İŞG203U-İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ DONANIMLARI,
ÖLÇME TEKNİKLERİ
Ünite 4: Kişisel Koruyucu Donanım I
Kişisel Koruyucu Donanım Hakkında Genel Bilgiler
Kişisel Koruyucu Donanımlar, çalışanların iş yerinde ya da çalışma yaptıkları ortamlarda bulunan tehlike ve yaşanacak risklere karşı bedenlerine giyebildikleri, takabildikleri veya elleriyle tutabildikleri ürünler anlamına gelmektedir. Kişisel Koruyucu Donanımlar kullanan kişiyi korumak amaçlı tasarlanan ve kullanılan ürünlerdir. Kişinin kendisi dışında başkalarını korumak amacıyla kullandıkları ürünler Kişisel Koruyucu Donanım olarak değerlendirilmemektedir. Kişisel koruyucu donanım, risklerin, teknik önlemlerle veya iş organizasyonu ve çalışma yöntemleriyle önlenemediği, tam olarak sınırlandırılamadığı durumlarda kullanılır. Kişisel koruyucu donanım, iş kazası ya da meslek hastalığının önlenmesi, çalışanların sağlık ve güvenlik risklerinden korunması, sağlık ve güvenlik koşullarının iyileştirilmesi amacıyla kullanılır. İşveren, toplu korunma tedbirlerine, kişisel korunma tedbirlerine göre öncelik verir.
Kişisel Koruyucu Donanımların kullanılma amacı, kullanıcı ve çalışma ortamı arasında bir bariyer oluşturmaktadır. Bu durum kullanıcı üzerinde çeşitli problemlere sebep olabilir; işlerini yürütme yeteneklerini bozar, önemli düzeyde rahatsızlık oluşturabilir ve kullanıcıların KKD’leri doğru bir şekilde kullanmalarını engelleyebilir, bu nedenle çalışanlarda yaralanma ya da ölüm riski oluşturabilir. İyi ergonomik tasarım, bu engelleri en aza indirmeye yardımcı olabilir ve bu nedenle doğru KKD seçimi ve doğru kullanımı, çalışanlar için hayati bir önem taşımaktadır.
Kişisel Koruyucu Kullanım Kuralları: KKD mevzuat hükümlerine uygun tasarım ve üretim koşullarını sağlayan kişisel koruyucu donanımlar, toplu korunma yöntemleri ile risklerin önlenemediği veya tam olarak sınırlandırılamadığı durumlarda kullanılır.
İşveren Kişisel Koruyucu Donanım ile ilgili maliyeti çalışanlarına yansıtamaz. Çalışanlar işveren tarafından kendilerine verilen KKD’leri özenle, amacına uygun ve doğru bir şekilde kullanmak zorundadır. KKD, kullanıcıyı mümkün olan en yüksek seviyede korumalı, kullanıcının ve işin özelliklerine uyumlu olmalı ve riskli işin güvenle yapılabileceği konfor ve rahatlıkta kullanılabilir olmalıdır. KKD’nin koruyuculuk özelliğini sürdürülebilmesi için kullanıcının KKD üzerinde herhangi bir müdahale ile değişiklik yapmaması gerekir. İşveren hangi tür KKD’nin hangi risklere karşı, nasıl, ne kadar süre kullanılacağı hakkında yeterli bilgiyi ve uygulamalı eğitimi çalışanlarına ücretsiz olarak vermeli, işçilerin görüşlerini almalı ve katılımlarını sağlanmalıdır.
Kişisel Koruyucu Donanım Mevzuatı
İşverenler İş Sağlığı ve Güvenliği mevzuatı hükümlerine göre çalışanların yaptıkları işlerde karşılaşacakları her türlü riske karşı korumakla yükümlüdür. Kişisel Koruyucu Donanımlar önleme politikasında ve mevzuatta son sırada
olsa da çalışanları koruma konusunda çok önemli bir unsurdur. Kişisel Koruyucu Donanımların mevzuat hükümlerine dayanarak kullandırılması zorunluluğunun yanında doğru KKD seçimi ve doğru şekilde kullanımına yönelik mevzuat bilgileri de çalışma ortamında yaşanacak ölüm ya da yaralanmanın önüne geçmektedir. İş Sağlığı ve Güvenliği önlemleri mevzuata dayalı yerine getirildiği için KKD’lerle yapılacak çalışmalarında mevzuat hükümleriyle yerine getirilmesi gerekmektedir. KKD üretimi, seçimi ve kullanımı ile ilgili kanunlar, yönetmelikler ve tebliğler İSG çalışmalarında rehber niteliği taşımaktadır.
Kişisel Koruyucu Donanım ile ilgili uluslararası ve ulusal mevzuatlarda çeşitli düzenlemeler bulunmaktadır.
T.C. Anayasa:
Madde 49 - Çalışma, herkesin hakkı ve ödevidir (Değişik: 3/10/2001-4709/19 md.). Devlet, çalışanların refah seviyesini yükseltmek, çalışma hayatını geliştirmek için çalışanları ve işsizleri korumak, çalışmayı desteklemek, işsizliği önlemeye elverişli ekonomik bir ortam yaratmak ve çalışma barışını sağlamak için gerekli tedbirleri alır.
İLO (Uluslararası Çalışma Örgütü) 155 No’lu Sözleşme:
Madde 16-Makul olduğu ölçüde, işverenlerden, kontrolleri altındaki iş yerleri, makine, teçhizat ve usullerin güvenlik ve sağlık bakımından riskli olmamasını sağlamaları istenecektir. Makul olduğu ölçüde, işverenlerden, kontrolleri altındaki kimyasal, fiziksel ve biyolojik Madde ve etkenlerin, gerekli uygun önlemler alındığında, sağlık için risk oluşturmamasını sağlamaları istenecektir.
6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu:
Madde 417-İşveren, iş yerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması için gerekli her türlü önlemi almak, araç ve gereçleri noksansız bulundurmak; işçiler de iş sağlığı ve güvenliği konusunda alınan her türlü önleme uymakla yükümlüdür.
4857 Sayılı İş Kanunu:
Madde 25-Süresi belirli olsun veya olmasın işveren, aşağıda yazılı hâllerde sözleşmesini sürenin bitiminden önce veya bildirim süresini beklemeksizin feshedebilir. h) İşçinin yapmakla ödevli bulunduğu görevleri kendisine hatırlatıldığı halde yapmamakta ısrar etmesi, ı) İşçinin kendi isteği veya savsaması yüzünden işin güvenliğini tehlikeye düşürmesi.
6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu:
Madde 5-İşverenler, Kaçınılması mümkün olmayan riskleri analiz etmek
Madde 10-(1) İşveren, iş sağlığı ve güvenliği yönünden risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmakla yükümlüdür.
Madde 16-(1) İş yerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması ve sürdürülebilmesi amacıyla işveren,
çalışanları ve çalışan temsilcilerini işyerinin özelliklerini de dikkate alarak bilgilendirir.
KKD ile İlgili Yönetmelikler ve Tebliğler
KKD ile ilgili yönetmelik ve tebliğler aşağıdaki gibi sıralanabilir:
• Kişisel Koruyucu Donanım Yönetmeliği • “CE” İşareti Yönetmeliği • Kişisel Koruyucu Donanımların işyerlerinde Kullanılması ile ilgili Yönetmelik • Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Tarafından Yapılacak Piyasa Gözetimi ve Denetimine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik • Kişisel Koruyucu Donanımların Kategorizasyon Rehberine Dair Tebliğ • Kişisel Koruyucu Donanımlarla İlgili Onaylanmış Kuruluşların Görevlendirilmesine Dair Tebliğ • Kişisel Koruyucu Donanımlarla İlgili Uyumlaştırılmış Ulusal Standartlara Dair Tebliğ • Kişisel Koruyucu Donanımlarla İlgili Yönlendirici İlkeler • Piyasa Gözetimi ve Denetimi Faaliyetlerinde Çalışacak Denetim Elemanlarının Görevlendirilmesinde Esas Alınan Temel Kriterlere Dair Tebliğ • Universal Sertifikasyon ve Gözetim Hizmetleri Tic. Ltd. Şti.’nin Kişisel Koruyucu Donanım Yönetmeliği Kapsamında Onaylanmış Kuruluş Olarak Görevlendirilmesine Dair Tebliğ • Türk Standartları Enstitüsünün Kişisel Standartları Enstitüsünün Kişisel Koruyucu Donanım Yönetmeliği Kapsamında Bulunan Ayak ve Bacak Koruyucuları Konusunda Onaylanmış Kuruluş Olarak Görevlendirilmesine Dair Tebliğ • Kişisel Koruyucu Donanım Yönetmeliği Kapsamında Sistem Belgelendirme Konusunda Onaylanmış Kuruluş Olarak Türk Standartları Enstitüsünün Görevlendirilmesine Dair Tebliğ
Kategori Sınıfları: KKD’lerin kategorizasyonunda, Kişisel Koruyucu Donanımın hangi riske karşı koruma sağladığı önem taşır. KKD’ler koruma sağladığı riskin ciddiyetine göre kategorize edilirler kategorizasyon, CE işaretlemesi yapılırken Doğru Uygunluk Değerlendirme Yönteminin seçiminde önemli bir kriterdir.
Kategori 0: Kişisel Koruyucu Donanım Yönetmeliği kapsamına girmeyen kişisel koruyucu donanımlar, kategori-0 olarak sınıflandırılır.
Kategori I: Basit yapıdaki kişisel koruyucu donanımlardır.
Kategori II: Kategori-I ve kategori-III’ ün dışında kalan tüm Kişisel Koruyucu Donanımlar, kategori II olarak sınıflandırılır.
Kategori III: Tasarımcı tarafından, ani olarak ortaya çıkabilecek tehlikeleri, kullanıcının zamanında fark
edemeyeceği düşünülen durumlarda ve hayati tehlike oluşturarak, sağlığa ciddi şekilde ve geriye dönüşü mümkün olmayacak derecede zarar verebilecek risklere karşı koruma sağlayan, karmaşık yapıdaki Kişisel Koruyucu Donanımlar kategori-III olarak sınıflandırılır.
Tüm KKD’lerde Bulunması Gereken Genel Özellikler: KKD’ler amaçlanan doğrultuda kullanımı sırasında karşılaşılan tüm risklere karşı yeterli koruma sağlamalıdır.
KKD, risk ihtiva eden iş yapılırken, öngörülebilen koşullarda ve amaçlanan doğrultuda kullanımı sırasında kullanıcıyı mümkün olan en yüksek düzeyde koruyacak şekilde tasarlanarak imal edilmelidir.
KKD’nin tasarımında, aynı risk faktörünün farklı düzeylerinin ayırt edilebilmesi gibi öngörülebilir kullanım koşullarının farklılık gösterdiği durumlarda uygun koruma sınıflandırmaları dikkate alınmalıdır.
KKD, öngörülebilir koşullarda kullanımı sırasında tehlikelere ve yapısından kaynaklanabilen rahatsızlık verici diğer faktörlere neden olmayacak şekilde tasarlanarak imal edilmelidir. İmalatçı, ürünün imalatçısının veya yetkili temsilcisinin adı ve adresinin yanı sıra aşağıdaki hususları içeren kullanım kılavuzunu da piyasaya sunduğu KKD ile birlikte vermelidir.
KKD’nin ayarlanabilir sistemleri varsa, bu sistemler, öngörülen kullanım koşullarında kullanıcının bilgisi dışında, yanlış bir ayarlamayı engelleyecek şekilde tasarlanarak imal edilmelidir.
Korunacak vücut bölümünü örten KKD’ler, kullanım sırasında oluşan terlemeyi asgari seviyeye indirecek şekilde tasarlanmalı ve üretilmelidir. Eğer bu yapılamazsa, KKD teri emecek donanımlara sahip olmalıdır.
Yüz, göz ve solunum sistemi için kullanılan KKD’lerin, kullanıcının görüş alanında neden olacağı kısıtlamalar en aza indirilmelidir.
Yeni bir KKD’nin işlevinin zamana bağlı olarak önemli oranda azaldığı biliniyorsa, üretim tarihi ve mümkünse son kullanma tarihi her bir KKD parçasının ve değişebilen bölümlerinin üzerine, hiçbir yanlış anlamaya meydan vermeyecek şekilde, açıkça belirtilmeli ve bu bilgiler KKD’nin ambalajı üzerinde de bulunmalıdır.
KKD, öngörülen kullanım koşullarında etraftaki hareketli nesnelere takılma riski taşıyor ve dolayısıyla kullanıcı için bir tehlike oluşturuyorsa, takılma halinde herhangi bir parçanın kırılmasına izin vererek tehlikeyi bertaraf edecek düzeyde düşük bir kırılma direncine sahip olmalıdır.
Yüksek gerilimli canlı hatlarda çalışmada kullanılan KKD’ler kullanıcı ile kullanıcının müdahale ettiği tesisat arasında potansiyel farkının olmamasını sağlayacak şekilde tasarlanmalı ve üretilmelidir.
İyonlaştırıcı olmayan radyasyon kaynaklarının neden olduğu akut veya kronik zararlardan gözü korumak için tasarlanan KKD’ler, zararlı dalga boylarında yayılan ışık
enerjisinin büyük çoğunluğunu emebilecek veya yansıtabilecek kapasitede olmalıdır.
Vücudun tamamını veya bir bölümünü radyoaktif tozlar, gazlar, sıvılar veya bunların karışımından korumak için tasarlanan KKD’lerin yapıldığı malzeme ve diğer elemanlar, öngörülen kullanım koşullarında, radyoaktif kirleticilerin içeri sızmasını etkili bir şekilde önleyecek biçimde seçilmeli, tasarlanmalı ve birleştirilmelidir.
Tehlikeli maddeler ve karışımlar ile zararlı biyolojik ajanlardan korunmada solunumun korunması, cildin ve gözün korunması önemlidir.
Solunum cihazları, özellikle, maksimum dalma derinliği dikkate alınarak ve öngörülen kullanım koşullarında, kullanıcıya solunabilir bir gaz karışımının sağlanmasını mümkün kılmalıdır.
“CE” İşareti Yönetmeliği
4703 sayılı Ürünlerin Teknik Mevzuatının Hazırlanması ve Uygulanmasına Dair Kanun’a dayalı yayımlanan yönetmeliğin amacı ürüne “CE” işareti konulması yöntemlerini düzenleyen uygunluk değerlendirme modülleri ile bu işaretin kullanılmasına dair usûl ve esasları belirlemektir. CE” işaretinin ürüne konulması ve kullanılması MADDE 9 ‒ (1) “CE” işaretinin ürüne konulması ve kullanılmasına dair genel esaslar adı altında toplanmıştır. İmalatçı, “CE” işaretini ürüne koymak veya konulmasını temin etmek suretiyle, ürünün bu işaretin konulmasını öngören ilgili teknik düzenleme veya düzenlemelere uygunluğunun kendi sorumluluğunda olduğunu ve ürünün gerekli tüm uygunluk değerlendirme işlemlerine tâbi tutulduğunu beyan etmiş sayılır.
Kişisel Koruyucu Donanımların İşyerlerinde Kullanılması Hakkında Yönetmelik
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliğine dayandırılarak yayımlanan bu Yönetmeliğin amacı, işyerindeki risklerin önlenmesinin veya yeterli derecede azaltılmasının, teknik tedbirlere dayalı toplu korunma ya da iş organizasyonu veya çalışma yöntemleri ile sağlanamadığı durumlarda kullanılacak kişisel koruyucu donanımların özellikleri, temini, kullanımı ve diğer hususlarla ilgili usul ve esasları belirlemektir. Bu Yönetmelik, 20/6/2012 tarihli ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında yer alan işyerlerini kapsar.
4703 sayılı Ürünlerin Teknik Mevzuatının Hazırlanması ve Uygulanmasına Dair Kanun’a göre güvenli ürün “kullanım süresi içinde, normal kullanım koşullarında risk taşımayan veya kabul edilebilir ölçülerde risk taşıyan ve temel gerekler bakımından azamî ölçüde koruma sağlayan ürün” olarak tanımlanmaktadır.
Kişisel Koruyucu Donanım Çeşitleri ve Özellikleri
KKD’lerin işyerlerinde seçimi, tedarik edilmesi, dağıtımı, doğru ve etkin kullanımının sağlanması uzmanlık gerektiren bir konu olup; bu süreç kesinlikle işin profesyonelleri tarafından dikkatle uygulanmalıdır.
İşletmelerde kişisel koruyucu donanımların seçimine ve satın alınmasına karar verilirken etkili olan en önemli unsur bu malzemelerin ilgili mevzuata ve standartlara uygun olup olmadığının bilinmesidir. Eğer KKD, standartlara uygun üretilmişse ürün üzerinde standardı temsil eden numara TS EN ya da EN ifadesi ile birlikte kullanılır ve bu malzemeler üzerinde veya ambalajında CE işareti bulunur. KKD seçiminde bu hususa dikkat edilmelidir.
Kişisel Koruyucu Donanımlar çalışma ortamında bulunan risklere karşı koruma sağlaması için dokuz ana başlık altında toplanmıştır:
1. Baş Koruyucuları 2. Kulak Koruyucuları 3. Göz ve Yüz Koruyucuları 4. Solunum Sistemi Koruyucuları 5. El ve Kol Koruyucuları 6. Ayak ve Bacak Koruyucuları 7. Cilt Koruyucuları 8. Gövde ve Karın Bölgesi Koruyucuları 9. Vücut Koruyucuları.