İŞG202U-SEKTÖREL İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ
Ünite 2: Deri ve Deri Ürünleri Sektöründe İş Sağlığı ve Güvenliği
Giriş
Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO-International Labour Organisation) verilerine göre her gün insanlar iş kazaları veya işle ilgili hastalıklar nedeniyle ölmekte ve iş yerlerinde yetersiz İş Sağlığı ve Güvenliği uygulamaları insanların yaşamdan kopmasına ya da yaşam kalitesinin düşmesine yol açtığı gibi yaşanan iş gücü ve maddi kayıplar dünyadaki toplam gayrisafi millî hasılanın %4’üne yakın bir kayıp oluşturmaktadır.
İş kazalarının en fazla yaşandığı sektörlerin başında metal, inşaat, taşımacılık, kimya, tekstil, plastik, maden sektörü gelirken, meslek hastalıkların en fazla yaşandığı sektörlerin başında metal, maden, plastik, gıda, inşaat, kimya ve maden sektörü gelmektedir. İş kazası ve meslek hastalığı sonucu oluşan maddi ve manevi kayıplar, ülkenin gelişme sürecini engellemesi açısından önemlidir. İş kazası, meslek hastalığı, işle ilgili hastalıklar vb. bağlı olarak hayatını kaybedenlerin yakınlarına ve topluma verdiği manevi zararlar mali değerlerle ifade edilmeyecek kadar büyüktür.
İş kazalarının ve meslek hastalıklarının önüne geçebilmek amacıyla 30 Haziran 2012 tarihinde resmi gazetede yayımlanarak 1 Ocak 2013 tarihinde yürürlüğe giren 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kamu ve özel sektör ayırt etmeksizin ülkemizdeki tüm iş yerlerini kapsamı içerisine almakla birlikte İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, Deri ve Deri Ürünleri sektörünü de kapsamı içerisine alarak bu sektörün işverenlerine iş yerlerinde sağlık ve güvenlik açısından çeşitli yükümlülükler getirmiştir.
Deri ve Deri Ürünleri İmalat Sektöründe Genel Bilgiler
Yetişkin ve büyük hayvanların gövdelerini saran, bir hayli kalın, sert, sağlam ve esnekliği yüksek örtülere deri adı verilir. Dericilik mesleği insanlık tarihinin en eski mesleklerinden birisi olduğu bilinmekte ve özellikle son yüzyıldaki ciddi teknolojik gelişmelerin dericilik sektöründe kullanılmaya başlamasıyla iş kazaları ve meslek hastalıklarını beraberinde getirmiştir.
Deri İmalat Sektörü
Deri ve deri ürünleri sanayi, çürüyebilir nitelikteki ham deri ve postların orijinal lif yapıları bozulmadan, çürümeye dayanıklı deriye dönüştürülmesinden; giyim eşyası ve aksesuarları, çanta, eldiven, cüzdan, şapka, kürk ve ayakkabı gibi çeşitli tüketim malları üretilmesine kadar birçok faaliyet alanını kapsamaktadır.
Derinin elde edilmesinde, koyun, manda, sığır, deve, keçi vb. hayvanlar ve çok az miktarlarda sürüngen, balık ve kuş derileri kullanılmakla birlikte genellikle inek, manda, sığır, dana gibi büyükbaş hayvanların derisi genellikle köselenin elde edilmesinde kullanılır. Keçi, oğlak, kuzu, koyun gibi küçükbaş hayvanlardan ise yün ve ince deri elde etmede faydalanılır.
Ham deri kireçleme, tabaklama, boyama, yağlama ve finisaj gibi karmaşık süreçlerden geçirilerek mamül deriye dönüştürülmekte ancak bu süreçlerde çalışanlar üzerinde mesleki maruziyet oluşturabilecek tehlikeli ve toksik kimyasallar kullanılmaktadır. Deri imalat işlemleri esnasında çalışanlar ve çevre üzerinde olası ciddi zararlara karşı İş Sağlığı ve Güvenliği ile çevre koruma kapsamında gerekli önlemler alınmalıdır.
Deri İmalatının Tarihçesi
İnsanlık tarihi boyunca taş ve ağaçlardan sonra en çok kullanılan doğal kaynaklardan biri deri olarak bilinmekle birlikte derinin insanlık tarihinde kullanımı ateşten öncelere dayanmaktadır.
Geçmişi oldukça eski yıllara dayanan deri kültürüne ait ilk ipuçlarına İÖ 20.000’li yıllarda duvarlara çizilen resimlerde rastlanılmaktadır. Deri mamullerinin ilk örneklerinin hem Mezopotamya hem de Mısır coğrafyasında kullanıldığı ortaya çıkmaktadır. Türk toplumunda dericiliğin ise kurganlardan çıkarılan çizme, eyer ile 2400 yıl önce Orta Asya’da başladığı görülmektedir.
Türklerin dericiliğe başlamaları bazı kaynaklara göre 600 yıl öncesine, bazı kaynaklara göre ise 2000 yıl öncesine dayanmaktadır. Selçuklular Devri’nde ilk sanat kurumu olan “Ahilik Teşkilatı” Ahi Evran tarafından kurulmuştur. Anadolu’da dericilik alanında en parlak dönem Ahilik kurumu içerisinde gelişmiştir. Faslı bilgin ve gezgin olan İbni Batuta’nın (1304-1369) Seyahatnamesi’nden elde Niğde Bor tarihi incelendiğinde, Osmanlıların ilk kuruluş yıllarında Anadolu’da dericiliğin ileri bir zanaat dalı olduğu anlaşılmaktadır.
Cumhuriyet’in ilk yıllarında Anadolu’da neredeyse her kasabada deri işlemeciliğinin var olduğu bilinmekte ve Türk deri imalatı sektörünün 1980’li yıllarda geçirdiği yapısal değişiklik, kullanılan bazı kimyasal maddelerin yarattığı olası çevre kirliliği riski, bu tür sanayilerin çok daha güvenli üretim birimlerinde yapılması gerektiğini ortaya çıkarmıştır. Günümüzde dericilik, sanayi boyutunda ise deri sanayii; giysilik deri, ayakkabılık deri, kürklük deri, saraciyelik deri ve deri konfeksiyon gibi alt sektörlere ayrılan ve pek çok kişiye iş imkanı sağlayan emek yoğun bir sektör hâlini almıştır.
Deri ve Deri Ürünleri İmalat Sektörünün Türkiye’de Durumu
Deri sektörü, 1970’lerden beri Türkiye ekonomisinde giderek artan önemde bir role sahip olmuştur. Özellikle son 15-20 yılda, sektör hızla gelişmesini sürdürmüş ve yurt içi geniş ham deri kaynaklarının yanı sıra, önemli ölçüde ithal ham madde kaynaklarını da kullanarak yüksek tutarda deri ürünleri ihracatı gerçekleştirilmiştir.
Türk deri sektörü üretimi; altyapısı, teknolojisi ve ihracata yönelik performansı dikkate alındığında belirli bir rekabet gücüne sahiptir. Ancak deri sektörünün temel girdisi olan ham derinin ülke içi üretiminin yeterli ve standart
olmaması nedeniyle, ham ve yarı işlenmiş deri talebi ithalat yoluyla karşılanmaktadır.
Deri işleme alt sektörü 1970’li yıllardan sonra hızlı bir gelişme göstermiş, yeni sanayi bölgelerine geçiş ile kapasitelerde önemli artışlar sağlamıştır Ülkemizde dericiliğin yoğunlaştığı bölgeler;
• Deri işleme sanayi; İstanbul-Tuzla, Tekirdağ- Çorlu, Bursa, Balıkesir-Gönen, Bolu Gerede, İzmir-Menemen, Uşak, Isparta, Manisa-Kula, Hatay’da, • Deri hazır giyim firmaları; İstanbul ve İzmir’de yoğunlaşmaktadır. • Ayakkabı yan sanayi firmalarının; yarıya yakını İstanbul’da olup diğer firmalar İzmir, Konya, Gaziantep, Bursa gibi şehirlerde konumlanmıştır.
Türk deri sektörü çevreye duyarlı üretim tekniklerinin adapte edilmesi konusunda 90’lı yılların başından itibaren çalışmalarını yoğunlaştırmıştır. Bu çerçevede, çevresel konuların önemli olduğundan hareket eden deri sanayi, Çevre Bakanlığı ile 1994 yılında bir “Çevre Protokolü“ imzalamıştır. Söz konusu protokol ile sektörde faaliyette bulunan işletmelerin en geç 1998 yılı sonuna kadar ya arıtma sistemine sahip herhangi bir organize sanayii bölgesinde yer almaları ya da kendi arıtma sistemlerini kurmalarını benimsenmiştir.
Deri ve deri mamulleri sektörü ihracatı 2019 yılında %2,6 oranında artarak 1,63 milyar dolar seviyesinde gerçekleşmiştir. Sektörün en önemli ihraç kalemini %56,9’luk pay ile ayakkabılar oluşturmaktadır.
Deri eşya, ham ve işlenmiş deri ürünleri ile postlar ve kürklerin ihracatımızdaki payları sırasıyla % 20,7, %12,5 ve %9,8’dir.
Deri İmalatında İş Sağlığı ve Güvenliği
Ham deri sudan etkilenmemesi, mikroorganizmaların etkisiyle çürüyüp kokmaması ve kullanım amacına göre estetik kazandırılması amacıyla işlenmekte ve deri işlendikten sonra yumuşak, esnek, elastik, sağlam ve kullanım yerlerine göre çeşitli renk, kalınlık ve değişik özellikte deri elde edilmektedir. Ham derilerin kullanım amacına uygun çeşitli kimyasal ve mekaniksel işlemlerden geçirilerek kullanılabilir duruma getirilmesine Dericilik, Deri İşlemeciliği veya Deri Teknolojisi denir.
Deri imalatı sektörü “İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği” Ekinde yer alan Ek-1 listesinde “15- Deri ve ilgili ürünlerin imalatı” Kodu sınıflandırılmış ve “15.1- Derinin tabaklanması ve işlenmesi; bavul, el çantası, saraçlık ve koşum takımı imalatı; kürkün işlenmesi ve boyanması” ile “15.2- Ayakkabı, bot, terlik vb. imalatı” alt sektörlerine ayrılmıştır.
Ülkemizde deri imalatı sektöründe iş kazaları ve meslek hastalıkları yaygın olarak görülmekte ve SGK 2019 verilerine göre deri imalatı sektöründe toplam 1039 çalışan iş kazası geçirmiştir. Bunlardan 858’i erkek, 181’i
kadındır. Sektörde 2019 yılında 4 erkek çalışanda meslek hastalığı tespiti yapılmıştır ve iş kazası sonucunda 1 erkek ve 1 kadın olmak üzere 2 çalışan yaşamını kaybetmiştir.
Derinin Sınıflandırılması
Deriler ham deri türüne, tabaklama maddesine, bitim işlemine, kullanım amacına göre farklı sınıflandırmalara tabi tutulmaktadır;
• Kullanılan ham deri türüne göre sınıflandırma • Kullanılan tabaklama maddesine göre sınıflandırma • Bitim (Finisaj) işlemine göre sınıflandırma • Kullanım amacına göre sınıflandırma
Deri İmalat İşlemleri
Deri üretim işleminde; krom tuzları vb. diğer kimyasalların kullanılması ile birlikte haftalar hatta aylar süren imalat süresi kısalmış ve derinin atmosferik ve mekanik etki ve şartlara karşı dayanıklılığı arttırılmış; deriye, yumuşaklık, renk verilebilirlik özellikleri kazandırılmıştır. Günümüzde deri imalatı sektöründe üretilen derilerin yaklaşık %90’ı krom tuzları kullanılarak işlenmektedir.
Deri imalatı sektöründe uygulanmakta olan deri işleme prosesi bazı özel durumlarda farklılıklar göstermekle birlikte genellikle yaş işlemler ve kuru işlemlerden oluşmaktadır:
Yaş İşlemler
Derinin toplanması, depolanması, muhafazası, kalite ayrımı, partinin oluşturulması ve tartım işlemlerinden başlayarak kurutma işlemine kadar süren işlemlerdir. Bunlar;
• Derinin toplanması, Depolanması, Muhafazası, Kalite Ayrımı, Partinin Oluşturulması, Tartım • Islatma • Kıl Giderme • Kireçleme • Etleme6. Budama - Tartma • Kireç Giderme • Sama • Yağ Giderme • Pikle • Tabaklama (Krom-Bitkisel) • Sıkma • Traşlama • Nötralizasyon • Retenaj • Boyama • Yağlama
Kuru İşlemler
Boyama, Retenaj ve Yağlama işleminden sonraderiler sularının süzülmesi için sehpalanır, varsa sıkma makinesinden geçirilir ve kurutma işlemi için askılara asılır. Kurutulur ve tav dolaplarında tavlanır. Deri türüne göre istenirse açkı işlemine alınır. Gergi kurutmaya tabi
tutulur, ihtiyaç varsa kenarları makasla kesilerek düzgünleştirilir. Kuru Tıraş, Zımpara Makinesi ve Toz alma makinesinden geçirilir. Talebe göre asort (kalite ayrımı) işlemine tabi tutulur ve finisaj (bitim) işlemine geçilir. Kuru Tıraş, Zımpara Makinesi ve Toz alma makineleri ile çalışmalarda güvenlik ve Kimyasal risk faktörlerinden tozlar sağlık açısından önem taşımaktadır. Ayrıca bu işlemlerde yangın riski de ortaya çıkmaktadır.
Kuru işlemler;
• Kurutma • Tav • Gergi • Kuru Tıraş • Toz alma • Kenar alma • Finisaj • Kalite Ayrımı, Desi (Ölçüm), Satış
olarak sınıflandırılmaktadır.
Deri ve Deri Ürünleri İmalat Sektöründe İş Sağlığı ve Güvenliği Riskleri ve Önlemleri
Deri imalatı sektörünün en önemli ham maddesi olan deri biyolojik bir madde olması sebebiyle normal atmosferik şartlarda bakteri-virüs-mantar vb. etkisi ile süratle kokuşma, çözünme ve bozunmaya uğrar. Bu olay sırasında ortama fena kokular ve biyolojik çözünme kaynaklı gazlar ve sıvılar yayılır. Bunlar çalışanlar açısından diğer sektörlere kıyasla oldukça yüksek biyolojik riskler oluştururlar. Derinin işlenmesinde kullanılan çeşitli kimyasallara maruziyet çalışanların sağlık ve güvenliği için önemli seviyede risk faktörü olarak karşımıza çıkmaktadır. Ayrıca bunlara ilave olarak, sektörde kullanılan iş ekipmanlarından kaynaklanan riskler, elektrik sistemi, buhar ve basınçlı hava üretim ve kullanımı, ıslak, kaygan ve bozuk zemin, elle taşıma, sık tekrarlanan hareketler, mesleki yeterlilik noksanlığı, termal konfor uygunsuzlukları, havalandırma, gürültü, titreşim, aydınlatma yetersizliği, artık ve atıkların uzaklaştırılması ve bertaraf çalışmaları gibi birçok hususta deri imalatı sektörü önemli İSG faktörleri arasında sayılabilir.
Bu risk faktörleri;
• fiziksel (mekanik, elektrik, termal, aydınlatma, gürültü, titreşim, toz gibi) • kimyasal (gaz, patlayıcı maddeler, oksitleyici, alevlenir, toksik, alerjik, zararlı, kanserojen, mutajen, üreme için toksik ve çevre için tehlikeli maddeler gibi) • biyolojik (bakteri, virüs, mantar, diğer biyolojik faktörler gibi) • ergonomik (ekranlı araçlar, elle taşıma, sık tekrarlanan hareketler, uzun süre ayakta çalışma, araç gereç ergonomisi gibi) • psikososyal (iş stresi, taciz, şiddet, görev tanımları, iletişim, amirlerle münasebetler gibi) risk faktörleri olarak sınıflandırılabilir.
Deri ve Deri Ürünleri İmalat Sektöründe Risk Faktörleri, Tehlike ve Riskleri
Derinin yüzüldükten hemen sonraki nem oranını sağlama, kıl ve kıl köklerini uzaklaştırma, yapısal proteinleri sepileme, konserve ederek bozulmasını önleme, boyama, esneklik ve yumuşaklık kazandırma, yağlama, kurutma, tavlama, fiksasyon ve gergi işlemleri sırasında yoğun olarak kimyasal maddeler kullanılmaktadır.
Tehlikeli kimyasal maddeler; Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından hazırlanan, 12.08.2013 tarihli ve 28733 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan “Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik”te patlayıcı, oksitleyici, çok kolay alevlenir, kolay alevlenir, toksik, çok toksik, zararlı, aşındırıcı, tahriş edici, alerjik, mutajen, kanserojen, üreme için toksik etkili ve çevre için tehlikeli özelliklerden birinin veya birkaçına sahip maddeler ve müstahzarları veya yukarıda sözü edilen sınıflamalara girmemekle beraber kimyasal, fizikokimyasal veya toksikolojik özellikleri ve kullanımı veya iş yerinde bulundurulma şekli nedeniyle çalışanların, sağlık ve güvenlik yönünden risk oluşturabilecek maddeler veya mesleki maruziyet sınırlar içerinde belirlenmiş maddeler olarak tanımlanmıştır.
Üretim şekilleri ve kapasiteleri farklı olan işletmelerin büyük çoğunluğunun iş sağlığı ve güvenliği yönünden ortak sorunları vardır. Genel sağlık ve güvenlik sorunlarının yanında üretimde kullanılan kimyasallara maruziyet kalma sonucu gelişen meslek hastalıklarında özel önem arz etmektedir. Bu maruziyette maddenin organizmaya giriş yolu, maruz kalma sıklığı ve süresi kimyasalların zarar verme etkisi önemlidir. Zararlı maddenin verildiği zaman, verilme süresi ve verilme sıklığı da biyolojik etki şiddetini değiştirmektedir.
Maruziyette kişinin fizyolojik özellikleri (yaş, cinsiyet, beslenme, genetik özellikleri vb.) ve çevresel özelliklerde (sıcaklık, ışık, nem, basınç, radyasyon durumu vb.) etkilidir. Deri işleme tabakhanelerinde çalışanlar metalik tuzlar, krom tuzları, zayıf alkaliler, noniyonik surfektanlar, enzimatik nemlendiriciler, boyalar, sodyum bileşikleri, bitkisel tanenler, organik çözücüler, formaldehit gibi kimyasallara maruz kalma potansiyeline sahiptirler. Deri işleme kimyasalları çalışanların vücuduna solunum deri ve sindirim yolu ile girmekte ve sonucunda kimyasal yanıklar ve tabaklamada oluşan gazların solunması sonucu zehirlenmeler meydana gelebilmektedir. Bu kimyasallar, bunlara uzun süre maruz kalan işçiler için potansiyel tahriş edici özelliktedir.
Özellikle bazı kimyasalların deride metabolize olarak özellikleri değişebilmektedir. Ayrıca deri, kimyasalları uzun süre taşıyabilmekte bunun sonucunda da bu kimyasalların dış ortamdan ve iş yerinden eve taşınmasına neden olmaktadır. Bazı durumlarda deride oluşan salgılar ile metabolize olan bazı kimyasalların tekrar deri yüzeyine çıkmasına neden olabilmektedirler. Bunun yanında bu kimyasallar mesleki kontakt dermatit, egzama, bronşit ve
meslek kanserleri için potansiyel risk oluşturmaktadırlar. Deri işlemede en yoğun kullanılan kimyasallardan birisi krom tuzlarıdır.
Ayrıca krom yün ve kürklerin renginin sabitlenmesinde, çimento üretiminde ve metal kaplamada kullanılmaktadır. Ancak bu kadar geniş kullanılmasına rağmen kromatın güçlü bir mesleki alerjen olduğu bildirilmektedir. Krom tuzları değerliklerine (Cr3+ veya Cr6+) bağlı olarak farklı toksik, sitotoksik, mutajenik ve kanserojenik özellikler gösterebilmektedirler. Krom tuzlarının deriye nüfuz etme özellikleri birbirlerinden farklıdır. Altı değerlikli krom biyolojik zarlardan kolayca geçerken, buna karşın üç değerlikli krom daha zor geçebilmektedir. Dolayısıyla Cr6+ daha risklidir. Krom bileşiklerinin deri ile teması sonucunda cilt üzerinde ülser ve dermatitler; toz ve buharları ile temasta gözde konjuktivit ve kornea zararları meydana gelebilir. Daha ileri düzeyde ise krom ülserleri derinleşerek kemik nekrozlarına yol açabilir. Krom ülserleri daha çok tırnak dipleri, el sırtı, el bileği, ön kol gibi daha çok açıkta bulunan ve maruz kalınan vücut bölümlerinde görülür.
Deri ve Deri Ürünleri İmalatı Sektöründe Kullanılan Kimyasalların Listesi
• Fungusitler-bakterisitler • Kireç • Kaolin • Emülgatör • Sodyum sülfür • Sodyum sülfidrat • Sülfürik asit • Formik asit • Tabaklama maddeleri (krom-vegetal, vb.) • Sodyum bikarbonat • Sodyum formiyat • Yağlar (ham yağlar-sentetik yağlar) • Dolgu malzemeleri • Yüzey aktif yıkayıcı yağ giderici maddeler • Amonyak • Toz boya (dolap boyası) • Finisaj kimyasalları (anilin boyar maddeler binderler-vakslar-laklar-pigment pastalar (finisaj boyaları)
Deri ve Deri Ürünleri İmalatı Sektöründe Yaygın Olarak Kullanılan Kimyasalların Kullanım Alanları ve Riskleri
Ders kitabınızın 56. sayfasında yer alan Tablo 2.5’te bu kimyasallar ve etkileri gösterilmektedir.
Deri ve Deri Ürünlerinde Kullanılan Tehlikeli Kimyasalların Yönetimi
Yasal bir gereklilik olarak Deri ve Deri Ürünleri imalatında kullanılan, üretilen ya da iş ve işlemler esnasında ortaya çıkan kimyasalların tespiti, işaretlenmesi, çalışanların bu konuda maruziyet durumunun belirlenmesi, eğitimleri vb. konuları düzenlemek üzere bir “Kimyasal Yönetim Sistemi” kurulmalıdır. Kurulacak
Kimyasal Yönetim Sistemi ile; İş yerinde kullanılan, üretilen ya da iş ve işlemler esnasında ortaya çıkan kimyasalları içeren, kimyasalların tehlikeli ya da tehlikeli olmayan ayrımı yapılmış hâlde bir “Kimyasal Envanteri”nin çıkarılması, Kimyasal Envanterinde yer alan kimyasallarla ilgili yönetmeliğe uygun nitelikte Malzeme Güvenlik Bilgi Formlarının (MSDS) temini, Kimyasal maruziyet alanlarının tespiti ve iş yeri vaziyet planları üzerine işlenmesi, maruziyetin türü, seviyesi ve süresinin iş güvenliği uzmanı ve iş yeri hekimince belirlenerek, maruziyet listelerinin çıkarılması, Maruz kalınan kimyasalların özellikleri dikkate alınarak “İş Sağlığı Gözetimi” uygulamalarının nasıl yürütüleceğinin belirlenmesi, Kimyasallarla ilgili olarak “Güvenli Çalışma Talimatı, “Güvenli Depolama ve Aktarma Talimatı, vb. talimatların hazırlanması, Kimyasallarla ilgili süreçlerde oluşması muhtemel artık ve atıkların toplanması, depolanması ve bertaraf edilmesi ile ilgili kuralları belirleyen talimatların hazırlanması, İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimince çalışanların; kimyasalların işaretlenmesi, kimyasallarla çalışmalarda güvenlik kuralları, kimyasallardan etkilenme ve korunma yolları, gerekli KKD’lerin kullanılması vb. konular ile yasal gereklilikleri sağlayacak nitelikte eğitim programı hazırlanması ve uygulanması hedeflenmelidir.
Deri ve Deri Ürünleri İmalat Sektöründe Kullanılan İş Ekipmanları
Deri imalatında kullanılan iş ekipmanları listesi yaş işlemlerde kullanılan iş ekipmanları, kuru işlemlerde kullanılan iş ekipmanları ve yardımcı olarak 3 ana başlıkta toplanır.
Deri ve Deri Ürünleri İmalat Sektöründe Kullanılan İş Ekipmanlarının Kullanımıyla İlgili Tehlikeler ve Alınacak Önlemler
Deri ve deri ürünleri imalat sektöründe kullanılan iş ekipmanlarının kullanımı esnasında yapılan işlemden ve iş ekipmanının kendisinden kaynaklanan tehlikeler ve bu tehlikelere karşı alınacak önlemlerin listesini, ders kitabınızın 59-64. sayfalarında yer alan Tablo 2.6’dan inceleyebilirsiniz.