• Dövme-şekillendirme ve presleme: Metal Giriş parçalarına yüksek basınç uygulanarak şekil Metal sanayi; gerek istihdam açısından, gerek ekonomik, verilmesi işlemleridir. gerek savunma sanayi, gerek ulaştırma gerekse bütün • Kaynakçılık ve metal kesme: Kaynakçılık, sıcak sektörler için düşünüldüğünde belki de ön önemli iş veya basınç altında metal veya plastik parçaların koludur. Çünkü bütün sanayilerde üretimi sağlayacak olan birleştirilmesi işlemlerinin genel adıdır. da yine demir çelikten üretilmiş tezgâhlar, aletler ve • Sinterleme metallerdir. • Talaşlı imalat (Torna, freze vb.)
Metal Sektöründe Genel Bilgiler Son ürün elde etmek için yapılan işlemler şunlardır:
Metal, kendine has parlaklığı olan, yüksek elektrik ve ısı iletkenliğine sahip, şekil vermeye uygun ve mukavemet • Taşlama özelliği çok yüksek olan madenlere verilen ortak isimdir. • Parlatma • Zımparalama, Metallerin özellikleri şunlardır: • Yüzey işleme
• Tel ve levha hâline getirilebilmeleri sebebiyle • Yüzey kaplama işlemleri (elektro-kaplama, kullanışlıdır, galvanizleme, ısıl işlem, eloksal, toz boya ve • Tüm metaller (civa hariç) oda sıcaklığında katı benzeri)
hâldedir, gibi çeşitli teknikler kullanılır. • Işığı yansıtma özellikleri vardır, • Isıyı ve elektriği iletme özellikleri vardır, Metal Sektöründe İş Sağlıı ve Güvenliği Risk • Yoğunlukları fazladır, Yüksek mukavemet Etmenleri
kuvvetine sahiptirler. Fiziksel Risk Etmenleri
Metal Sektörünün Tarihçesi İş hayatının tüm kollarında çalışan insanlar, yapmış oldukları işin yapısı gereği güvenlik ve sağlıklarını tehdit Tarihte demirin ilk kullanım örnekleri Sümerlerde ve eden risk etmenlerine maruz kalmaktadırlar. Bunlar: Mısırlılarda görülmektedir. Milattan Önce (MÖ) 4000 yıllarını kapsayan bu dönemde mızrak uçları ve süs Mekanik eşyaları bulunmuştur. 2016 yılı verilerine göre en büyük Metal sektörü, ağır işlerin ve işlemlerin yapıldığı tehlikeli demir cevheri üreticisi %40’lık oranla Avustralya bir sektördür. Bu ağır işlemlerin yapılması esnasında olmuştur. Avustralya’nın yanı sıra Brezilya, Hindistan, kullanılan alet ve makineler de çalışanlar açısından Çin, Rusya ve ABD de dünyada önde gelen demir cevheri tehlikeli durumlar oluşturmaktadır. üretici ülkelerindendir. Dünya geneline bakıldığında Türkiye ham çelik üretiminde dünyada 8. sırada yer Elektrik
almaktadır. Bu bağlamda, dünyadaki demir rezervlerinin Elektrik ile çalışan alet ve makineler kullanılırken elektrik yaklaşık %80’ine sahip olan Avustralya, Rusya, Brezilya, çarpma riskine karşı dikkatli olunmalı, asla ıslak elle alet Çin, Hindistan, Ukrayna ve Kanada gibi ülkeler dikkate ve makinelere dokunulmamalıdır. alındığında Türkiye’nin bu sektörde iyi bir sıralamada yer Gürültü aldığı görülmektedir. Gelişen teknoloji ile birlikte makine kullanımı da paralel Metal Sektöründe Yapılan İşlemler olarak artış göstermiştir. Makine kullanımının artması ile
• Cevher ve hurda eritme ve arıtma: birçok sağlık ve güvenlik riskini de beraberinde 1. Birincil eritme ve arıtma; zenginleştirilmiş getirmiştir. cevherlerden metal elde etme işlemidir. Aydınlatma 2. İkincil eritme ve arıtma; hurdalardan ve işlem atıklarından metalin yeniden Endüstriyel aydınlatma standartları “İş yerlerinin gün kazanılması işlemidir. ışığıyla yeterli derecede aydınlatılmış olması” esasına • Dökümcülük: dayanır. İş yerleri ve endüstriyel tesislerde sağlanması 1. Maça kumu ve model hazırlama gereken aydınlatma şartları EN 12464 standartlarında 2. Kalıp Kumu ve kalıp hazırlama belirtilmiştir.
3. Döküm ve ateş hazırlama Titreşim 4. Metal eritme ve arıtma Titreşim, insanların sağılığını etkileyen fiziksel kriterler 5. Kalıp içine metal dökme arasında önemli bir yere sahiptir. İnsanlar iki tip titreşime 6. Kalıptaki metal dökümü soğutma maruz kalmaktadır. Bunlar; Tüm vücut titreşimi ve El-kol 7. Kalıptan dökümü çıkarma (derece bozma) titreşimidir. 8. Temizleme, çapak giderme.
Termal Konfor
Bu sektörde metaller, istenilen şeklin verilebilmesi için ortalama 1500 derece gibi yüksek sıcaklıklarda eritilip işleme alınmaktadır. Bu kadar yüksek sıcaklık değerlerinde işlerin yapıldığı bu alanlarda, çalışanların bulunduğu ortamların da sıcaklığı yüksek olmaktadır.
Tozlar
Havada asılı hâlde bulunan katı taneciklere toz adı verilmektedir. Toz taneciklerinin büyüklüğü, vücuda solunum yoluyla alınıp akciğerlere ulaşması bakımından farklılık göstermektedir. 100 mikrondan küçük büyüklükte olan tozlar akciğerlere kadar ilerleyebilmektedir.
Radyasyon
Radyasyon kaynağı olarak ultraviyole (UV) ve kızılötesi (Infrared-IR) ışınlar metal sektöründe çalışanları olumsuz yönde etkileyen ışın çeşitleridir. Doğal bir UV ışın kaynağı olan güneş ışınları, ısı yayan metaller, metallerin işlenmesi aşamasında kullanılan kaynak yöntemlerinden yayılan ışınlar, radyasyon ışın kaynakları olarak sayılabilmektedir.
Kimyasal Risk Etmenleri
Metal sektöründe çok sayıda kimyasal kullanılmakta olup bu kimyasallar çalışanlar için önemli risk etmenlerindendir. Metal sektörü çalışanları, eritme ve arıtma, dökümcülük, pres ve dövme, haddehane, kaynak işlemleri, zımparalama ve parlatma, metal yüzey işlemleri ve metali yeniden kazanma vb. işlemlerinin hemen her aşamasında sıklıkla bu kimyasalların etkilerine maruz kalmaktadırlar.
Biyolojik Etmenler
Bakteri, virüs, parazit ve mantar enfeksiyonları, alerjik reaksiyonlar, zehirlenmeler (besin zehirlenmeleri, alerjik dermatit, alerjik rinit, alerjik astım, tinea pedis, şarbon vb.) görülür.
Ergonomik Etmenler
Tekrarlayan hareketler, el emeğinin yoğun olduğu işler, elle taşıma, büyük ve ağır nesneleri kaldırma işleri, uygunsuz duruş, uzun süre aynı pozisyonda çalışmak sık görülen ergonomik etmenler olup, aşırı yorgunluğa, başta bel ağrısı olmak üzere kas iskelet sistemi rahatsızlıklarına, damar hastalıklarına yol açar.
Psikososyal Risk Etmenleri
Çalışma hayatı, insanın günlük aktivite süresinin büyük bir bölümünü içine almaktadır. Bu uzun süre zarfında çalışanların birçok zorluk yaşamalarının yanında onları zorlayan birtakım psikososyal etkilere de maruz kalabilmektedirler.