen Bilgiyi İş Yaşamına Uygulamak
Örgütsel davranış araştırmalarından elde edilen kuramsal bilgiyi pratiğe uygulamak için yöneticilerin belirli beceriler geliştirmeleri gerekir. Bu beceriler araştırmalardan elde edilen bilgileri alanda işlevsel biçimde kullanmaya hizmet etmektedir. Bir yönetici sahip olduğu yönetim bilgilerini geliştirmek ve bunları iş yaşamına adapte etmek için problem çözme sürecini anlamalı ve bu konuda iyi bir sorun çözücü olmalıdır. Bu ise dört aşamalı bir süreci içerir:
• Teşhis: Problem çözümü teşhis ile başlar. • Çözüm: Burada teşhis aşamasında saptanan sorunun çeşitli çözüm yolları ve süreçleri ortaya konulur. • Eylem: Burada önerilen çözümler eyleme konulur. • Değerlendirme: Çözüm uygulamaları genelde değerlendirme aşamasıyla son bulur.