• Bütçe imkânları Tarımsal Destekleme Politikasının Amaçları • Nitelikli insan gücü Tarım sektörünün desteklenmesi bazı nedenlerden dolayı • Altyapı gerçekleştirilmektedir. Bunlar; • Ödemeler dengesi • Toplumun beslenme ihtiyacının karşılanması, • Tarımsal sanayi • Tarımsal faaliyet ve üretim istikrarının sağlanması, Bu kısıtlar hangi tarımsal aracın seçileceği, uygulamaların • Tarımsal alanlarda yaşayanların gelir düzeyinin kapsamı, süresi, vb. değişkenleri belirlemektedir. ve hayat standardının iyileştirilmesi, Tarımsal politikalar, tarımsal üretim teknolojilerindeki • Üretimde verimliliğin ve çeşitliliğin arttırılması, gelişmeler, toplumlardaki zihniyet değişmeleri, devletin • Politik kaygılar. ekonomideki rolüne ilişkin popüler görüşlerin etkileri vb. nedenlere bağlı olarak sürekli değişmektedir. Tarım Tarımsal üretimin devlet tarafından desteklenmesinin politikalarında kavramsal değişiklikler gözlenmektedir nedenlerini ise şu şekilde sırlamak mümkündür: (s:62, Tablo 3.1).
Toplumun besin ihtiyacının karşılanması: Toplumun Tarımsal Destekleme Politikasının Araçları asgari gıda ihtiyacını sağlayacak bir üretim yapısı Tarımsal destekleme politikasının başlıca araçları şu kuramayan ve dışa bağımlı ülkeler ciddi problemler şekildedir: yaşamaktadır. • Dolaylı destekleme (Fiyat dışı yollardan Tarımsal üretimdeki istikrarsızlık: Üretimde destekleme) dalgalanmalar tarımsal ürün fiyatlarında istikrarsızlığa yol • Doğrudan destekleme (Tarımsal ürün fiyatlarına açmaktadır. Üretim ile fiyatlar arasında ters bir orantının devletin doğrudan müdahalesi) olduğu görülmektedir. Bu dalgalanmalar diğer sektörleri • Doğrudan gelir ödemeleri sistemi de etkilemektedir. Ayrıca eğitim düzeyi düşüklüğü ve teknolojik gelişmelerin yanı sıra piyasa hakkında bilgi Dolaylı Destekleme: Tarımsal ürünlerin fiyatlarına eksikliği de üretim ve fiyatlardaki dalgalanmaları müdahale etmeksizin devlet tarafından dolaylı bir şekilde tetiklemektedir. gerçekleştirilen müdahale araçları şunlardır:
Tarımsal üretimi yönlendirme: Uluslararası piyasalardaki • Üretim alanlarının sınırlandırılması ya da üretimin pazar payını arttırmak isteyen ülkeler bazı ürünlere yönlendirilmesi yönelik desteklerini arttırabilirler. Dış Pazar payının • Tarımsal üreticilerin örgütlenmesinin teşvik arttırılması yani tarımsal ürünler ihracatının arttırılması edilmesi sayesinde ülkenin döviz gelirlerine pozitif katkı yapılmış • Girdi temini olacaktır. • Ucuz ve kolay kredi imkânları • Vergi vb. yükümlülüklerden muafiyet Tarımsal üreticilerin gelir seviyesinin düşük ve istikrarsız • Teknoloji kullanımının teşvik edilmesi olması: Yapılan araştırmalara göre, tarımsal üreticilerin gelir seviyesinin düşük olmasının başlıca sebepleri • Fiyat istikrarını sağlamak
arasında tarımsal ürünler talebi esnekliğinin düşük olması Dolaylı destekleme araçlarından girdi destekleri tarımsal gösterilmektedir. Kırsal alanlarda yaşayanların düşük ve üretim ve fiyat kararlarını etkileme özelliğine sahiptir. istikrarsız gelir düzeyine sahip olmaları, gelir Girdi desteklerinin ekonomi üzerindeki etkileri iki şekilde dağılımındaki dengesizliği esas alan tarımsal politikaları ortaya çıkmaktadır: teşvik etmektedir. • Tarımsal üreticilerin kullandıkları girdilerin düşük Politik nedenler: Siyasal iktidarlar tarım sektöründeki fiyatlar ile temin edilmesi girdi üreten firmaların seçmenlere sempatik gözükmek amacıyla bu sektöre kamu ürünlerine yönelik talebi arttıracaktır. kaynaklarını transfer edici bir tutum sergileyebilirler. • Düşük fiyatlar ile girdi temin eden firmaların nihai
Tarımsal Destekleme Politikasının Kısıtları ürün fiyatlarını düşürmeleri hem tüketicileri hem de üreticileri olumlu yönde etkileyecektir. Tarım politikasının kısıtları; • Tarımsal kaynaklar Doğrudan Destekleme: Doğrudan destekleme politikasının • Teknoloji başlıca araçları şunlardır:
• Üretici davranışları • Taban fiyatı politikası • Tüketici davranışları • Prim sistemi uygulaması • Dünya piyasaları • Tarım dışı gelirler Birçok tarımsal ürüne ilişkin taban fiyatı belirlenebilir. • Girdi piyasaları Taban fiyatı belirlemenin temel gerekçesi, piyasada oluşan fiyatlardan daha yüksek bir fiyat belirleyerek üreticilerin • Çıktı piyasaları düşük gelir elde etmelerini engellemektir. • Uluslararası anlaşmalar
Devletin tarımsal ürünler piyasasına müdahalesinden söz Üretimden bağımsız gelir ödemeleri uygulamasının ederken taban fiyat politikasının yanı sıra tavan fiyat üretimi etkilememesi aşağıdaki koşulların politikasını unutmamak gerekir. Az miktardaki ürünün gerçekleşmesine bağlıdır: tüketicilere olabildiğince adil bir şekilde dağıtılmasını • Doğrudan gelir ödemeleri sabit bir ekim alanı ve sağlamak üzere devlet tarafından piyasada oluşan verim esas alınarak uygulanmalıdır. fiyatlardan daha düşük bir tavan fiyatı belirlenir. • Ödemeler için cari yıl üretim miktarı esas
Taban fiyatı politikası üreticileri, tavan fiyat politikası ise alınmamalıdır. tüketicileri korumayı hedeflemektedir. • Ödeme miktarı önceden belirlenmelidir.
Talep fazlalığı (kıtlık) sorunun yol açacağı muhtemel Tarımsal Destekleme Politikalarının Etkileri
sonuçlar şunlardır: Tarımsal destekleme politikalarının çok sayıda iktisadi ve
• Vesika (tayınlama) yöntemi: bu yöntem “fiyatına sosyal etkilerinden söz edilebilir. Bunlar;
tavan konulmuş malların, üretiminde darlık (talep • Fiyat düzeyindeki değişiklikler fazlalığı) ortaya çıkınca elde ki mevcut miktarın • Destekleme kapsamındaki ürün stoklarının artması tayın kuponu ile dağıtılmasıdır. • Sosyal etkiler • Karaborsa: Kıtlık dönemlerinde tavan fiyatı uygulanan malın hepsi piyasaya sürülmez. Bu Fiyat Düzeyindeki Değişiklikler: Fiyat düzeyinde artış dönemlerde karaborsa piyasası oluşabilir. yönünde bir değişiklik söz konusu olduğunda tarımsal • Kıtlık dönemlerinde tavan fiyatına konu olan malın destekleme politikalarının enflasyonist etkilerinden söz bir kısmı piyasaya sunulmayarak karaborsaya edilir. Tarımsal destekleme politikalarının enflasyonu sürülebilir. tetikleme süreci iki şekilde gerçekleşebilir:
• Tüketicilerden bazıları satın aldıkları malın bir • Tarımsal ürünlerin fiyatını artıracak politikalar bu kısmını ya da tamamını karaborsa piyasasına satış ürünleri ara malı olarak kullanan firmalar açısından için tavan fiyatından yüksek fiyatlar ile sunabilirler. maliyet artışı anlamına gelmektedir. Maliyetleri • Kıtlık döneminde tavan fiyatı ile tüketicilere mal artan firmaların fiyatlarını artırma yönünde karar dağıtım konusunda yetkili kılınmış kişiler, bu almaları enflasyon artışı sonucunu doğuracaktır. yetkilerini kötüye kullanarak eksik dağıttıkları • Tarımsal destekleme politikalarının finansmanı malları biriktirerek karaborsaya sunabilirler. devletin bütçe kaynakları ile karşılanır. Bu yükün
Prim sistemi ise, talep baskına maruz kalan ürünlere bütçe gelirlerinden karşılanması bütçe yönelik bir politika aracıdır. Prim sisteminde devletin harcamalarının artması ve dolayısıyla bütçe piyasa fiyatlarına doğrudan müdahalesi söz konusu açığının genişlemesi anlamına gelmektedir. Bütçe değildir. İktisadi anlamda prim sisteminin avantajlı yönleri açıklarının finanse edilmesinde vergi gelirlerinin bulunmaktadır. Bunlar; arttırılması, para arzının arttırılması ve borçlanma başvurulan temel yöntemlerdir. • Prim sistemi, tarımsal üretim düzeyini yönlendirici bir özelliğe sahiptir. Tarımsal destekleme politikaları fiyat istikrarı sağlama ya • Uygulama, ürünün kalite ve standardını esas da fiyatlarda yükseliş yönündeki eğilimleri kırmak aldığında üreticilerin başka bölgelere giderek amacıyla da kullanılabilir.
yüksek fiyatlarla satış yapmaları önemli ölçüde Destekleme Kapsamındaki Ürün Stoklarının Artması: engellenmiş olur. Tarımsal ürünlerden bazılarının doğrudan ya da dolaylı • Üretici desteği, maliyetler göz önüne alınmak mekanizmalarla devlet tarafından desteklenmesi, tarımsal suretiyle prim yöntemi uygulandığında iç piyasa üretim alanlarının ağırlıklı olarak bu ürünlere ayrılmasına fiyatının uluslararası piyasalardaki fiyatlar ile neden olabilir. entegrasyonu gerçekleşebilir. • Prim sistemi, ürün borsalarının yanı sıra ticari Stokların zamanında eritilememesi ve makul seviyeleri değişimlerin piyasalar vasıtasıyla aşan stok birikiminin ortaya çıkaracağı ilave depolama gerçekleştirilmesini teşvik etmektedir. giderleri ise kamu kaynaklarının israf edilmesi anlamına gelecektir. Doğrudan Gelir Ödemeleri Sistemi: Bu sistem ile üreticilerin geleceğe yönelik üretim kararlarının Sosyal Etkiler: Az gelişmiş ya da gelişmekte olan etkilenmemesi hedeflense de uygulamada üretim ülkelerde tarım sektöründe üretim geleneksel yöntemler kararlarının etkilenmemesi pek mümkün olmamaktadır. ile yapılmaktadır. Bu ülkelerde piyasaya dönük üretim Doğrudan gelir ödemeleri, çiftçilerin tüketim, tasarruf ve yerine öz tüketim anlayışı hakimdir. Nüfusun yarıya yakın yatırım kararlarını etkileyerek bu kesimin üretim kısmı kırsal alanlarda yaşamakta ve ciddi bir yoksulluk kararlarını ve nihai olarak ekonominin tamamını sorunu gözlenmektedir. Tarımsal destekleme politikaları etkilemektedir. aracılığı ile kırsal alanlara kaynak transferi sağlandığında yoksullukla mücadelede belirli bir mesafe alınacak ve gelir dağılımında kısmi bir iyileşme ortaya çıkacaktır