Özel Mal ve Hizmetler ile Harca Tabi Tutulmuş Kamu Giriş Mal veya Hizmetleri Ayrımı
Anayasa’mızın 73. maddesinde de herkesin kamu Eğitim, adalet, iç güvenlik, sağlık gibi temel kamu görevleri harcamasını karşılamak için mali gücüne göre vergi kabul edilen alanlarda özel sektör hizmetleri de ödemesi gerektiğine yer verilmiştir. Vergi kavramı, kamu sunulabilmektedir. Bölünebilir fayda sağlayan ve harca tabi geliri olarak kanunlarla tanımlanmış verginin yanında yine tutulabilecek hizmetlerin kamu tarafından da verilmesinin kanunla konulup kaldırılan veya değiştirilen harç, resim ve ayrıca toplumda bölünemeyen faydaları da bulunmaktadır. diğer mali yükümlülükleri de kapsar. ergi yükü, devletin hangi harcamaları yapacağına göre şekillenmektedir. Harçlar verilen kamu hizmetine ilişkin kamu harcamasının Devletin, hangi hizmetleri vereceği, özel sektörün hangi her zaman tam karşılığı değildir. Harç alınan kamu hizmetleri üstlenmesi gerektiği de elde edilmesi gere hizmetinin maliyetinden fazla olabileceği gibi az da olabilir. Harç Kavramı Kamu tarafından üretilen her türlü mal veya hizmetin harca Harç kamu gücüne dayalı olarak alınan bir kamu geliri veya ücrete tabi tutulmaması veya düşük harç veya ücrete olmasına karşılık vergi ile benzerlik ve farklılık gösteren tabi tutulması hâlinde bunların maliyetinin bunlardan özelliklere sahiptir. yararlanmayanlar tarafından da vergilendirme yoluyla Vergi ve Harç Kavramlarının Ayrımı karşılandığı sonucunu beraberinde getirmektedir.
Vergi ödevi kavramı vergi, resim, harçlar ile diğer mali Harç ve Resim Kavramlarının Ayrımı yükümlülükleri kapsamaktadır. Kamu harcamasının temel Vergi, resim ve harç kavramlarının zaman zaman yapılan kaynakları olan kanunla konulmuş ve zora dayalı mali düzenlemelerde birbirinin yerine kullanılabildiğini de yükümlülüklerden elde edilen gelirlerin tamamı kamu görebilmekteyiz. Bir kamu gelirini harç olarak tanımlamak harcamasının finansmanında kullanılmaktadır. onu kavram bakımından harç hâline getirmemektedir. Faydası bölünemeyen kamu hizmetlerine tam kamusal mal Ancak bazen mevzuat düzenini sadeleştirmek bakımından veya hizmetler denilmektedir, tam kamusal mal ve aynı kavramlar kullanılabilmektedir. hizmetler için en temel örnekler ulusal güvenlik ve Harç yarı kamusal mal ve hizmetlerden faydalananların diplomasi hizmetleridir.. Bu durumda bu hizmetlerin ödediği kamu gelir türü iken, resim, kamu gücüne dayalı karşılanması için herkes vergi ödemekle yükümlüdür. olarak belirli bir işi yapma veya gelir elde etmek üzere Kimin ne kadar vergi vereceğine ilişkin ayrımda verilen izin karşılığında alınan kamu geliri türüdür. kullanılacak anahtar mali güç olarak ortaya çıkmaktadır. Vergi, Resim ve Harç Kavramlarının Karşılaştırılması Özel sektör tarafından verilen hizmetlerin karşılığında bu hizmetten faydalananlar hizmet sunana ücret öderlerken, Adı vergi, resim veya harç olması kamu gelirlerinin, kamu tarafından bu hizmetin sunulması hâlinde sunulan bütçenin ademî tahsis ilkesi gereğince tüm kamu mal veya hizmet özel mal veya hizmet mahiyetinde değilse harcamalarında kullanılması sonucunu değiştirmemektedir.
bunun karşılığında harç alınmaktadır. Örneğin adalet • Grafik için kitabın 178. sayfasındaki Tablo 7.1 hizmetlerinde kişiler aralarındaki ihtilaflı konuları Vergi, resim ve harç kavramlarının gidermek için dava veya icra takibi başlatarak devletin karşılaştırmasına bakınız. gücünü kullanarak haklarını elde etmek istediklerinde bunlara verilecek adalet hizmeti karşılığında harç ödemek Harç Çeşitleri zorundadırlar. Yargı harçları, noter harçları, vergi yargısı harçları, tapu ve
Bireysel fayda elde edilen kamu hizmetlerinin harca tabi kadastro harçları, konsolosluk harçları, pasaport, ikamet tutulmaması hâlinde bu hizmetlerinde vergi gelirleriyle tezkeresi, çalışma izni, çalışma izni muafiyeti, vize ve finanse edilmesi gerektiği diğer bir deyişle hizmet Dışişleri Bakanlığı tasdik harçları, gemi ve liman harçları, almayanlar tarafından da mali gücüne göre karşılaması imtiyazname, ruhsatname ve diploma harçları ve trafik gereken bir gider hâline getirmektedir. Mali güç ödenecek harçları.
verginin tutarına etki ederken, harca tabi hizmetlerde Yargı Harçları bireysel fayda elde edeceklerin talebi harç yükümlülüğünü Yargı harçları tabiri genel olarak yargılama süreci, İcra ve ortaya çıkartır. Mali gücü olmayan vergi ödemek zorunda İflas Kanunu uygulamaları, Ticaret Sicil işlemleri ile diğer olmadığı gibi harca tabi tutulmuş kamu hizmetinden işlemleri kapsamaktadır. Yargılama harcı altında birçok faydalanmak için talepte bulunmayanlar da harç ödemek harç bulunmaktadır. Mahkeme harçları genel olarak zorunda olmayacaklardır. Özel Mal ve H kişilerin birden fazla kişi arasında çekişmeli veya bir uygulanarak, az bir ücret karşılığında toplu olarak kişinin şahsi durumunu ilgilendiren çekişmesiz haklarının atölyelerde çalıştırılmakta, yasaklara ve kurallara uymayan teyit veya tespitine ilişkin olarak verilen yargılama hükümlülere cezalar uygulanmaktaydı. hizmetlerini kapsamaktadır. Ceza yargısı kamu düzenine ilişkin olması ve tam kamusal hizmet olması nedeniyle harçların kapsamına girmemektedir.
Diğer Yargı Harçları Noter Harcının Hesaplanması ve Ödenmesi
Yargı mercilerinin yargılama faaliyeti dışında vermiş Noter harçları, ilgili işlemin bitirilmesinden önce peşin oldukları diğer hizmetler ve belge örnekleri bu harcın olarak alınır. konusunu oluşturmaktadır.Genel olarak yargı harçlarını Vergi Yargısı Harçları davayı açan veya harca konu olan işlemin yapılmasını isteyen kişiler ödemekle mükelleftir. Vasinin hesabının Vergi Mahkemeleri, genel bütçeye, il özel idareleri, görülmesi dolayısıyla alınacak harçlar, vesayet altındaki belediye ve köylere ait vergi, resim ve harçlar ile benzeri şahsa izafeten vasiden alınır. Burada vasi harcın mali yükümlülükler ve bunların zam ve cezaları ile ödenmesinden sorumlu ancak ödemiş olduğu bu tutarı tarifelere ilişkin davaları ve 6183 sayılı Amme vesayet altındaki kişinin mal varlığından alma hakkına Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’un sahiptir. Vasinin ödeme yükümlülüğü vesayet altındakinin uygulanmasına ilişkin davaları çözümler. Bu konularda fiilî mükellef olma durumunu değiştirmemektedir. Bölge İdare Mahkemelerine yapılacak itirazlar ve istinaf başvuruları, Danıştay’a yapılacak temyiz başvurusu da İstisna vergi yargısı kavramına girer.
Vergi konusuna giren bir işlemin kanunla tamamen ya da Vergi yargısı harçlarından “başvurma harcı” dava dilekçesi kısmen vergi dışında tutulması anlamına gelmektedir. verilmesi sırasında makbuz karşılığında ödenir. Örneğin ticari senetlere ait takipler hariç, değeri 50 Türk lirasını geçmeyen dava ve takipler; Vasi tayini ve azli, Tapu ve Kadastro Harçları hâkimin reddi talebinin kabulü ve hâkimin reddine ait Harcın Konusu kararlar yargı harcından istisnadırlar. Tapu ve kadastro işlemlerinden bu Kanun’a bağlı (4) sayılı Muafiyet tarifede yazılı olanları, tapu ve kadastro harçlarına tabidir.
Konu olarak yasal yükümlülüğe tabi olmakla birlikte yasal Harcın Mükellefi yükümlülüğü yerine getirmek zorunda olan kişilerden Tapu ve kadastro harçlarını kanuna ekli tarifede belirtilen bazılarının yükümlülük dışında tutulmasına denilmektedir. kişiler ödemek zorundadır. Diğer taraftan tarifede kimin Yargı harçlarına özel olarak erler ve ihtiyaçları Devlet ödeyeceği belirtilmeyen işlemlerde işleme taraf olan kişiler tarafından üstlenilen veya karşılanan onbaşı ve çavuşlar harcın kimin tarafından ödeneceğini aralarında adliye işlemlerinden dolayı harçtan muaf tutulmuşlardır. kararlaştırabilir. Yargı Harcının Ölçü ve Oranları Tapu ve Kadastro Harçlarında İstisna ve Muafiyet Yargı harçları hem işleme esas değer üzerinden belli bir Uygulaması oranda (advolarem/nispi) alındığı gibi işlem bazında belirli bir ölçüde (spesifik/maktu) de alınabilmektedir. Harçlar Tapu ve kadastro harçlarında istisna uygulamasının iki ana Kanunu’na ekli tarifede hem TL hem de oran ile ifade konuda ortaya çıktığını söyleyebiliriz. Buna göre kamu ile edilen harçlara yer verilmektedir. ilgili, kamudan kaynaklanan veya kamunun sorumluluğu altında olan işlemler ile teşvik veya desteklemeye konu Yargı Harcının Ödenmesi işlemler istisnanın konularını oluşturmaktadır.
Yargı harçları harca konu olan işlemleri yapan mahkeme Tapu ve Kadastro Harçlarında Harç Alma Ölçüleri veya daire tarafından makbuz karşılığında tahsil edilir. Tapu ve kadastro harçları, (4) sayılı tarifede yazılı Noter Harçları işlemlerden, işlemlerin nevi ve mahiyetine göre, değer esası
Noter harçları harcın konusu, mükellefi, harca ilişkin vergi üzerinden nispi veya maktu olarak alınır. Değer ölçüsüne kolaylıkları ile harcın hesaplanması ve ödenmesi başlıkları göre harca tabi işlemlerde (4) sayılı tarifede yazılı değerler altında açıklanacaktır. esastır. Rehin ile sınırlandırılmış bir taşınmazın bağışlanmasında bağışlama yapıldığı anda bakiye kalan Harcın Konusu: rehinli borç miktarı taşınmazın kayıtlı değerinden indirilir. Örneğin her çeşit senet, sözleşme ve kâğıtların tanzimi, saklanmak üzere noterlere tevdi edilen değeri belli Tapu ve Kadastro Harçlarının Ödenmesi
emanetlerin saklanması, gayrimenkul ve menkullerin Tapu ve kadastro harçları, makbuz karşılığında ödenir. idaresi, konşimento yazılması, her nevi tebliğ, ihbar, ihtar Tapu ve kadastro harçları, işlemin yapıldığı yerin vergi ve protestoların tanzimi, vekâletname tanzimi, defter dairesine ödenir. Hazine ve Maliye Bakanlığınca yetki tasdiki, ilgililere veya ibraz edenlere verilecek her türlü verilmesi hâlinde ilgili kuruluşlar tarafından da tahsil mukaveledir. olunabilir. Kadastro ve tapulama harçları tahakkuktan itibaren bir sene içinde ödenir. İhtilaflı işlerde bu süre Noter Harcı Mükellefiyeti, İstisna ve Muafiyetler: hükmün kesinleştiği tarihi takip eden ayın başından itibaren Noter harçlarını, kural olarak harca mevzu olan işlemin başlar. İştirak hâlindeki mülkiyetlerde tahakkuk ettirilen yapılmasını isteyen kişiler ödemekle mükelleftirler. Başka harcın tamamı, diğer ortaklara rücu hakkı saklı kalmak istisnalar bulunmakla birlikte Özel kanunlarla harçtan muaf şartıyla o taşınmaza fiilen zilyet bulunan ortaktan ve birden tutulan kişilerle istisna edilen işlemlerden harç alınmaz.
fazla ortak fiilen zilyed bulunuyorsa bunlardan herhangi kayıtlı gemilerin ivaz karşılığında temlikinde veya birinden tahsil olunur. muvazaa yoluyla yapılan tescillerin düzeltilmesi; Sicilde kayıtlı gemilerin, ölünceye kadar bakma akdi ile temliki, Konsolosluk Harçları örnek olarak gösterilebilir. Konsolosluk Harçlarının Konusu Mükellefiyet, İstisna ve Muafiyet Uygulaması Türkiye Cumhuriyeti muvazzaf ve fahri konsoloslukları tarafından yapılacak konsolosluk işlemlerinden bu Kanun’a Gemi ve liman harçlarının mükellefi, taraflarca aksi bağlı (5) sayılı tarifede yazılı olanları, konsolosluk kararlaştırılmamışsa mülkiyet hakkını iktisap edenler, harçlarına tabidir. Yabancı devletin kabul etmesi hâlinde ipoteklerde ipoteği tesis edenler, bunlar dışında kalan gerektiğinde Türkiye menfaatlerini sağlayan bu devletin işlemlerde lehine işlem yapılmış olanlardır. 10 rüsum muvazzaf ve fahri konsoloslukları tarafından yapılacak tonilatoya kadar olan gemiler harçtan muaftır.
konsolosluk işlemleri de konsolosluk harçlarına tabidir. Harçlarının Miktarı ve Ödenmesi Konsoloslar tarafından yapılacak noter işlemlerinde, bu Kanun’un noter harçlarına ait hükümleri uygulanır. Gemi ve liman harçlarının tamamı makbuz karşılığı peşin olarak ödenmedikçe, harca mevzu olan işlem yapılmaz. Konsolosluk Harcının Mükellefi ve İstisnalar Liman başkanlığı bulunmayan iskelelere uğrayan
Konsolosluk harçlarını, harca mevzu olan işlemin gemilerden yola elverişlilik belgesi harcı ilk uğradığı liman yapılmasını isteyen kişiler, ödemekle mükelleftir. Örneğin başkanlığı bulunan limanda tahsil edilir. Gemi ve liman Yabancı memleketlere tedavi maksadıyla gidenlere ait harçları, (7) sayılı tarifede yazılı işlemlerden değer veya işlemler istisna kabul edilmiştir. Konsolosluk harçları ağırlık ölçüsüne göre nispi, işlemin nevi ve mahiyetine göre maktu ya da nispi esasa göre alınmaktadır. maktu esas üzerinden alınır.
Konsolosluk Harçlarının Miktarı ve Ödenmesi İndirim Uygulanması
Konsolosluk harçları, (5) sayılı tarifede yazılı işlemlerden Türkiye limanları arasında muntazam seferler yapan ticaret değer veya ağırlık ölçüsüne göre nispi, işlemin nevi ve gemilerinden hareketlerinde tam, dönüşlerine kadar mahiyetine göre maktu esas üzerinden alınır. Konsoloslar uğrayacakları liman ve iskelelerde 1/5 nispetinde, keza tarafından Noterlik Kanunu uyarınca yapılacak noter ticari işlemlerde bulunmayan ticaret gemilerinden de 1/5 işlemlerinde (2) sayılı tarifede yazılı nispetler uygulanır. nispetinde yola elverişlilik belgesi harcı alınır.
Konsolosluk harçları, ilgili işlemin sona ermesinden önce peşin olarak makbuz karşılığında ödenir. İmtiyazname, Ruhsatname ve Diploma Harçları Pasaport, İkamet Tezkeresi, Çalışma İzni, Çalışma İzni İmtiyazname, ruhsatname ve diplomalardan bu Kanun’a Muafiyeti, Vize ve Dışişleri Bakanlığı Tasdik Harçları bağlı (8) sayılı tarifede yazılı olanları harca tabidir. Buna Harcın Konusu göre; örneğin imalat ruhsatları, müstahzar ruhsatnameleri,
Bu kanuna bağlı (6) sayılı tarifede yazılı olan, pasaport, patent ve faydalı modeller, endüstriyel tasarımlar, ikamet tezkeresi, çalışma izni, çalışma izni muafiyeti, vize markalar, coğrafi işaretler bu harcın konusunu teşkil ve Dışişleri Bakanlığı tasdik işlemleri harca tabidir. ederler.
Mükellefiyet, İstisna ve Muafiyet Uygulaması Harçlarının Miktarı ve Ödenmesi
Pasaport, ikamet tezkeresi ve tasdik harçlarını, harca mevzu İmtiyazname, ruhsatname ve diploma harçları, makbuz olan işlemin yapılmasını isteyen kişiler ödemekle karşılığında peşin ödenir. İmtiyazname, ruhsatname ve mükelleftir. İş ve İşçi Bulma Kurumu aracılığı ile çalışmak diploma harçları, (8) sayılı tarifede yazılı belgelerden, üzere yabancı memleketlere giden işçilere yalnız iki yıllık belgenin nevi ve mahiyetine göre maktu esas üzerinden süre için verilen pasaportlar ile aynı süre içinde bu alınır. pasaportların refakat hanesinde kayıtlı olanlar veya kayıt Trafik Harçları edilecekler pasaport harcından muaftır. Trafik işlemlerinden Kanun’a bağlı (9) sayılı tarifede yazılı Harçlarının Miktarı ve Ödenmesi olanları, işlemin nevi ve mahiyetine göre maktu esas
Pasaport, ikamet tezkeresi ve tasdik harçları, (6) sayılı üzerinden trafik harçlarına tabidir. Sürücü belgesi, sürücü tarifede yazılı işlemlerden, işlemin nevi ve mahiyetine göre belgesi vizesi, Karayolları Trafik Kanunu gereğince maktu esas üzerinden alınır. Sürelerinin sona ermeleri verilecek izin ve işletme belgeleri, Karayolları Trafik sebebiyle yenilenen ikamet tezkerelerinden tam harç alınır. Kanunu ve Yönetmelik hükümlerine göre verilecek geçici trafik belgeleri, kara yolu uygunluk belgesi verilmeyen Gemi ve Liman Harçları araçlara verilen izin belgesi, trafik harçlarının konusunu Gemi ve Liman Harçlarının Konusu teşkil etmektedir. Trafik harçlarını, harca mevzu olan
Gemi ve liman işlemlerinden, bu Kanun’a bağlı (7) sayılı işlemin yapılmasını isteyen kişiler, makbuz karşılığı tarifede yazılı olanları, gemi ve liman harçlarına tabidir. ödemekle mükelleftir. Bunlar arasında; • Gemi tasdiknameleri • Gemi siciline
Harçlara İlişkin Ortak Kurallar
• Mükellefiyet hakkında konulmuş hükümlerin aksine, özel kanunlarda hüküm bulunduğu takdirde özel kanun hükmü uygulanır. • Mahiyetleri icabı işin sonunda alınması lazım gelen harçlar için özel ödeme zamanı tespit edilmemiş ise harç alacağının doğması tarihinden itibaren on beş gün içinde ödenir. • Harçlardan mükellefinin yanında, gerekli harçları tamamen almadan işlem yapan memurlar harcın ödenmesinden mükellefler ile müteselsilen sorumlu olacaklardır. • Her takvim yılı başından geçerli olmak üzere önceki yılda uygulanan maktu harçlar (maktu ve nispi harçların asgari ve azami miktarlarını belirleyen hadler dâhil), o yıl için tespit ve ilan olunan yeniden değerleme oranında artırılır. • Her yıla ilişkin harç miktarı için o yıl için geçerli olan ve Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından Resmî Gazete’de yayımlanan Harçlar Kanunu Genel Tebliği’ne bakmak gerekmektedir.