Giriş Liman ve Hava Meydanlarına Yönelik Teslimler Bu bölüm katma değer vergisinde istisnalar konusu ile başlamaktadır. İstisnalar, katma değer vergisinin çatısını Limanlara bağlantı sağlayan demiryolu hatları ile limanlar oluşturmaktadır. Genel olarak bir vergide istisna ve ve hava meydanlarının inşası, yenilenmesi ve muafiyetlerin sayısının çok olması arzu edilen bir durum genişletilmesi işleri, vergiden istisnadır. değildir ve genellik ilkesine aykırılık teşkil etmektedir. Ulusal Güvenlik Amaçlı Teslim ve Hizmetler Bununla birlikte, katma değer vergisinde belli amaçları gözeten çok sayıda önemli istisna ve muafiyet hükmü Millî savunma ve iç güvenlik ihtiyaçları için yapılan teslim bulunmaktadır. Bu istisnalardan her biri belli bir amaca ve hizmetler, vergiden istisnadır. hizmet etmektedir. Cumhurbaşkanlığına Yapılacak Araç Teslimleri
Katma Değer Vergisinde İstisnalar Özel Tüketim Vergisi Kanunu’na ekli (II) sayılı listede yer
Katma değer vergisinde çok çeşitli amaçlara hizmet eden alan malların, Cumhurbaşkanlığı merkez teşkilatına teslimi çok sayıda istisna ve muafiyet hükmü bulunmaktadır. ve ithali, vergiden istisnadır. Bunlar arasında ağırlıklı Ancak bunlar arasında kesin bir ayrıma gidilemediği için olarak motorlu kara taşıtları yer almaktadır tamamı istisna kapsamında değerlendirilmektedir. Lisanslı Tarım Ürünü Senetlerinin Teslimi İhracat İstisnası Tarım Ürünleri Lisanslı Depoculuk Kanunu kapsamında Katma değer vergisinin en önemli özelliklerinden biri düzenlenen ürün senetlerinin, ürün ihtisas borsaları ile ihracatı teşvik etmesidir. Bir önceki ünitede ifade edildiği Sanayi ve Ticaret Bakanlığından ürün senedi alım-satımı gibi “varış ülkesi prensibinin” geçerli olduğu bütün konusunda izin alan ticaret borsaları aracılığıyla ilk ülkelerde ihracat katma değer vergisinden müstesna teslimleri, vergiden istisnadır. tutulmaktadır. Türkiye Kızılay Derneğinin Aldığı ve Yaptığı Teslimler Mal İhraç Edilmesi Türkiye Kızılay Derneğine tüzüğünde belirtilen amaçlarına Hizmet İhraç Edilmesi uygun olarak yapılan teslimler, vergiden istisnadır.
Roaming Hizmetleri Tescilli Gübreler, Gübre Ham Maddeleri ve Yem Serbest Bölgelerde Yapılan Fason Hizmetler Teslimleri
Yolcu Beraberinde Götürülen Eşya Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı tarafından tescil edilen gübreler ve gübre üreticilerine bu ürünlerin Taşımacılar ve Fuarlar Katılımcılarına Yapılan Teslimler içeriğinde bulunan ham maddelerin teslimi ile yem teslimleri vergiden istisnadır Yabancı Sinemacılara Yapılan Teslimler Konut veya İş Yeri Teslimleri İhraç Kaydıyla Yapılan Teslimler Konut veya iş yeri olarak inşa edilen binaların ilk Araçlar, Kıymetli Maden ve Petrol Aramaları ile Ulusal tesliminde, bedeli döviz olarak Türkiye’ye getirilmek Güvenlik Harcamaları ve Yatırımlarda İstisna şartıyla katma değer vergisi alınmayacaktır. Bu kısımda çok sayıda istisna, aynı başlık altında Organize Sanayi Bölgeleri ile Küçük Sanayi Sitelerine Ait sıralanmaktadır. Ancak istisnaların anlaşılmalarını İnşaatlar kolaylaşytırmak için bunlar konularına göre alt başlıklara ayrılmıştır. Organize sanayi bölgeleri ile küçük sanayi sitelerinin; su, kanalizasyon, arıtma, doğalgaz, elektrik, haberleşme, Deniz, Hava ve Demir Yolu Taşıma Araçları yenilenebilir ve diğer enerji tesisleri ile yol yapımına ve Petrol ve Kıymetli Maden Arama Faaliyetlerinin küçük sanayi sitelerindeki iş yeri inşaatlarına ilişkin Yürütülmesi teslimler, vergiden istisnadır.
Boru Hattıyla Taşımacılık Yapanlar Ar-Ge Faaliyetlerinde Kullanılacak Yeni Makina ve Teçhizat Teslimleri Kıymetli Maden Arama Faaliyetleri Araştırma ve Geliştirme (Ar-Ge), yenilik ve tasarım Teşvik Belgeli Yatırımlar ile Yazılım ve Gayri Maddi Hak faaliyetlerinde bulunanlara, bu amaçla kullanılmak üzere Satış/Kiralanması yapılan yeni makine ve teçhizat teslimleri, vergiden Yatırım Teşvik Belgesi kapsamındaki makina ve teçhizat istisnadır. teslimleri ile yazılım ve gayri maddi hak satış ve Kamu Kurumlarına Bağışlanacak Tesislerin İnşası kiralamaları, vergiden istisnadır.
Genel ve özel bütçeli kamu idarelerine, il özel idarelerine, Katma Değer Vergisinde Matrah belediyelere ve köylere bağışlanmak üzere yapılan inşaatlar dolayısıyla bağışta bulunacaklara yapılan teslimler, Katma değer vergisinin konusuna giren işlemlerin vergiden istisnadır. niteliğine göre birbirinden farklı matrah şekilleri bulunmaktadır. Yabancılara Verilen Sağlık Hizmetleri Teslim ve Hizmetlerde Matrah Sağlık Bakanlığınca izin verilen gerçek veya tüzel kişiler tarafından, Türkiye’de yerleşik olmayan yabancılara, bu Teslim ve hizmetlerde matrah, işlemin karşılığını oluşturan sağlık kurumlarında verilen koruyucu hekimlik, teşhis, “bedeldir”. Bedel, bu işlemler karşılığında her ne şekilde tedavi ve rehabilitasyon hizmetleri, vergiden istisnadır. olursa olsun alınan/borçlanılan; para, mal ve para ile temsil edilebilen menfaatlerin değerlerin toplamının ifade Basılı Kitap ve Süreli Yayınların Teslimi etmektedir. Örneğin; müşteriden para yerine alınan mal, Küçükleri Muzır Neşriyattan Koruma Kanunu hükümlerine hizmet, menfaat ve benzeri de (hisse senedi, tahvil, yemek, göre poşetlenerek satılanlar hariç olmak üzere, basılı kitap konut tahsisi, toplu taşıma, demirbaş giyim eşyası gibi) ve süreli yayınların teslimi, vergiden istisnadır bedeldir. Bu gibi durumlarda matrah aynen bedeli bilinmeyen işlemlerde olduğu gibi “emsal bedeli” veya Diplomatik İstisnalar “emsal ücretidir”.
Karşılıklı olmak şartıyla yabancı devletlerin Türkiye’deki Tarifeli ve Biletli İşlemlerde Matrah diplomatik temsilciliklerine yapılan teslimler ile uluslararası anlaşmalar gereğince vergi muafiyeti tanınan Belli bir tarifeye göre bedeli önceden ve kesin olarak uluslararası kuruluşlara yapılan teslimler vergiden istisna belirlenen işler ile bedelin biletle tahsil edildiği hâllerde edilmiştir. tarife ve bilet bedeli vergi dâhil tespit edilmekte ve müşteriye ayrıca yansıtılmamaktadır İthalat İstisnası İthalatta Matrah Katma değer vergisinde ihracat vergi dışında tutulmakta ancak ithalat vergilendirilmektedir. Her türlü ithalat, kimin İthalatta katma değer vergisinin matrahı belirlenirken tarafından yapıldığına, ne şekilde gerçekleştirildiğine ya da gümrük vergisi ile bağlantı kurulmuştur. Gümrük özellik taşıyıp taşımadığına bakılmaksızın vergiye tabidir. vergisinin spesifik esaslara göre alındığı durumlar da göz önüne alınarak, CIF değerinin, bunun belli olmadığı Sosyal, Askerî ve Diğer Amaçlı İstisnalar durumda da gümrükçe tespit edilen değerin matraha dahil olacağı kabul edilmiştir. Bu kapsamda başta kültür ve eğitim amacını taşıyanlar olmak üzere çeşitli sosyal amaçlara hizmet eden çok sayıda Uluslararası Yük ve Yolcu Taşımacılığında Matrah istisna yer almaktadır. Türkiye’de yerleşik olmayanlar tarafından Türkiye ile Askerî Amaç Taşıyan İstisnalar yabancı ülkeler arasında yapılan taşımacılık ve transit taşımacılık işlerinde matrah mülkilik ilkesinin bir gereği Askerî fabrika, tersane ve atölyeler, orduevleri, gazinolar, olarak iç parkura isabet eden kısımdır. vardiya yatakhaneleri, eğitim merkezleri, kantinler ve müzelerin, kuruluş amaçlarına uygun olmak şartıyla Özel Matrah Şekilleri yaptıkları teslim ve hizmetler, vergiden istisnadır. Örneğin; bir askerî atölyede yapılan askerî araçların tadil, bakım ve Katma değer vergisinin konusunu oluşturan yukarıda onarımı hizmetleri, vergiden istisnadır. Ancak bu işlemlerin sayılanların dışında kalan diğer faaliyetlerden bir kısmı için üçüncü kişilere yapılması, isterse bir bedel almadan matrahın tespiti açısından özel düzenlemeler getirilmiştir. yapılmış olsun, katma değer vergisine tabidir. Bu sayede matraha açıklık kazandırılmıştır.
Geçici Süreliğine Yararlanılacak İstisnalar Matraha Dâhil Olan Unsurlar
Bu grupta yer alan istisnaların temel özelliği adından da Katma değer vergisinde matrah, daha önce de ifade edildiği anlaşılacağı üzere geçici bir süre hüküm ifade edecek gibi işlemin karşılığını oluşturan bedel olmakla birlikte, olmalarıdır. Sürekli yararlanılacak bir hak olmayıp ticari hayatta bu bedele çok şey dâhil olabilmektedir. Bu istisnadan belli bir süre ile yararlanılabilecektir. Bu sürenin duruma açıklık getirilmiş ve hileli yollara matrahın sona ermesinden önce yeniden uzatılmaması hâlinde, daraltılması önlenmiştir.
kendiliğinden sona erecektir. Matraha Dâhil Olmayan Unsurlar
İstisnadan Vazgeçme ve İstisna Sınırı Ticari hayattaki yaygın uygulama dikkate alınarak birtakım Katma değer vergisinin temel özelliklerinden biri de unsurlar katma değer vergisinin matrahına dâhil istisnadan yararlananların bunun faydalı olmadığını edilmemiştir.
düşündükleri zaman, istisnadan vazgeçebilmeleridir Katma Değer Vergisinin Oranı
Katma değer vergisi sisteminde, işlemlerin niteliğine ve tüketici gruplarına göre farklılaştırılmış oranlar uygulanması teorik olarak mümkündür. Ancak, uygulamadaki güçlükler düşünülerek, katma değer vergisi tek oranlı olarak tasarlanmıştır. Ayrıca, sosyal ve kültürel istisnalara yer verilerek, tek oranın sakıncaları giderilmeye çalışılmıştır.
Katma Değer Vergisinde İndirim
Katma değer vergisini şelale tipi muamele vergilerinden (verginin indirilmesine izin vermeyen/ vergili değer üzerinden vergi hesaplanan) ayıran en önemli özellik, indirim mekanizmasıdır. En son tüketiciye kadar olan bütün aşamalarda vergi alınmakta ancak her bir aşamada hesaplanan vergiden bir önceki aşamanın vergisi düşülmektedir. Böylece sadece o aşamada katılan/eklenen değer vergiye tabi tutulmaktadır. Bu sayede, vergi yükü, tüketiciye yansıtılan bedel ile vergi oranının çarpımı kadar olmaktadır.
Katma Değer Vergisinin Tarihi ve Ödenmesi
Bu kısımda son olarak katma değer vergisinde, vergilendirme usulleri, verginin beyanı, hesaplanma işlemleri ve ödenmesi konuları anlatılmakta ve katma değer vergisi ile ilgili konular tamamlanmaktadır.
Vergilendirme Usulleri
Katma değer vergisinde temel vergilendirme usulü gerçek usuldür. Mükelleflerin vergiye tabi işlemleri için hesapladıkları vergiden, bu işlemler için alış belgelerinde gösterilen verginin indirilmesi ve varsa kalanın ödenmesi gerekmektedir.
Vergilendirme Dönemi
Katma değer vergisinde vergilendirme dönemi, kolaylık için takvim yılının üçer aylık dönemleri olarak belirlenmiştir. Böylece vergi daireleri yılda on iki defa değil, dört defa beyanname alacaklardır. Ancak Maliye Bakanlığı yıllık hasılat ölçüsüne göre aylık dönemler tespit etmeye yetkili kılınmıştır.
Beyanname Verme Zamanı
Katma değer vergisi ikmalen ve re’sen tarhiyat hâlleri dışında beyana dayalı bir vergidir. Katma değer vergisi, takip eden ayın yirmi dördüncü günü akşamına kadar (vergi kesintisi yapanlar için yirmi birinci günü) ilgili vergi dairesine verilmek zorundadır.
Tarih İşlemleri
Katma değer vergisi işle bağlantılı bir vergidir. Bunun için mükellefin iş yerinin bulunduğu yerdeki vergi dairesi tarafından tarh edilmesi kuralı getirilmiştir.
Verginin Ödenmesi
Katma değer vergisi, beyanname verilen ayın yirmi altıncı günü akşamına kadar (vergi kesintisi yapanlar için yirmi üçüncü günü) ödenmelidir.