İŞG202U-SEKTÖREL İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ
Ünite 3: Konaklama Faaliyetlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği
Konaklama Sektörü Çalışma Esasları
Konaklama ve Otel sektörü İş Sağlığı ve Güvenliğine İlişkin İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği’ne göre Az Tehlikeli Sınıfta yer almasına rağmen hizmet sunulması sırasında tehlikeli ve çok tehlikeli sınıfa giren işler, az tehlikeli sınıfa giren asıl işlerle bir arada yürütülmektedir. Konaklama İşletmeleri Konaklama sektörü, turistlerin geçici konaklama, yeme-içme, kısmen eğlence ve diğer bazı sosyal ihtiyaçlarını karşılayan işletmelerin oluşturduğu bir sektördür. Bu sektörden yararlanan turistlerin seyahat nedenleri, seyahat şekilleri, beklentileri, gelir düzeyleri ve zevkleri son derece farklı olduğu için konaklama sektörünü oluşturan işletmeler de çok farklılık göstermektedir.
Kat hizmetleri; konaklama işletmelerinde, tesis konuk odalarını, koridorlarını, salonlarını ve tesisin genel temizliğini, tertip, düzen ve bakımını yapan bölümdür. Yeme ve içme birimi; konuk, ziyaretçi ve personelin yeme içme gereksinimlerinin karşılandığı birimdir. Teknik destek; hizmetlerin sürdürülmesini engelleyen genel arızalara müdahale eden, binanın ve dış alanların her zaman bakımlı ve yeni görünmesini, işletme ve enerji verimliliğinin sağlanması ile otelin tasarruflu ve çevre dostu olarak hizmet vermesini sağlayan birimdir. Güvenlik; otel girişi, içi ve çevresinde genel güvenlik tedbirlerini alan birimdir.
Konaklama İşletmeleri Organizasyon Yapısı ve Departmanlar
Otelde bulunan hizmet birimlerine departman denir. Oteldeki bölüm sayısı, otelden otele farklılık göstermektedir. Ancak orta büyüklükteki bir otel; ön büro, yiyecek-içecek, kat hizmetleri, personel, muhasebe, güvenlik, satın alma, teknik servis, halkla ilişkiler, eğlence ve aktivite (animasyon) gibi departmanlardan oluşmaktadır. Konaklama sektörü bölümleri:
• Ön Büro • Kat Hizmetleri • Yeme İçme • Teknik Destek • Güvenlik
Ön Büro: Ön büro konaklama işletmelerindeki faaliyetlerin başlangıç ve koordinasyon noktasıdır. Bilgiler, istekler, belgeler burada toplanır ve ilgili yerlere dağıtılır.
Kat Hizmetleri: Kat hizmetleri departmanı, otel odalarının ve genel mahallerin temizliği, dekorasyonu, bakımıyla ilgili işlemleri yürütmekle sorumludur. Uluslararası otelcilikte “housekeeping” olarak ifade edilmektedir.
Yeme ve içme: Yeme ve içme birimi konuk, ziyaretçi ve personelin yeme içme gereksinimlerinin karşılandığı birimdir.
Teknik Destek: Teknik servis departmanının sorumluluk alanı ikiye ayrılarak incelenebilir: Bunlardan birincisi; otelin günlük hizmetleri sırasında gerekli olan elektrik,
sıcak su, buhar, klima ve benzeri servislerin sağlanmasıdır. İkincisi ise onarım ve bakımdır.
Güvenlik: Günümüzde güvenlik; otel işletmelerinde yalnızca müşteri, personel ve otel mülkünün güvenliği anlamına gelmemekte, aynı zamanda sağlıkla ilgili konuları da kapsamaktadır. Genel olarak otel işletmelerinde güvenlik denilince müşterinin ve personelin can, mal ve sağlık güvenliğiyle otel mülkünün emniyeti anlaşılmaktadır.
Konaklama Faaliyetlerinde Tehlike ve Riskler
Otelcilik sektörü çalışma ortamı, hizmet üretim süreci esnasında çalışanların güvenlik ve sağlığını doğrudan veya dolaylı bir biçimde; hemen veya sonradan etkileyen fiziksel, kimyasal, biyolojik, ergonomik ve psikososyal tehlikeler barındırmaktadır.
Bölümlere Göre Tehlikeler
Konaklama ve otel sektöründe hizmetlerin sunulması sırasında çalışanlara zarar verme potansiyeli olan durum tehlike olarak tanımlanır.
1. Tehlikeler tanımlanırken çalışma ortamı, çalışanlar ve işyerine ilişkin ilgisine göre asgari olarak aşağıda belirtilen bilgiler toplanır: a. İş yeri bina ve eklentileri b. İş yerinde yürütülen faaliyetler ile iş ve işlemler c. Üretim süreç ve teknikleri ç. İş ekipmanları d. Kullanılan maddeler e. Artık ve atıklarla ilgili işlemler f. Organizasyon ve hiyerarşik yapı, görev, yetki ve sorumluluklar g. Çalışanların tecrübe ve düşünceleri ğ. İşe başlamadan önce ilgili mevzuat gereği alınacak çalışma izin belgeleri h. Çalışanların eğitim, yaş, cinsiyet ve benzeri özellikleri ile sağlık gözetimi kayıtları ı. Genç, yaşlı, engelli, gebe veya emziren çalışanlar gibi özel politika gerektiren gruplar ile kadın çalışanların durumu i. İş yerinin teftiş sonuçları j. Meslek hastalığı kayıtları k. İş kazası kayıtları l. İşyerinde meydana gelen ancak yaralanma veya ölüme neden olmadığı hâlde iş yeri ya da iş ekipmanının zarara uğramasına yol açan olaylara ilişkin kayıtlar m. Ramak kala olay kayıtları n. Malzeme güvenlik bilgi formları o. Ortam ve kişisel maruziyet düzeyi ölçüm sonuçları ö. Varsa daha önce yapılmış risk değerlendirmesi çalışmaları p. Acil durum planları r. Sağlık ve güvenlik planı ve patlamadan korunma dokümanı gibi belirli işyerlerinde hazırlanması gereken dokümanlar
2. Tehlikelere ilişkin bilgiler toplanırken aynı üretim, yöntem ve teknikleri ile üretim yapan benzer iş yerlerinde meydana gelen iş kazaları ve ortaya çıkan meslek hastalıkları da değerlendirilebilir. 3. Toplanan bilgiler ışığında; iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili mevzuatta yer alan hükümler de dikkate alınarak, çalışma ortamında bulunan fiziksel, kimyasal, biyolojik, psiko-sosyal, ergonomik ve benzeri tehlike kaynaklarından oluşan veya bunların etkileşimi sonucu ortaya çıkabilecek tehlikeler belirlenir ve kayda alınır. Bu belirleme yapılırken aşağıdaki hususlar göz önünde bulundurulur: a. İşletmenin yeri nedeniyle ortaya çıkabilecek tehlikeler. b. Seçilen alanda, iş yeri bina ve eklentilerinin plana uygun yerleştirilmemesi veya planda olmayan ilavelerin yapılmasından kaynaklanabilecek tehlikeler c. İş yeri bina ve eklentilerinin yapı ve yapım tarzı ile seçilen yapı malzemelerinden kaynaklanabilecek tehlikeler ç. Bakım ve onarım işleri de dahil iş yerinde yürütülecek her türlü faaliyet esnasında çalışma usulleri, vardiya düzeni, ekip çalışması, organizasyon, nezaret sistemi, hiyerarşik düzen, ziyaretçi veya iş yeri çalışanı olmayan diğer kişiler gibi faktörlerden kaynaklanabilecek tehlikeler. d. İşin yürütümü, üretim teknikleri, kullanılan maddeler, makine ve ekipman, araç ve gereçler ile bunların çalışanların fiziksel özelliklerine uygun tasarlanmaması veya kullanılmamasından kaynaklanabilecek tehlikeler e. Kuvvetli akım, aydınlatma, paratoner, topraklama gibi elektrik tesisatının bileşenleri ile ısıtma, havalandırma, atmosferik ve çevresel şartlardan korunma, drenaj, arıtma, yangın önleme ve mücadele ekipmanı ile benzeri yardımcı tesisat ve donanımlardan kaynaklanabilecek tehlikeler f. İş yerinde yanma, parlama veya patlama ihtimali olan maddelerin işlenmesi, kullanılması, taşınması, depolanması ya da imha edilmesinden kaynaklanabilecek tehlikeler g. Çalışma ortamına ilişkin hijyen koşulları ile çalışanların kişisel hijyen alışkanlıklarından kaynaklanabilecek tehlikeler ğ. Çalışanın, iş yeri içerisindeki ulaşım yollarının kullanımından kaynaklanabilecek tehlikeler h. Çalışanların iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili yeterli eğitim almaması, bilgilendirilmemesi, çalışanlara uygun talimat verilmemesi veya çalışma izni prosedürü gereken durumlarda bu izin olmaksızın çalış.
4. Çalışma ortamında bulunan fiziksel, kimyasal, biyolojik, psiko-sosyal, ergonomik ve benzeri tehlike kaynaklarının neden olduğu tehlikeler ile ilgili risk değerlendirmesi çalışmalarında kullanılmak üzere; bu tehlikelerin, nitelik ve niceliklerini ve çalışanların bunlara maruziyet seviyelerini belirlemek amacıyla gerekli bütün kontrol, ölçüm, inceleme ve araştırmalar yapılır.
Bölümlere Göre Riskler
Konaklama ve otel sektöründe risk kavramı, çalışan personelin maruz kaldığı tehlikelerin zarar verme ihtimalidir. Konaklama ve otel sektöründe risk kavramı, çalışan personelin maruz kaldığı tehlikelerin zarar verme ihtimalidir. Konaklama ve otel faaliyetlerinde risk değerlendirmesi yapılmalı, iş kazası ve meslek hastalıklarına karşı önlem alınmalıdır. Tehlikeyi genel olarak tanımlarsak, zarar veya yaralanmaya neden olma potansiyeli olarak tanımlanır. Risk ise, tehlikeden kaynaklanacak olan zarar veya yaralanmanın olasılığı olarak tanımlanır (Şahin ve Gürcanli, 2011).
İnsan sağlığına, mala veya çevreye gelebilecek bir hasarın meydana gelme olasılığı olan risk, çalışma sırasında var olan bir tehlikenin yaratabileceği hasar veya zarar olarak da tanımlanabilmektedir. Bu tehlike ve ihtimallerin değerlendirilmesiyle riskin şiddeti hesaplanmaktadır. Önlem alınmadığında tanımlanan tehlikelerin farklı sonuçları ortaya çıkabilmektedir.
Tanımlanan tehlikelerin birimlere göre yol açacağı olası risklerden bazıları aşağıda örneklendirilmiştir.
1. Tehlike: Düşme, Yüksekten Düşme
• Olası zarar: Hafif hasar, (yüzeysel bere, hematom, kas yırtığı, burkulma), Ağır hasar (uzuv ve omur kırığı, kafa travması) • Otel birimi: Tüm birimler
2. Tehlike: Makinelere bağlı
• Olası zarar: Yaralanma Kırıklar Göz kamaşması • Otel birimi: Mutfak, teknik destek ve bakım hizmetleri
3. Tehlike: Aydınlatma
• Olası zarar: Yorgunluk Baş ağrısı Gözlerde yanma, kızarma ve sulanma • Otel birimi: Tüm birimler
4. Tehlike: Biyolojik
• Olası zarar: Viral hepatit HIV Deri iltihabı Bulaşıcı hastalıklar • Otel birimi: Karşılama ve Bagaj Hizmetleri, Genel Alanların Temizlenmesi ve Bakımı, Oda Temizliği ve Bakımı, Çamaşırhane, Teknik Destek ve Bakım Hizmetleri, Güvenlik Hizmetleri