İŞG203U-İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ DONANIMLARI,
ÖLÇME TEKNİKLERİ
Ünite 6: Kişisel Koruyucu Donanım III
Solunum Sistemi Koruyucuları
İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu çalışma ortamının sağlıklı olması konusunda hem çalışanaın hem de işverenin bazı zorunlulukları yerine getirmesini şart koşmaktadır. Çalışanın sağlıklı olarak çalışabilmesi için öncelikli olarak ortamın havasının temiz olması gereklidir. Oysa çalışma ortamı yapılan işin niteliğine bağlı olarak yetersiz veya tehlike oluşturabilecek nitelikte olabilmektedir. Çalışma ortamını oluşturan bu kirleticilere belli sürede maruz kalmak başta akciğer ve üst solunum yolu hastalıkları ile çeşitli doku hasarları oluşturarak kansere kadar uzanan çok çeşitli hastalıklara yol açabilmektedir.
Solunum olayı sonucu oluşan enerji vücutta kullanılır. Bu enerjiyi sağlayabilmek adına Hücrelerimizde gerçekleştirilecek solunum olayı için gerekli oksijeni dış ortamdan alan ve karbon dioksitin dış ortama verilmesini sağlayan sisteme solunum sistemi denir.
Bir iş yerindeki çalışma ortamında kimyasal ya da partikul olarak toz, gaz, buhar, sis, duman, sprey bulunması ve/veya havadaki oksijen oranının %19.5’in altına düşmesi durumunda ya da aşırı soğuk ve sıcak ortamlarda çalışan tarafından mutlaka solunum sistemi koruyucu kullanılmalıdır.
Solunum Sistemine Zarar Veren Maddeler
Çalışma ortamındaki havada birçok tehlike unsuru bulunabilir. Bunların birçoğu gözle görülmezler ve farkında olmadan sağlığımızı tehdit ederler.
Toz: Boyutları ne kadar küçük olursa, ortamdaki havada asılı kalma süreleri o kadar kolay olur ve solunum ile vücuda alınmaları o derece kolay olur.
Sis: Genellikle ortamda sıvı püskürtme işlemleri olduğunda oluşur.
Duman: Yakma işlemleri veya yüksek ısıl işlemlerin söz konusu olduğunda ortaya çıkar ve uzun süre havada asılı kalır.
Gaz: Sınırsız olarak yayılabilir.
Buhar: Oda sıcaklığında sıvı/katı hâlde bulunan maddelerin gaz halleridir. Gaz gibi davranırlar.
Aşırı Soğuk veya Sıcak: Yüksek veya düşük sıcak ortamlarda ağız, burun, gırtlak ve akciğer dokularına zarar verebilir.
Oksijen Yetersizliği: Kapalı alanlarda gerçekleştirilen çalışmalarda oluşabilir. Oksijensiz kalma miktar ve süresine bağlı olarak ölüme kadar gidebilir.
Solunum Sistemi Koruyucularla İlgili Mevzuat
İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nunda işverenlerin izleyeceği yol ve yükümlülükleri belirtilmiştir.
Tozla Mücadele Yönetmeliğinde İşverenin Yükümlülükleri
İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nda toz, kimyasal ve biyolojik etkenlerin bulunması durumlarına göre işverenlerin sağlık ve güvenlik yönünden yeterli korumayı sağlayacak şekilde, çalışanların maruziyet düzeyinin en aza indirilmesi için alması gereken önlemler belirtilmiştir.
Solunum Sistemi Koruyucularının Kullanıldığı İşler
Kişisel Koruyucu Donanımların İşyerlerinde Kullanılması Hakkında Yönetmelik’in Ek-3 de solunum sistemine zarar verebilecek işler ilgili grup altında birleştirilerek belirtilmiştir.
Solunum Sistemi Koruyucularının Çeşitleri
İlgili yönetmeliğin solunum sistemi koruyucuları
1. Gaz, toz ve radyoaktif toz filtreli maskeler, 2. Hava beslemeli solunum cihazları, 3. Takılıp çıkarılabilen kaynak maskesi bulunduran solunum cihazları, 4. Dalgıç donanımı, 5. Dalgıç elbisesi,
başlıkları altında verilmiştir.
Solunum Sistemi Koruyucu Standartları
İş sağlığı ve güvenliği kapsamında işin niteliği ve ortam şartları kapsamında uyulması gereken standartlar tanımlanmıştır.
Solunum Sistemi Koruyucu Seçimi
Gerekli solunum maskesini belirlemede öncelikli olarak tehlikeli maddenin doğru tespit edilmesi, ortamdaki konsantrasyonu ve maruz kalma şekli ve süresinin belirlenmesi sonucunda kişi ve çalışma ortamı özelliklerine göre yapılması gereklidir.
Solunum Sistemi Koruyucu Seçiminde Çalışanın Fiziksel Özelliklerine Uygun Maske Seçimi
Teknik gerekliliklerin yanı sıra solunum koruyucu seçiminde çalışanın fiziksel durumu dikkate alınması gereken önemli bir unsurdur. Solunum koruyucunun türü ne olursa olsun solunum koruyucu seçiminde ortamın gerekliliğinin yanı sıra çalışan kişinin kendine has özellik ve ihtiyaçlarını karşılayacak nitelikte olması şarttır. Aksi halde çalışan kişi ile uyumlu olmaması durumunda koruyucu özelliğini yerine getiremez.
Solunum Sistemi Koruyucuların Bakımı
Solunum Koruyucuların kullanımı kadar bakımlarının da uygun şekilde yapılması gereklidir. Bu sebeple, her kullanım öncesi, deforme olup olmadığı mutlaka kontrol edilmelidir. Benzer şekilde kullanım sonrasında da bir sonraki kullanım için uygun olup olmadığı belirlenmelidir.
El ve Kol Koruyucular
İş yerinde yapılan risk değerlendirmesi sonucu el ve kol için yaralanma potansiyeli mühendislik ve iş organizasyonu gibi önlemlerle engellenemiyorsa
çalışanların uygun el kol koruyucu kullanmaları gerekmektedir. Bu sebeple, kişisel koruyucu donanımların kullanımı, tehlikeyi ortadan kaldırmak üzere alınacak tüm önlemler yetersiz kaldığında ilgili riske karşı kullanımı koruması olacak şekilde sağlanmalıdır.
El Koruyucu Çeşitleri
İlgili yönetmeliğin tanımladığı koruyucu çeşitleri;
• Eldivenler • Parmak kılıfları • Kolluklar • Bileklikler
olarak tanımlanmışlardır.
El ve Kol Koruyucuların Kullanıldığı İşler
Kişisel Koruyucu Donanımların İş Yerlerinde Kullanılması Hakkında Yönetmelik’in Ek-3’de el ve kol koruyucuların kullanıldığı işler belirtilmiştir.
Vücudun belli bölümlerini korumak amacıyla yapılan işin niteliğine bağlı olarak kullanılacak eldiven şekilleri tanımlanmıştır.
El Koruyucuların Tasarımı Yapılırken Dikkat Edilmesi Gerekenler
Kişisel koruyucu olarak kullanılacak olan donanımlar kullanılacak işin ve kullanıcının özelliklerine uygun olarak tasarlanmış olması gereklidir. Bu sebeple, üretilecek eldivenlerin öncelikle yüksek koruma amaçlı olması gereklidir. Eldiven en kısa sürede ve kolayca giyilip çıkartılabilmelidir. Dizayn ve dikişleri muntazam, kullanıcıya zarar vermeyecek şekilde sağlam olmalıdır. Bütün eldivenler için hidrojen gücü değeri 3,5’ten büyük 9,5’ten küçük olmalıdır. Deri eldivenlerde krom VI içeriği en fazla 3 mg/kg olmalıdır. Eldivenin hammaddesi de alerjik reaksiyona yol açan bir durum varsa, üretici bunu açıkça belirtmeli ve uyarmalıdır. Standart boyutlarda olmalı tamamı TS EN 420+A1 standardına haiz olmalıdır.
Eldiven Seçimini Belirleyen Faktörler
• Kimyasalın çeşidi • Maruziyet şekli (sıçrama, emilim vb.) • Maruziyet süresi • Gerekli olan koruma alanı (el, dirsek vb.) • Kavrama gereklilikleri • Termal koruma • Boyut ve ergonomi • Aşınma/direnç gereklilikleri
El ve Kol koruyucu Standartları
İş sağlığı ve güvenliği kapsamında işin niteliği ve ortam şartları kapsamında uyulması gereken standartlar tanımlanmıştır.
Eldivenlerin kullanım Amacına Göre Yapıldığı Malzemeler
Üretiminde kullanılan malzemeye göre koruyucu eldivenler temel olarak 8 ana gruba ayrılır.
1. Örgü Eldivenler (değişik iplik çeşitlerinden) 2. Polimer kısımlı Örgü Eldivenler 3. Kısmen Polimer kaplamalı Örgü Eldivenler 4. Deri Eldivenler 5. Deri ve Kumaş Eldivenler 6. Kumaş Eldivenler 7. Doğal ya da sentetik olan kauçuk/plastik eldivenler 8. Zincirden Örülme Eldivenler
Koruma Özelliklerine Göre El ve Koruyucu Çeşitleri
Çalışma ortamında bulunan risklerin önlenmesinde alınan tüm önlemlere rağmen riskler yok edilemiyor ya da kabul edilebilir düzeye indirilemiyorsa işverenler, İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununda belirtilen risk önleme hiyerarşine uygun olarak çalışanlarına iş yerindeki risklere uygun Kişisel Koruyucu Donanımlar temin etmek zorundadır. Bu kapsamda El ve Kol koruyucuların da risklere uygun olarak seçimlerinin yapılması ve temin edilmesi gerekir. Seçimi yapılacak Eldivenler;
• Mekanik Risklere Karşı Koruma Yapan Eldivenler • TS EN 388 Standardına Uygun Eldivenler • Kimyasal ve/veya Mikroorganizma Risklerine Karşı Koruyucu Eldivenler • Isıl Risklere Karşı Eldivenler • Yangına Karşı Kullanılan Eldivenler • Soğuğa Karşı Eldivenler • Radyoaktif Kontaminasyon ve İyonlaştırıcı Radyasyondan Koruma Sağlayan Eldivenler • Anti-statik Eldivenler • Gerilim Altında Çalışanlar İçin Yalıtkan Eldivenler • Kompozit Eldivenler • Bıçak Kesiklerine ve Batmalarına Karşı Koruyucu Eldivenler
olmak üzere hem gerçekleştirilecek çalışmanın hem de çalışacak olan kişinin güvenli bir şekilde çalışmasını gerçekleştirebilmesine imkan sağlayacak nitelikte olması esas alınır.