HUK306U-ÖZEL VERGİ HUKUKU II
Ünite 8: Belediye Vergi, Harç ve Katılım Payları
Giriş
Belediye beldede oturanların yerelde ortak ihtiyaçlarını karşılamak üzere kurulan ve karar organı seçmenler tarafından seçilerek oluşturulan, idari ve mali özerkliğe sahip kamu tüzel kişisi olarak tanımlanmıştır. Belediyeler Kanunu, Büyükşehir Belediyesi Kanunu ile diğer kanunlarda belediyelere önemli görevler yüklenmiştir. Belediyelerin bu görevleri yerine getirmesi sırasında kamu gideri yapılması gerekmektedir.
Belediyelerin Kamu Gideri İhtiyacı
Belediyelerin, yerel ortak ihtiyaçlara yönelik olmak üzere temel görevleri 5393 sayılı Kanun, m.14/a’da gösterilmiştir. Bunlardan bazıları: İmar, su ve kanalizasyon, ulaşım gibi kentsel altyapı; Coğrafî ve kent bilgi sistemleri; Çevre ve çevre sağlığı, temizlik ve katı atık; zabıta, itfaiye, acil yardım, kurtarma ve ambulans; Şehir içi trafik; Defin ve mezarlıklar; Ağaçlandırma, park ve yeşil alanlar; Konut yapmak yaptırmaktır.
Belediyelerin Finansman Kaynakları
Kamu tüzel kişisi olarak belediyelerin kamu hizmetlerini sunabilmesi için gelirlere ihtiyacı vardır. Belediyenin gelirleri şunlardır:
• Kanunlarla gösterilen belediye vergi, resim, harç ve katılma payları
• Genel bütçe vergi gelirlerinden ayrılan pay
• Genel ve özel bütçeli idarelerden yapılacak ödemeler
• Taşınır ve taşınmaz malların kira, satış ve başka suretle değerlendirilmesinden elde edilecek gelirler
• Belediye meclisi tarafından belirlenecek tarifelere göre tahsil edilecek hizmet karşılığı ücretler
• Faiz ve ceza gelirleri • Bağışlar
• Her türlü girişim, iştirak ve faaliyetler karşılığı sağlanacak gelirler
• Diğer gelirler
Mahallî İdarelerin Bütçe Dengesi
Belediyeler, il özel idareleri ve köyler mahallî idarelerimizi (yerel yönetim) oluşturmaktadır. Belediyeler ile belediye yetki alanı dışında ortak müşterek ihtiyaçları karşılayan il özel idarelerinin gelir ve giderlerinden oluşan bütçe dengesinin incelenmesi konunun önemini vurgulamak bakımından önemlidir.
Belediyelerin öz gelirlerinin artırılması yerel yönetim kamu hizmeti çeşitliliği, kalitesi ve sürdürülebilirliği için önemlidir.
Belediye Vergileri
Belediye gelirleri emlak vergisi ile Belediye Gelirleri Kanunu ile düzenlenen vergilerden oluşmaktadır.
Emlak Vergisi
Emlak vergilerinin matrahını vergi değeri oluşturmaktadır. Vergi değeri arsa ve araziler için, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun asgari ölçüde birim değer tespitine ilişkin hükümlerine göre; binalar için ise Hazine ve Maliye Bakanlığı ve Çevre ve Şehircilik Bakanlıklarınca müştereken tespit ve ilan edilecek bina metrekare normal inşaat maliyetleri ile arazi için belirtilen esaslara göre bulunacak arsa veya arsa payı değeri esas alınarak Emlak Vergisine Matrah Olacak Vergi Değerinin Takdirine İlişkin Tüzük hükümlerinden yararlanılmak suretiyle hesaplanır.
Emlak Vergisi birinci taksidi Mart, Nisan ve Mayıs aylarında, ikinci taksidi Kasım ayı içinde olmak üzere iki eşit taksitte ödenir.
Bina ve arazi vergisinde çok sayıda muafiyet vardır.
Bina Vergisi
Türkiye sınırları içinde bulunan binalar Emlak Vergisi Kanunu hükümlerine göre bina vergisine tabidir.
Bina vergisinin matrahı, binanın bu kanun hükümlerine göre tespit olunan vergi değeridir. Sabit üretim tesisatına ait değerler vergi matrahına alınmaz.
Cumhurbaşkanı, vergi oranlarını yarısına kadar indirmeye veya üç katına kadar artırmaya yetkilidir.
Arazi Vergisi
Türkiye sınırları içinde bulunan arazi ve arsalar Emlak Vergisi Kanunu hükümlerine göre arazi vergisine tabidir. Belediye sınırları içinde belediyece parsellenmiş arazi arsa sayılır.
Arazi vergisinin matrahı, arazinin bu Kanun hükümlerine göre tespit olunan vergi değeridir.
Cumhurbaşkanı, vergi oranlarını yarısına kadar indirmeye veya üç katına kadar artırmaya yetkilidir.
Belediye Gelirleri Kanunu’nda Yer Alan Vergiler
Cumhurbaşkanı Belediye Gelirleri Kanunu’nda yer alan maktu vergi ve harçların en az ve en çok miktarını belirleyen hadleri birlikte veya ayrı ayrı yahut her vergi ve harçla ilgili tarifelerde yer alan en az ve en çok hadleri birlikte veya ayrı ayrı on katına kadar artırmaya ve Kanun’da yazılı hadlerden az ve bu hadlerin on katından çok olmamak üzere yeni hadler tespit etmeye ve 21’inci maddede yazılı eğlence vergisi nispetlerini birlikte veya ayrı ayrı bir katına kadar artırmaya veya sıfıra kadar indirmeye yetkili kılınmıştır.
Belediyeler, nüfusları ile ekonomik ve sosyal gelişme durumlarına göre Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığının görüşü alınarak Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca beş gruba ayrılır ve Resmî Gazete’de ilan olunur.
İlan ve Reklam Vergisi
Belediye sınırları ile mücavir alanları içinde yapılan her türlü ilan ve reklam, ilan ve reklam vergisine tabi tutulmuştur. İlan ve reklam vergisinin konusunun geniş tutulması bu vergideki istisna ve muafiyetleri önemli hâle getirmektedir. Esasen istisna uygulamasında yer alan konular ilan ve reklam vergisine hangi konuların dahil olduğunu göstermesi bakımından da önemlidir. İlan ve reklam vergisinden örneğin Türkiye Radyo Televizyon Kurumu tarafından yayımlanan ve yapılan ilan ve reklamlar muaf tutulmuştur. Çokça muafiyet vardır.
İlan ve reklam vergisi tarifeye göre maktu olarak belirlenmektedir.
Eğlence Vergisi
Yerli ve yabancı film gösterimlerine tiyatro, opera, operet, bale, karagöz, kukla ve orta oyunlarına, spor müsabakalarına, at yarışlarına ve konserlere, sirklere, lunaparklara, çalgılı bahçelere ve benzeri yerlere biletle girilmesi, müşterek bahis oynanması, biletle girilmeyen eğlence mekânı işletilmesi, eğlence vergisinin konusunu oluşturmaktadır.
Vergi biletle girilen yerlerde bilet bedellerine eklenmek suretiyle hesaplanır ve belediye tarafından özel damga konulması sırasında ödenir. Bu suretle alınan biletlerin kullanılmadan iadesi hâlinde peşin olarak ödenen vergi geri verilir.
Haberleşme Vergisi
Belediye sınırları ve mücavir alanlar içinde Posta Telgraf Telefon işletmesi tarafından tahsil edilen telefon, teleks, faksimili ve data ücretleri (tesis, devir ve nakil ücretleri hariç) haberleşme vergisine tabidir. Mobil iletişim hatları haberleşme vergisinin kapsamı dışındadır. Bu nedenle haberleşme vergisi sadece sabit hatlardan alınır.
Bir ay içinde tahsil edilen telefon, teleks, faksimili ve data ücretlerinin %1’i oranında hesaplanan haberleşme vergisi, ilgili belediyeye tahsilatı takip eden ayın sonuna kadar bir beyanname ile bildirilir ve aynı süre içinde ödenir.
Elektrik ve Havagazı Tüketim Vergisi
Belediye sınırları ve mücavir alanlar içinde elektrik ve havagazı tüketimi, elektrik ve havagazı tüketim vergisine tabidir. Kanun koyucu vergiyi doğuran olayı tüketime bağlamıştır. Elektrik ve havagazı tüketenler, elektrik ve havagazı tüketim vergisini ödemekle mükellef tutulmuş ancak, bu mükellefiyete ilişkin tüm ödevler sorumlu sıfatı ile elektrik enerjisini tedarik eden ve havagazını dağıtan kuruluşlar, satış bedeli ile birlikte bu verginin de tahsilinden ve ilgili belediyeye yatırılmasından sorumlu tutulmuşlardır.
Yangın Sigortası Vergisi
Belediye sınırları ve mücavir alanlar içindeki menkul ve gayrimenkul mallar için yapılan yangın sigortaları dolayısıyla alınan primler yangın sigortası vergisine tabidir. Yangın sigortasında da kanun koyucu tahsilat esasını
benimsemiştir. Yangın sigortası yapılmasına rağmen alınamayan primler verginin konusuna girmeyecektir. Yangın sigortası vergisinin mükellefi sigortayı yapan sigorta şirketleridir. Yangın sigortası vergisi, yapılan yangın sigorta işlemleri dolayısıyla alınan primlerin %10’u tutarındadır.
Çevre Temizlik Vergisi
Belediye sınırları ve mücavir alanlar içinde bulunan ve belediyelerin çevre temizlik hizmetlerinden yararlanan konut, iş yeri ve diğer şekillerde kullanılan binalar çevre temizlik vergisine tabidir.
Verginin mükellefi, binaları kullananlardır. Mükellefiyet binanın kullanımı ile başlar. Vergi, konutlarda kullanılan su üzerinden maktu olarak belirlenmiştir.
Su tüketim miktarı esas alınmak suretiyle hesaplanan çevre temizlik vergisi, su faturasında ayrıca gösterilmek suretiyle tahakkuk etmiş sayılır.
İş yeri ve diğer şekillerde kullanılan binalara ait çevre temizlik vergisi, belediyelerce binaların tarifedeki derecelere intibak ettirilmesi üzerine her yılın Ocak ayında yıllık tutarı itibarıyla tahakkuk etmiş sayılır.
Cumhurbaşkanı; tarifede yer alan bina gruplarını belirlemeye ve maktu tutarları yöreler, belediyelerin nüfusları ve bina grupları itibarıyla ayrı ayrı dörtte birine kadar indirmeye veya yarısına kadar artırmaya yetkilidir.
Belediye meclisleri, bulundukları mahallin sosyal ve ekonomik farklılıkları ile büyüklüklerini de dikkate alarak binaların hangi dereceye gireceğini tespit etmeye yetkilidir.
Belediye Harçları
Belediye Gelirleri Kanunu’nda düzenlenen harçlardan oluşmaktadır.
İşgal Harcı
Belediye sınırları içinde bulunan;
• Pazar veya panayır kurulan yerlerin, meydanların, mezat yerlerinin her türlü mal ve hayvan satıcıları tarafından satış yapmak için,
• Yol, meydan, pazar, iskele, köprü gibi umuma ait yerlerden bir kısmının herhangi bir maksat için,
• Motorlu kara taşıtlarının park etmeleri için il trafik komisyonlarının olumlu görüşü alınarak belediyelerce şehir merkezlerinde tesis edilen ve işletilen mahallerin çalışma saatleri içinde, bisiklet ve motosikletler hariç taşıtlar tarafından yetkili mercilerden usulüne uygun izin alınarak geçici olarak işgal edilmesi, işgal harcına tabidir.
Tatil Günlerinde Çalışma Ruhsatı Harcı
Hafta tatili ve ulusal bayram günlerinde çalışmaları belediyelerce izne bağlı iş yerlerine ruhsat verilmesi, bu harca tabidir. Bu harcın mükellefi kendisine çalışma ruhsatı verilen gerçek veya tüzel kişidir.
Harç yıllık olarak belirlenmiş olup, bir yıl içerisinde işe başlama veya işin terk edilmesi hâllerinde harç faaliyette bulunulan aylık sürelere göre hesap edilir.
Kaynak Suları Harcı
Özel kaplara doldurulup satılacak olan kaynak sularının (işlenmiş sular dahil) belediyelerce denetlenerek hangi kaynaklara ait olduklarını gösterecek şekilde bu kaplara özel işaret konulması, bu harca tabidir.
Harç, bu suların satışa arzı için kaplara doldurulmasından sonra, kaplar üzerine özel işaret konulması sırasında bu işi yapan belediyeye makbuz karşılığı peşin olarak ödenir.
Tellallık Harcı
Belediye sınırları ve mücavir alanlar içinde belediyelere ait hâl, balıkhane, mezat yerleri ve ilgilinin isteğine bağlı olarak belediye münadisi (yüksek sesle haber vermeyi iş edinmiş olan kimse) veya tellalı bulundurulan sair yerlerde, gerçek veya tüzel kişiler tarafından her ne surette olursa olsun her çeşit menkul ve gayrimenkul mal ve mahsullerin satışı, Tellallık Harcına tabidir.
Hayvan Kesimi, Muayene ve Denetleme Harcı
Belediye sınırları ve mücavir alanlar içinde, belediyelerce veya yetkili mercilerce verilen izne dayanılarak özel kişi ve kuruluşlarca tesis edilen mezbaha ve kanaralarda (kesimevi) kesilen hayvanların kesim öncesi ve sonrası muayenesi veya belediye sınırları ve mücavir alanlar dışında kesilmiş olup da belediye sınırı içinde satışa arz edilecek etlerin sağlık bakımından muayene ve denetlenmesi, hayvan kesimi muayene ve denetleme harcına tabidir.
Bina İnşaat Harcı
Belediye sınırları ve mücavir alanlar içinde yapılan her türlü bina inşaatı (ilave ve tadiller dahil), inşaat veya tadilat ruhsatının alınması bina inşaat harcına tabidir.
Bina inşaat harcını inşaat, ilave veya tadilat için inşaat ruhsatı alanlar öder. İnşaata ruhsatsız başlanılmasından mükellef, inşaat ruhsatı almak mecburiyetinde olanlardır. Binanın kullanış tarzının değiştirilmesi hâlinde mükellef, binanın sahipleridir. Harcın matrahı, her bir konut veya iş yeri biriminin ayrı ayrı inşaat sahasının yüz ölçümleridir.
Harç, inşaat ruhsatının alınmasından önce makbuz karşılığında ilgili belediyeye ödenir.
Çeşitli Harçlar
Açıklanan harçlardan başka belediyelerce kayıt ve suret harcı, parselasyon harcı, ifraz ve tevhit harcı, plan ve proje tasdik harcı, zemin açma izni ve toprak hafriyatı harcı, yapı kullanma izni harcı, iş yeri açma izni harcı, muayene, ruhsat ve rapor harcı, sağlık belgesi harcı da alınmaktadır. Bu harçlar makbuz karşılığında veya basılı damga vurulmak suretiyle peşin olarak ödenir.
Kayıt ve Suret Harcı
Belediyeler ve belediyelere bağlı müesseselerden istenecek her türlü kayıt suretleri sayfa başına, gayrimenkullerle ilgili harita plan ve krokilerin suretleri bunların metrekaresi üzerinden alt ve üst sınırları kanunla belirlenmiş Kayıt ve Suret Harcına tabidir.
Altyapı Kazı İzni Harcı
Belediye sınırları ve mücavir alanlar içinde umumi hizmet alanlarında yapılacak kazı işlemleri için belediyece verilecek altyapı kazı izni, altyapı kazı izni harcına tabidir.
İmar ile İlgili Harçlar
İmar mevzuatı gereğince;
• Belediye sınırları ve mücavir alanlar içinde İmar Kanunu’na göre teşvik belgesini haiz organize sanayi bölgeleri hariç ilk kez yapılan veya istek üzerine gerçekleştirilen müteakip parselasyon işlemleri, ilgili olduğu yerin metrekaresi üzerinden alt ve üst sınırları kanunla belirlenmiş “Parselasyon Harcına”,
• Verilecek ifraz ve tevhit kararları, ilgili olduğu yerin metrekaresi üzerinden alt ve üst sınırları kanunla belirlenmiş “İfraz ve Tevhit Harcına”, İfraz; imar planı tamamlanmış yerlerde, plan koşullarına uymak şartıyla bir parselin birden fazla parsele dönüştürülmesi işlemidir. Tevhid ise birden fazla bitişik parselin birleştirilmesi işlemidir.
• Proje tasdik işlemleri, ilgili olduğu inşaatın metrekaresi üzerinden alt ve üst sınırları kanunla belirlenmiş “Plan ve Proje Tasdik Harcına”,
• Zemin ve yol, kanal açma izni verilmesi, yapım ve yıkım artığı malzeme ile toprak kazısının taşınması için belediyelerce yer gösterilmesi ve bu yerlerin tesviyesi , toprak hafriyatı için metreküp, açılan kanal için metrekare üzerinden ilgili olduğu yerin metrekaresi alt ve üst sınırları kanunla belirlenmiş “Zemin Açma İzni ve Toprak Hafriyatı Harcına”,
• Yapı kullanma izni verilmesi, ilgili inşaatın metrekaresi üzerinden alt ve üst sınırları kanunla belirlenmiş “Yapı Kullanma İzni Harcına”, tabidir.
İş Yeri Açma İzni Harcı
Belediye sınırları veya mücavir alanlar içinde bir iş yerinin açılması, iş yerlerinin büyüklüğüne ve bulunduğu belediyenin büyüklüğüne göre belirlenmiş, belediye grubuna göre tespit edilen tarife uyarınca “İş Yeri Açma İzni Harcına” tabidir.
Muayene, Ruhsat ve Rapor Harcı
Mevzuat gereğince alınması zorunlu veya isteğe bağlı görülen ve belediyeler veya onlara bağlı kuruluşlar tarafından düzenlenerek ilgilisine verilecek, muayene ve sağlıkla veya fenni konularla ilgili tahlillere ilişkin olup bu Kanun’da ayrıca harca tabi tutulmamış olan ruhsatlar, rapor ve belgeler, alt ve üst sınırları kanunla belirlenmiş maktu
tutarlar üzerinden “Muayene, Ruhsat ve Rapor Harcına” Harcamalara katılma payı ilgili tapu dairelerine bildirilir. tabidir. Bu gayrimenkullerin satış, hibe ve trampaları hâlinde tapu dairesi payın tahsilini sağlamak üzere, belediyeyi haberdar Sağlık Belgesi Harcı eder ve pay ödenmedikçe intikal işlemi yapılmaz. Yaptıkları işler ve gördükleri hizmetler dolayısıyla özel mevzuatı gereğince belediyelerden sağlık belgesi almak mecburiyetinde olan kişilere verilecek bu tür belgeler ile bunların belli aralıklarla yenilenmeleri alt ve üst sınırları kanunla belirlenmiş maktu tutarlar üzerinden “Sağlık Belgesi Harcına” tabidir.
Harcamalara Katılma Payları
Belediyelerce veya belediyelere bağlı müesseselerce yolların inşa, tamir ve genişletilmeye tabi tutulması, kanalizasyon tesisi yapılması, su tesisleri yapılması, harcamalara katılma paylarının konusunu oluşturmaktadır.
Yol Harcamalarına Katılma Payı
Harcama yapılan yolların iki tarafında bulunan veya başka bir yola çıkışı olmaması dolayısıyla bu yoldan yararlanan gayrimenkullerin sahiplerinden meclis kararı ile yol harcamalarına katılma payı alınabilir. Örneğin yeni yol açılması veya mevcut yolların yüzde 40 nispetinde veya daha fazla genişletilmesi.
Kanalizasyon Harcamalarına Katılma Payı
Yeni kanalizasyon tesisi yapılması veya mevcut tesislerin sıhhi ve fenni şartlara göre ıslah edilmesi hâlinde, bunlardan faydalanan gayrimenkullerin sahiplerinden, kanalizasyon harcamalarına katılma payı alınır.
Su Tesisleri Harcamalarına Katılma Payı
Yeni içme suyu şebeke tesisleri yapılması veya mevcut şebeke tesislerinin tevsii ve ıslahı hâlinde, dağıtımın yapıldığı saha dahilindeki gayrimenkullerin sahiplerinden, su tesisleri harcamalarına katılma payı alınır.
Payların Hesaplanması ve Ödenmesi
Hizmet giderleri Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ile İller Bankası tarafından tespit edilen ve yayınlanan rayiç ve birim fiyatlara göre hesaplanan tutarları aşamaz.
Paylaştırılacak giderler bina ve arsaların vergi değerinin yüzde 2’sini geçemez.
İşler hangi ihale usulü ile yapılmış olursa olsun, hizmetin tamamlanarak halkın istifadesine sunulmuş olmasından sonra yukarıdaki şekilde hesaplanan katılma payları toplamı ilgili gayrimenkullerin vergi değerleri toplamına oranlanarak gayrimenkul sahipleri arasında dağıtılır.
Yapılacak yazılı tebliğ ile verilecek süre içinde ilgililerin harcamalara katılma paylarını peşin ödemeyi kabul etmeleri hâlinde bu paylar, kabule ilişkin yazılı başvuru tarihinden itibaren bir ay içinde tahakkuk ettirilir.
Harcamalara katılma paylarının ilan ve tebliğ edildiği yılı takip eden yıldan itibaren iki yılda ve dört eşit taksitte, peşin ödemelerle tahakkuk tarihinden itibaren bir ay içinde tahsil olunur.