HUK306U-ÖZELVERGİ HUKUKU II
Ünite 3:Özel Tüketim Vergisi, Şans Oyunları Vergisi, Banka ve Sigorta Muameleleri
Vergisi, Özel İletişim Vergisi, Gümrük Vergisi, Konaklama Vergisi, Dijital Hizmet Vergisi
Giriş
Türkiye’de 1985 yılında uygulanmaya başlanan Katma Değer Vergisi (KDV)nden önce çok çeşitli tüketim ve hukuki muamele vergileri uygulanmıştır. KDV’den 2022 yılında sonra dolaylı vergiler arasına Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) dahil edilmiştir. Sonraki yıllarda yine özel tüketimi vergilendirme amaçlı Şans Oyunları Vergisi, Özel İletişim Vergisi uygulanmaya başlanmıştır. Tüketim vergisi niteliğindeki vergilere son olarak 2022 yılında Türk vergi sistemine, Konaklama Vergisi ve Dijital Hizmet Vergisi dahil olmuştur. Özel Tüketim Vergisi Katma değer vergisi ile birlikte vergi gelirleri içerisinde en önemli paya sahip olan vergi özel tü- ketim vergisidir. Özel Tüketim Vergisinin Genel Özellikleri ÖTV toplu muamele vergisinin özelliklerini taşıyan özel bir vergi niteliğindedir. Yerli ve ithal mallarda ÖTV’nin oranı veya miktarı aynıdır.
Özel Tüketim Vergisinin Konusu
ÖTV’ nin konusuna giren mallar, Kanun’a ekli dört adet listede sayılmıştır. Özel Tüketim Vergisi ile İlgili Kanun’daki Bazı Tanımlar, Teslim ve Teslim Sayılan Hâller ÖTV Kanunu’nda bu verginin konusuna giren mallar belirlendikten sonra, bu verginin uygulanması için gereken bazı teknik ve hukuki ifadeler tanımlanmıştır: İthalat, İlk iktisap, Kayıt ve tescil, Motorlu araç ticareti yapanlar, Teslim, Teslim sayılan hâller, Müzayede yoluyla satış. Özel Tüketim Vergisinde Vergiyi Doğuran Olay Vergilendirmenin sebep unsurunu vergiyi doğuran oluşturur.
Genel Olarak Vergiyi Doğuran Olay
ÖTV’de mal teslimi hâllerinde malın (ilk) teslimi, ilk iktisap hâllerinde ise malların ilk iktisabı vergiyi doğuran olaydır.
Mal Grupları İtibarıyla Vergiyi Doğuran Olay
Malın tesliminden önce fatura veya benzeri belgeler verilmesi hâllerinde, bu belgelerde gösterilen miktarla sınırlı olmak üzere fatura veya benzeri belgelerin düzenlenmesi de vergiyi doğuran olay kabul edilir.
Özel Tüketim Vergisinin Mükellefi
Tüketim vergilerinde verginin gerçek ödeyicisi bu vergilere tabi malları veya hizmetleri satın alanlardır. Bu tür mükellefiyete “iktisadi mükellefiyet” denilmektedir.
Vergi Sorumluluğu
ÖTV’de vergi sorumluluğu iki şekilde ortaya çıkmaktadır. Birincisi, mükellefin Türkiye içinde ikametgâhının, iş yerinin, kanuni ve iş merkezinin bulunmaması hâlidir. İkincisi ise Hazine ve Maliye Bakanlığının gerekli göreceği hâlleridir.
İstisnalar
Bu başlıkta özel tüketim vergisinde ihracat istisnası, diplomatik istisna, ithalat istisnası ve diğer birtakım istisnalar ele alınmaktadır.
İhracat İstisnası
ÖTV Kanunu’na ekli listelerdeki malların ihracat yoluyla teslimleri bazı şartlara bağlı olarak ÖTV’ den istisna edilmiştir: Diğer İstisnalar
ÖTV Kanunu’na ekli; (I) sayılı listede sayılan petrol ürünlerinin bazı kurum ve kuruluşlara teslimi vergiden istisna edilmiştir.
Diplomatik İstisna
ÖTV Kanunu’na ekli (I), (II) ve (III) sayılı listelerde yer alan malların, karşılıklı olmak kaydıyla yabancı devletlerin Türkiye’deki diplomatik temsilcilikleri, konsoloslukları ve uluslararası anlaşmalarla vergi muafiyeti tanınan uluslararası kuruluşlar ve bunların diplomatik haklara sahip mensupları tarafından kendi ihtiyaçları için ilk iktisabı, ithali veya bunlara teslimi vergiden müstesnadır.
İthalat İstisnası
ÖTV Kanunu’na ekli listelerdeki mallardan geçici ithalat ve hariçte işleme rejimleri ile geri gelen bazı eşyalara ilişkin hükümleri kapsamında gümrük vergisinden muaf veya istisna olan eşyanın ithali ÖTV’den de istisna edilmiştir.
Özel Tüketim Vergisinde Tecil ve Terkin İşlemleri
Tecil-terkin uygulaması kapsamında satın alınan veya ithal edilen malların on iki ay içinde imalatta kullanıldığının belgelendirilerek vergi dairesine bildirilmesi gerekmektedir.
Özel Tüketim Vergisinin Matrahı, Vergi Oranı veya Tutarı
Bu esasta matrah; hacim, ağırlık, uzunluk gibi fiziki ölçülere göre belirlenir. ÖTV I sayılı listedeki petrol ürünlerinde ÖTV spesifik matrah olan, litre, kilogram, metreküp gibi fiziki değerler üzerinden maktu (sabit) tutar olarak hesaplanmaktadır. Bazı malların ÖTV matrahı ise advalorem esasa göre belirlenmiştir. Bazı
Ünite 3:Özel Tüketim Vergisi, Şans Oyunları Vergisi, Banka ve Sigorta Muameleleri
Vergisi, Özel İletişim Vergisi, Gümrük Vergisi, Konaklama Vergisi, Dijital Hizmet Vergisi
mallarda ise “özel matrah şekli “söz konusudur. Bu malların ÖTV’si üreticinin teslim fiyatı değil, malın perakende satış fiyatı üzerinden hesaplanmaktadır.
Özel Tüketim Vergisinin Beyanı, Tarhı ve Ödenmesi
ÖTV, kanuni mükelleflerin yazılı beyanları üzerine tarh olunur. Bu vergi, beyannamenin verildiği günde, beyanname posta ile gönderilmişse vergiyi tarh edecek daireye geldiği tarihi takip eden yedi gün içinde tarh edilir. Her ne kadar Tahakkuk eden ÖTV, beyanname verme süresi içinde ödenir. Özel Tüketim Vergisinde Vergilendirme Dönemi
ÖTV Kanunu’na ekli (I) sayılı listedeki mallar için her ayın ilk on beş günlük birinci ve kalan günlerinden oluşan ikinci dönem, (III) ve (IV) sayılı listelerdeki mallar ile (II) sayılı listedeki mallardan kayıt ve tescile tabi olmayanların tesliminde, faaliyette bulunulan takvim yılının birer aylık dönemleridir.
Özel Tüketim Vergisinin Belgelerde Gösterilmesi, Matrahta, Vergide ve Mükellefiyette Değişiklikler
Mükellefler ÖTV’yi satış için düzenlenen fatura veya benzeri belgelerde ayrıca göstermek zorundadır. Vergiye tabi bir işlem söz konusu olmadığı veya ÖTV Kanunu kapsamına giren vergiyi ilgili belgelerde göstermeye hakkı bulunmadığı hâlde, düzenlediği bu tür belgelerde bu vergiyi gösterenler, söz konusu vergiyi beyan ve ödemekle mükelleftir.
Özel Tüketim Vergisinde Tarh İşlemleri
Tarh Yeri
Beyana dayalı bir vergi olan ÖTV, mükellefin KDV yönünden bağlı bulunduğu vergi dairesi tarafından tarh edilir. Tarhiyatın Muhatabı
ÖTV, verginin kanuni mükellefi olan gerçek veya tüzel kişiler adına tarh olunur.
Tarh Zamanı
ÖTV Kanunu’na ekli (I), (III) ve (IV) sayılı listelerdeki mallar ile (II) sayılı listedeki mallardan kayıt ve tescile tabi olmayanlar için ÖTV, beyan- namenin verildiği günde tarh edilir.
Özel Tüketim Vergisinin İndirimi
ÖTV’ye tabi malların, ÖTV’ye tabi başka bir malın imalinde kullanılması hâlinde ödenen vergi, Hazine ve Maliye Bakanlığınca belirlenen esaslara göre ödenecek vergiden indirilir.
Gümrük idarelerince alınan ÖTV’ye ilişkin hükümler
İthalde alınan ÖTV gümrük makbuzunda ayrıca gösterilir. 4458 sayılı Gümrük Kanunu ile diğer kanunlar gereğince ithalat vergileri teminata bağlanarak işlem gören mallara ait ÖTV de aynı usule tâbi tutulur. Şans Oyunları Vergisi (Şov)
ŞOV ilk defa 1999 yılında meydana gelen ve kamuoyunda “Deprem Vergileri” olarak bilinen düzenlemeler içinde “Eğitime Katkı Payı” olarak şans oyunlarından alınmaya başlanmıştır. Ancak, 5035 Sayılı Kanun ile 6802 sayılı Gider Vergileri Kanunu’nun 40’ıncı maddesinin yeniden düzenlenmesi ile 02.01.2004 tarihinde yürürlüğe konulmuştur.
Verginin Konusu
Her türlü şans oyunları faaliyetinden elde edilen hasılat, ŞOV’a tâbidir. Şans oyunları ise ilgili mevzuat çerçevesinde yetki verilen kurum ve kuruluşlar tarafından tertip edilen ve sonucu tesadüfe dayalı olarak belirlenen her türlü oyunlar ile müşterek bahisleri ifade eder.
Vergiyi Doğuran Olay
ŞOV’da vergiyi doğuran olay, şans oyununa, spor müsabakasına veya at yarışına iştirakçilerin katılmasıdır.
Verginin Matrahı
ŞOV’da matrah şans oyunlarından elde edilen hasılat tutarıdır.
Verginin Mükellefi
Verginin mükellefi, kendisine şans oyunları tertip etme hak ve yetkisi verilmiş kurumlardır.
Verginin Kanuni Oranı
Verginin üç farklı oranı vardır. Spor müsabakalarına dayalı müşterek bahislerde %5, at yarışlarında %7 ve diğer şans oyunlarında %10’dur.
Vergilendirme Dönemi
Faaliyet gösterilen takvim yılının birer aylık dö- nemleridir.
Sorumluluk
ŞOV ile ilgili kurum veya kuruluşlar, 5602 sayılı Kanun’a göre yükümlü oldukları vergiler ile kamu paylarının, tam ve süresi içerisinde ödenmesinden sorumludur.
Ünite 3:Özel Tüketim Vergisi, Şans Oyunları Vergisi, Banka ve Sigorta Muameleleri
Vergisi, Özel İletişim Vergisi, Gümrük Vergisi, Konaklama Vergisi, Dijital Hizmet Vergisi
Özel İletişimVergisi (ÖİV)
ŞOV gibi ÖİV de ilk kez 1999 yılında “Deprem Vergileri” içinde “Eğitime Katkı Payı” olarak alınmaya başlanmıştır. ÖİV tek aşamalı bir özel tüketim vergisidir. Verginin Konusuna Giren Hizmetler ve Oranları
Verginin konusuna giren dört grup hizmet ve tabi oldukları vergi oranı aşağıdaki gibidir.
A- Her türlü mobil elektronik haberleşme işlet meciliği kapsamındaki (ön ödemeli kart sa tışları dahil) tesis, devir, nakil ve haberleşme hizmetleri (% 10)
B- Radyo ve televizyon yayınlarının uydu plat formu ve kablo ortamından iletilmesine iliş hizmetleri (% 10)
C- Kablolu, kablosuz ve mobil internet servis sağlayıcılığı hizmeti (% 10)
D- Diğer elektronik haberleşme hizmetleri (% 10)
Yukarıda A, B, C, ve D başlıklarında yer hizmetlerin birlikte veya birbiriyle bağlantılı olarak verilmesi hâlinde, her hizmet tabi olduğu oran üze rinden vergilendirilir.
Özel İletişim Vergisinin Mükellefi
Verginin mükellefi yukarıda sayılan elektronik haberleşme hizmetlerini sunan işletmecilerdir.
Özel İletişim Vergisinin Matrahı, Beyanı Ödenmesi
ÖİV’nin matrahını KDV matrahını oluşturan unsurlardan oluşur. Bir aya ait ÖİV, izleyen ayın on beşinci günü akşamına kadar beyan edilerek aynı süre içinde ödenir. Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi(BSMV)
BSMV niteliği itibarıyla “hukuki muamele vergileri” arasında yer almaktadır. KDV’nin yürürlüğe girmesiyle beraber, bu hizmetler KDV kapsamı dışına çıkarılmıştır. BSMV’nin Konusu
Banka ve sigorta şirketlerinin, her ne şekilde olursa olsun yapmış oldukları bütün işlemler (havale yapmak, EFT yapmak, swift işlemleri, çek sorgulamak, teminat mektubu vermek, kredi vermek vb.) dolayısıyla kendi lehlerine her ne ad altında (faiz, komisyon, havale ücreti, hesap işletim ücreti, kredi kartı faizleri, gecikme faizleri vb.) olursa olsun nakden veya hesaben aldıkları paralar, BSMV’ye tabidir. BSMV’nin Mükellefi
Mükellef, bankalar, bankerler, sigorta şirketleri, ikrazatçılar, finansman şirketleri ya da factoring şirketleridir.
BSMV’de Vergiyi Doğuran Olay
BSMV’nin mükellefi olan bankalar, bankerler, sigorta Vergi şirketleri, ikrazatçılar, finansman şirketleri, factoring şirketlerinin yapmış oldukları bütün işlemler dolayısıyla kendi lehlerine her ne ad altında olursa olsun nakden veya hesaben para almaları vergiyi - doğuran olaydır.
- BSMV’nin Matrahı
BSMV’nin matrahı verginin mükellefi olan kurum ve - kuruluşların yaptıkları işlemler dolayısıyla lehlerine kin her ne ad altında olursa olsun nakden veya hesaben aldıkları paralardır.
BSMV’nin Oranı
BSMV’nin Kanun’daki genel oranı %15’tir. Muaflık ve İstisnalar alan 6802 Sayılı Gider Vergileri Kanunu’nun 29’uncu - maddesinde bu verginin mükellefi olan bazı kurumların niteliği gereği yaptıkları işlemler ile doğrudan doğruya bu vergiden istisna edilen işlemler karma bir şekilde tek tek sayılmıştır.
BSMV’nin Tarh Yeri, Tarh Zamanı ve Ödenmesi
BSMV, mükelleflerin bir ay içindeki vergiye tabi ve muamelelerine ait yazılı beyanı (Hizmet Vergisi Beyannamesi) ertesi ayın on beşinci günü akşamına kadar muamelenin yapıldığı yer vergi dairesine bildirilmesi gerekir.
Gümrük Vergisi
Teorik olarak “Sınır vergileri’’ ya da ‘’sınırda alınan vergiler’’ arasında yer alan gümrük vergisi, gümrüğe tabi ticari eşyanın, sınırdan giriş, çıkışı veya geçişi sırasında, miktarı veya değeri üzerinden alınan önemli bir vergidir.
Gümrük Vergisinin Konusu
Gümrük vergisinin konusunu, gümrük tarifesinde belirtilen Türkiye Cumhuriyeti gümrük bölgesine giren eşya teşkil eder.
Gümrük Vergisinin Mükellefi
Gümrük Kanunu’nun 181’nci maddesinde, “İthalatta gümrük yükümlülüğünde yükümlü, beyan sahibidir” hükmüne göre gümrük vergisinin mükellefi, gümrüğe beyanda bulunan kişidir.
Gümrük Vergisinde Vergiyi Doğuran Olay
Ünite 3:Özel Tüketim Vergisi, Şans Oyunları Vergisi, Banka ve Sigorta Muameleleri
Vergisi, Özel İletişim Vergisi, Gümrük Vergisi, Konaklama Vergisi, Dijital Hizmet Vergisi
Gümrük vergisinde vergiyi doğuran olay ithalat işlemine bağlı olarak farklı esaslara bağlanmıştır.
Muaflık ve İstisnalar
Gümrük Vergisi Kanunu’nda çok sayıda muafiyet ve istisna hükmü yer almaktadır. Gümrük Vergisinin Matrahı Gümrük vergisi bazı eşyalar için advalorem, bazıları için spesifik esasa göre belirlenmiştir. Verginin Tarhı, Tebliği, Tahakkuku ve Ödenmesi Gümrük vergisi esas olarak mükellefin yazılı beyanı (gümrük giriş beyannamesi) üzerine tarh olunur. Beyan edilen matraha ithal edilen eşyanın gümrük tarife cetvelinde belirlenmiş olan vergi oranı uygulanarak gümrük vergisi hesaplanır. Hesaplanan bu vergi mükellefin ya da temsilcisinin imzası alınarak tebliğ edilir. Gümrük vergisi tebliğ tarihinden 10 gün içinde Türk lirası olarak bir defada (defaten) ödenir.
Konaklama Vergisi Konaklama Vergisinin Konusu Otel, pansiyon, apart otel, misafirhane, kamping, dağ evi gibi konaklama tesislerinde verilen geceleme hizmeti ile bu hizmetle birlikte satılmak suretiyle konaklama tesisi bünyesinde sunulan diğer tüm hizmetler (yeme, içme, aktivite ve benzeri alanların kullanımı gibi) Konaklama Vergisi’ne tabidir.
Konaklama Vergisinin Mükellefi
Yukarıda sayılan konaklama tesislerinde verilen geceleme hizmeti ile bu hizmetle birlikte satılmak suretiyle konaklama tesisi bünyesinde sunulan diğer tüm hizmetleri sunan gerçek veya tüzel kişilerdir.
Vergiyi Doğuran Olay
Verginin konusu kapsamında sayılan hizmetlerin sunulması ile meydana gelir.
Konaklama Vergisinin Matrahı
Konaklama vergisi, konaklama tesislerince dü- zenlenen fatura ve benzeri belgelerde ayrıca gösterilir.
Konaklama Vergisinin Oranı
Verginin kanuni oranı %2’dir.
Konaklama Vergisinde Vergilendirme Dönemi
Faaliyet gösterilen takvim yılının birer aylık dönemleridir.
Dijital Hizmet Vergisi (DHV)
Türkiye’de dijital mecralardaki olayların vergi- lendirilmesi için atılan ilk adım 3065 sayılı Katma
Değer Vergisi Kanunu’nda 7061 sayılı Kanun’un 41’inci maddesi ile yapılan bir değişiklik olmuştur.
Dijital Hizmet Vergisinin Konusu
Dijital ortamda dijital hizmet sağlayıcıları tarafından verilen aracılık hizmetlerinden elde edilen hasılat da DHV’ne tabidir.
Dijital Hizmet Vergisinin Mükellefi
DHVnin mükellefi, dijital hizmet sağlayıcılarıdır.
Dijital Hizmet Vergisinde Vergi Sorumluluğu
Mükellefin Türkiye içinde ikametgâhının, iş yerinin, kanuni ve iş merkezlerinin bulunmaması hâlleri ile gerekli görülen diğer hâllerde Hazine ve Maliye Bakanlığı, vergi alacağının emniyet altına alınması amacıyla vergiye tabi işlemlere taraf olanlar ile işleme ve ödemeye aracılık edenleri verginin ödenmesinden sorumlu tutabilir.
Muafiyetler
İlgili hesap dönemi içerisinde birinci fıkrada yer alan hadlerin her ikisinin de aşılması hâlinde muafiyet sona erer ve haddin aşıldığı vergilendirme dönemini takip eden dördüncü vergilendirme döneminden itibaren DHV mükellefiyeti başlar.
İstisnalar
DHV’ne ilişkin istisna ve muafiyetler, ancak bu Kanun’a hüküm eklenmek veya bu Kanun’da deği- şiklik yapılmak suretiyle düzenlenir.
Dijital Hizmet Vergisinin Matrahı, Oranı ve Hesabı
DHV’nin matrahı, ilgili vergilendirme döneminde verginin konusuna giren hizmetler nedeniyle elde edilen hasılattır. DHV’nin oranı %7,5’tir. DHV, matraha oranın uygulanması suretiyle hesaplanır.
Vergilendirme Dönemi, Verginin Beyanı, Tarhı ve Ödenmesi DHV’de vergilendirme dönemi, takvim yılının birer aylık dönemleridir.
Vergi Güvenliği
DHV’yi tarha yetkili vergi dairesi tarafından internet sayfalarındaki iletişim araçları, alan adı, IP adresi ve benzeri kaynaklarla elde edilen bilgiler kullanılarak VUK’ta sayılan tebligat yöntemleri, elektronik posta veya diğer tüm iletişim araçları ile ihtarda bulunulabilir ve bu durum GİB internet sitesinde ilan edilir. Engelleme kararlarının gereği bildirimden itibaren yirmi dört saat içinde erişim sağlayıcıları tarafından yerine getirilir.