İŞG203U-İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ DONANIMLARI,
ÖLÇME TEKNİKLERİ
Ünite 5: Kişisel Koruyucu Donanım II
Kulak Koruyucular
İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, iş kazaları ve meslek hastalıklarını önleyebilmek için kişiye yönelik koruma önlemlerinden olan kişisel koruyucu donanımların kullanılması yönünde işverene önemli yükümlülükler getirirken aynı zamanda çalışanların da uyması gereken bazı yükümlülükler söz konusudur.
İş yerlerindeki en yaygın mesleki tehlikeler arasında yüksek ses seviyesine maruz kalınması sonucu ortaya çıkan olumsuzluklar ve kazalar bulunmaktadır. Çalışanların gürültüden korunmasını sağlamak için en son kullanılması gereken yöntem kulak koruyucularıdır. Yapılan işe ve kullanıcıya göre farklılıkların bulunduğu kulak koruyucularının doğru kullanımı ve kullanım nedenlerinin çalışanlara periyodik olarak bilgilendirmesinin yapılması gereklidir. Bu kapsamda 28.07.2013 tarihli ve 28721 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Çalışanların Gürültü ile İlgili Risklerden Korunmalarına Dair Yönetmelik’e göre, işveren sorumludur.
Ses ve Gürültü
İşitme, havadaki moleküllerin salınımlarını daha detaylı algılaması için özel gelişmiş bir duyu sistemidir. Moleküllerin enerjiyi komşu moleküle transfer etmeleri ve bu transferin devam etmesiyle oluşan dalgaya ses adı verilir ve kulağımızın duyduğu da bu sestir. İşitme sürecinde istenmeyen ve işitene hiçbir anlam ifade etmeyen veya fiziksel olarak rahatsızlık veren ses ise Gürültüdür ve ileri düzeyde işitme kaybına neden olarak sağlık açısından zararlıdır.
Gürültünün İnsan Üzerindeki Etkileri
Gürültü, endüstriyel üretim yapılan iş kollarında çalışanlar için önemli bir sağlık problemidir ve çalışan sağlığı üzerinde fizyolojik, psikolojik ve performans etkileri olmak üzere üç tür etkisi bulunmaktadır.
Fizyolojik Etkileri: İnsan, sağlığı üzerinde, ani olarak duyulan ya da uzun süreli yüksek ses düzeyinde gürültüye maruz kalındığında; işitme kayıpları, kan basıncının artması, mide bulantısı, kalp atışlarında değişim, solunumda hızlanma, dolaşım bozuklukları, terlemede artış, baş ağrısı, göz bebeklerinde büyüme ve infertilite gibi durumlara rastlanabilir.
Psikolojik Etkileri: İşitme duyusu için kabul edilebilir ses limitinin üzerindeki ses seviyesine maruz kalan kişilerde; davranış bozuklukları, uyku bozuklukları, aşırı sinirlilik ve tepkiler, konuşurken bağırmalar, hoşnutsuzluk, tedirginlik ve baş ağrıları gibi sağlık üzerinde olumsuz etkiler oluşabilir. Olumsuz etkiler gürültülü ortamdan uzaklaşıldığında bile hemen sona ermemektedir.
Performans Etkileri: Gürültülü ortamlarda çalışan kişilerde; iş veriminin düşmesi, iş kalitesinin düşmesi, konsantrasyon bozukluğu, hareketlerin yavaşlaması, dinlenmenin bozulması gibi insan sağlığını ve iş
performansını olumsuz yönde etkileyen durumlar meydana gelebilmektedir.
Gürültünün oluşumundaki sesin şiddeti, frekansı, kişinin yaşı, cinsiyeti, kişisel duyarlılığı ve maruz kaldığı süre fiziksel olarak etkilerin oluşmasında önemli faktörlerdir.
Kulak Koruyucu Kullanımı ile İlgili Mevzuat
İşveren, ilgili yönetmelik gereği gürültüye sebep olabilecek riskleri önleyemediği ve çalışanların gürültü maruziyeti en düşük maruziyet eylem değerlerini aştığında, kulak koruyucu donanımlarını çalışanların kullanımına hazır şekilde bulundurmak, maruziyet en yüksek maruziyet eylem değerlerine ulaştığında ya da bu değerleri aştığında ise, kulak koruyucuların çalışanlar tarafından kullanılmasını sağlamak ve denetlemekle sorumludur.
Kulak Koruyucu Donanımların Kullanıldığı İşler
Kulak Kuruyucu Donanımlar en çok metal şekillendirme presleri ile pnömatik matkapların kullanımlarında, kazık çakma, ağaç ve tekstil işleri ile hava limanlarındaki yer hizmetleri çalışmaları sırasında kullanılmaktadır.
Kulak Koruyucu Çeşitleri
İlgili yönetmeliğe göre işin niteliği ve etki faktörlerine bağlı olarak kullanılacak Kulak Koruyucu Donanımlar da değişik şekillerde olabilmektedir. Çalışma ortamlarında en çok kullanılan şunlardır:
Kulak Tıkaçları: Dış kulak kanalının içine yerleştirilen ya da kulağın girişini tıkayan ve ilgili standarta göre plastik, kauçuk, silikon, pamuk gibi maddelerden değişik şekillerde ve boyutlarda üretilen tıkaçlardır.
Manşon Tipi Kulak Koruyucuları: Kulak kepçesini hava sızdırmayacak şekilde içine alan, baş üstünden, enseden veya çene altından geçen esnek bir bantla tutturulacak şekilde ilgili standarta göre üretilmiş iki kaptan oluşmuş ve aşağı yukarı ayarlanabilen koruyuculardır.
Barete Takılabilir Kulaklıklar: Baş koruyucu baretlerin kullanıldığı ancak, Manşon tipi kulaklık kullanıldığı zaman baretin kafaya tam oturmadığı için düşebileceği durumlarda doğrudan barete takılabilen kulaklıklardır.
Kulak Koruyucu Parametreleri ve Performansa Etkileri
Kulak koruyucuların performansı esas olarak gürültü azaltma kapasitelerine bağlı olduğundan Ses zayıflaması ortalama değeri ve standart sapma, Yüksek frekans zayıflatma, Orta frekans zayıflatma, Düşük frekans zayıflatma ve Tek sayı değerlendirme parametrelerine göre belirlenir.
Kulak Koruyucu Seçimi
Kulak koruyucu seçiminde çalışanların maruz kaldığı gürültü seviyesi belirlendikten sonra uygun kulak koruyucusu seçilmelidir.
Göz ve Yüz Koruyucular
İnsan vücudunun fiziksel ve biyolojik etkilerden en kolay ve en çabuk etkilenebilen organı gözdür. Bu sebeple iş
hayatındaki çalışma ortamlarında bulunan bu etkilerden gözün korunabilmesinde Kişisel Koruyucu Donanımların kullanılmasın önemi büyüktür. Eğer uygun göz ve yüz koruyucu kullanılmazsa görme yetisinde azalma ve hatta tamamen kaybetme riskiyle karşı karşıya kalınabilir.
Göz Koruyucuların Kullanıldığı İşler
Kişisel Koruyucu Donanımların İşyerlerinde Kullanılması Hakkında Yönetmelik kapsamında iş yerlerindeki göz korumasının gerekli olabileceği işlerle ilgili olarak tanımlamalar belirtilmiştir. Bu tanımlamalar arasında katı, sıvı ve gaz materyallerin fiziki olarak temasına sebep olabilecek işler yanı sıra yüksek sıcaklık oluşumunun yaşandığı yerlerdeki ısıl çalışma ortamları ile lazerle çalışılan ortamlar ve biyolojik ajanlarla çalışılan işler bulunmaktadır.
Göz Koruyucu Çeşitleri
Kişisel Koruyucu Donanımların İşyerlerinde Kullanılması Hakkında Yönetmelik’te çalışanlar için göz ve yüz koruyucular olarak göz için farklı koruma özelliğine sahip gözlükler ile göz ile birlikte yüzü de koruma altına alan yüz siperleri, kaynak maskeleri ve baretler tanımlanmıştır.
Bu koruyuculardan bir kısmı ağırlıklı olarak gözü koruma niteliğinde olmakla birlikte diğer gruptakiler ise gözle birlikte yüzü de koruma altına almaya yöneliktir.
Genel Kullanım Gözlükleri: Çalışma esnasında göze gelebilecek darbeleri önleyen ilgili standartlara uyacak şekilde imal edilen koruyucu özellikteki göz koruyuculardır.
Tam Koruma Gözlükleri: Göz ve gözün etrafını korumak için kullanılan tanımlı standarta uygun nitelikteki göz koruyucularıdır.
Kaynak İşleri için Gözlükler: Kaynak işlemi sırasında ortaya çıkan yoğun ışımanın göze zarar vermesini engellemek için kullanılan göz koruyuculardır.
Vizörler: Diğer gözlüklerden farklı olarak sadece göz alanını korumanın ötesinde hem göz alanını hem de yüzün tümünü veya bazı kısımlarını çevreleyen göz koruyuculardır. Düşük enerjili etkilerden korunmak için kullanılabilir.
Göz ve Yüz Koruyucu Standartları
Göz ve yüz koruyucu donanımlar için kullanım yeri ve koruyucu nitelikleri dikkate alınarak farklı standartlar oluşturulmuştur. Bu standartlar;
• Teknik performansı sağlama açısından Basit Standartlar. • Ürün niteliklerine göre oluşturulan Ürün Standartları. • Kaynak prosesli çalışmalarda kullanılmak üzere birleşik tipteki göz ve yüz korumaya yönelik Kaynak Standartları. • Lazer ışınlı çalışmalarda kullanılacak göz koruyucular için Lazer Standartları.
• Kişisel göz ve yüz korumaya yönelik kullanımlar için Güneş Gözlükleri Standartları.
İşaretleme
Göz koruyucuların sahip oldukları özellikleri belirtmek üzere yapılacak işaretlameler belli kriterler dikkate alınarak yapılmalıdır. Bu açıdan Göz Koruyuculara ait işaretlemelerin tamamı açık, kalıcı ve görülebilir olmalıdır. Ayrıca görüş alanını ihlal etmemeli ve engellenmemelidir. İlgili standardın numarası, sadece çerçeve ve yuvaların üzerine işaretlenmeli, okülerlere işaretlenmemelidir.
Çerçeve ve oküler (Lens) ayrı ayrı işaretlenmelidir. Ancak, oküler ve çerçeve tek bir parçaysa şeklinde imal edilmişse çerçeveye komple işaretleme yapılmalıdır.
Göz Koruyuculara ait yapılan işaretlemelerdeki veriler kullanıcılar tarafından dikkatli bir şekilde değerlendirilmeli ve işin niteliğine göre uygun olan Göz Koruyucu seçilmelidir. Bu sebeple kullanıcının tüm işaretlemelerin ne anlama geldiğini bilmesi şarttır.
İşaretlemelerde kullanılan kod numaralarındaki artış UV den IR’ye ve güneş ışığını filtrelemeye kadar (şeffalıktan tan filtrelemeye doğru) gidişi belirtmenin yanı sıra benzer şekilde koyuluk değerindeki artışı da ifade eder. Ancak bu kod numarasındaki artış, görülebilir ışığı geçirme oranı ile ters orantılıdır.
Göz Koruyucu üzerindeki Optik Sınıf değeri koruyucuyu kullanacak kişinin gözündeki Dairesel ve Astigmat Kırılma Gücü değerleri ile uymlu olması gereklidir. Aksi halde görme niteliğinde kayıplar söz konusu olur.
Göz Koruyucu üzerindeki Mekanik Direnç sembolü yüksek hızdaki yabancı cismin sıçramalarına karşı korumadaki darbe seviyesini belirtir. Eğer Göz Koruyucunun yüksek sıcaklıklara karşı da koruma sağlama özelliği bulunması durumunda Mekanik Direnç sembolünün yanına “T” harfi konularak belirtilir.
Mekanik Direnç sembolü; Gözlük, Tam Koruma Gözlüğü ve Yüz Vizörü için sadece o niteliğe sahip olanlara uygulanır. Ayrıca lens malzemesi hakkında da bilgi verir.
Göz Koruyucu üzerinde Kullanım Alan Kodu koruyucunun kullanılabileceği uygulama durumlarını belirtir. Eğer Kullanım Alan Kodu yoksa tanımlanmamış mekanik risk, UV, görünür ışın, IR ve güneş radrasyonundan kaynaklı risk durumunu belirtir.
Göz ve Yüz Koryucu Donanımlar üzerinde ayrıca opsiyonel gereklilikleri gösteren harf sembolleri de bulunabilir.
Göz Koruyucuların Bakımı
Göz koruyucuların etkin bir şekilde kullanılması için bakımlarının mutlaka üretici firma tarafından verilen talimatlara uygun şekilde yapılmalıdır. Kullanım sonrasında ise temiz, kuru ve darbelere maruz kalmayacak şekilde muhafaza edilmelidir.