FOT203U-SAYISAL FOTOĞRAF BASKI TEKNİKLERİ
Ünite 2: Renk Yönetim Sistemi
Giriş
Renk yönetim sistemi aslında yeni bir kavram değildir. Elektroniğin matbaacılığa girmesi ile gelişen PMT Photomultiplier Tube) tarayıcı ve stüdyo sistemlerinde basit olarak bir kontrol sistemi kullanılmaya başlanmıştır.
Renk Yönetim Sistemi
Üretimde kullanılan cihazlar temel olarak RGB ve CMYK olmak üzere iki değişik renk sistemi kullanırlar. Dijital kamera, tarayıcı (scanner) ve monitörler daha geniş olan RGB renk sistemini, dijital, ofset, tifdruk, flekso gibi baskı sistemleri ise daha dar olan CMYK renk sistemini kullanırlar.
Renk yönetim sisteminde iki aşamalı bir çalışma yapılır. Önce üretimde kullanılan cihazların kalibrasyonları ve linerizasyonları yapılır. Kalibrasyon işlemindeki amaç bir cihazın doğru çalışmasının sağlanmasıdır. Bir monitör kalibrasyonunda, kalibrasyon programı yardımıyla ekrana çeşitli renk demetleri yollanır, bu renkler kolorimetre ya da spektrofotometre gibi renk okuyan cihazlarla okunarak monitörün ürettiği gerçek renkler programa geri bildirilir. Gelen bilgiler doğrultusunda, program ekran kartına müdahale ederek RGB kanalları ayarlar ve bilgisayardan gönderilen renklerin monitör tarafından doğru olarak gösterilmesini sağlamış olur.
Renk yönetimi açısından en önemli kalibrasyon ise baskının kalibrasyonudur. Baskı öncesindeki kalibrasyon ve renk yönetim çalışmaları ne kadar iyi olursa olsun baskıdaki değişkenlik, yapılan çalışmaları sonuçsuz bırakacaktır. Bu nedenle baskının belli bir standardizasyona ve kendini tekrarlayabilme yeteneğine getirilmesi gerekir. Günümüzde dünya basım sektörü ISO 12647 standart serisini temel almaktadır.
Üretimde kullanılan cihazların kalibrasyon ve lineerizasyon işlemlerinin ardından ikinci aşama olan profilleme işlemine geçilir. Profil oluşturma, kalibre edilmiş bir cihazın ya da makinenin renk evreninin belirlenmesidir. Profil oluşturma için referans değerlerde renkler içeren test skalaları, üretimde kullanılan cihazlar ve makineler tarafından okunur, yeniden üretilir veya basılır. Buradan elde edilen veriler spektrofotometreler yardımıyla okunarak profil oluşturma programlarına bildirilir ve cihazların renk kapasitelerini gösteren ICC profilleri oluşturulmuş olur.
Monitörlerde ise profil oluşturma programı ekrana belirli renkler gönderir ve ekran spektrofotometre ya da kolorimetre ile ölçülür. Bilgiler programa geri bildirilir ve bunun sonucunda da ekran profili hesaplanarak çıkartılır
Renk Yönetim Sisteminde Kullanılan Cihazlar ve Programlar
Renk yönetim sisteminin çalışabilmesi için üretimde kullanılan cihazların kalibrasyonlarının ve linerizasyonlarının yapılması, profillerinin çıkartılması gereklidir. Bu işlemlerin yapılabilmesi için de çeşitli
programlara, test skalalarına ve bunları okuyacak ölçüm cihazlarına ihtiyaç vardır.
Ölçüm Cihazları
İhtiyaç duyulan ölçüm cihazları ekran ve basılan skalaları okuyabilecek spektrofotometre, baskının lineerizasyonu sırasında ihtiyaç duyulan yine bir spektrofotometre veya densitometredir. Ekran kalibrasyonu ve profillemesi için kolorimetre ya da spektrofotometre gereklidir.
Spektrofotometreler kolorimetrelere göre daha hassastırlar. Buna karşılık kolorimetreler ise daha ucuzdurlar. Eğer sadece ekran kalibrasyonu için bir ölçüm cihazına ihtiyaç varsa kolorimetre yeterli olacaktır. Ancak hem baskı, hem ekran hem de baskıdan renk ölçümü yapılacaksa çok işlevli bir spektrofotometre daha uygun bir çözümdür.
Renk Yönetim Sistemi Programları
Renk yönetim sisteminde kullanılan programlar temel olarak kalibrasyon, ölçüm programları ve profilleme programlarıdır, ayrıca dijital provalarda kullanılan ve renk dönüşümlerini yapan prova RIP’lerine de ihtiyaç vardır.
Ekran Kalibrasyon Programları
Kullanıcı programda whitepoint -ekran beyazını, gama’yı ve parlaklığı belirler. Program ekrana bağlı ölçüm yapan kolorimetre ya da spektrofotometreden temel RGB ayarını görür ve kullanıcıdan bunu dengelemesini ister. Kullanıcı monitörün RGB kanallarından bu ayarı yapar. Cihazdan gelen bilgiler doğrultusunda program ekran kartına müdahale ederek bir gradasyon eğrisi oluşturur.
Ölçüm Programları
Bu programların amacı tek tek renk ölçümü yapmak, skalaları okumak, okunan verileri karşılaştırmaktır.
Profil Oluşturma Programları
Bu programlar dijital kameraların, tarayıcıların, ekranların, prova cihazlarının, baskının profillerini oluşturmak için kullanılır.
Dijital Baskı RIP’leri
Dijital baskının gelişmesi ile beraber elektrofotografik ve inkjet baskı cihazları baskı üretimi için yaygın olarak kullanılmaktadır. Bu cihazlardan direkt baskı alınmakta ya da bunlar ofset, tifdruk, flekso, serigrafi gibi baskı sistemlerinin simülasyonu için de kullanılmaktadırlar. Ancak bu cihazların gerçek yeteneklerini ortaya çıkarmak için özel prova RIP’lerin kullanılması gerekir. Dijital prova sistemi inkjet yazıcı ve prova RIP’inden oluşur. RIP’ler ile inkjetlerin lineerizasyonu yapılabilmektedir. Ayrıca RIP’ler basılması istenilen görüntülerdeki renkleri dijital provanın ve baskının profilini kullanarak baskıya benzeyecek şekilde çevirir.
ICC Profilleri
ICC profilleri bir cihazın renk görme, oluşturma ya da basabilme yeteneklerini bilgisayara ve programlara gösteren bir nevi parmak izi olan dosya formatlarıdır.
Renk profili, üretim sistemindeki rengi okuyan, gösteren ve çoğaltan cihazların, örneğin tarayıcı, monitör, çıkış ve baskı sistemleri gibi cihazlara ait kolorimetrik referans sistemine göre renk evrenlerini tanımlar.
ICC renk profilinde iki renk evreni “Kaynak Renk Evreni – Hedef Renk Evreni” arasındaki ilişkiyi tanımlamak için yapılan matematiksel işlemlerde kullanılmak üzere gradasyon eğrileri, matrisler ve tablolar gibi çeşitli parametreler bulunur. Bu bilgiler CMM yani Renk Yönetim Modülü tarafından kaynak renk evrenini hedef renk evrenine dönüştürmek için kullanılır. Renk evreni modellerinin arasındaki ilişkiyi açıklamak için üç tip ICC renk profili kullanılır.
En önemli ICC renk profili, cihaz profilidir. Bu profilin özelliği, cihazın renk evreni yani kaynak renk evreni örneğin tarayıcı RGB, baskı CMYK ile cihaz bağımsız olan CIE referans renk evreninin ilişkisini belirlemektir.
İkinci profil çeşidi olan Cihaz Link Profilinin (Device Link Profile) özelliği ise iki ya da daha fazla cihazın renk evrenlerinin örneğin: RGB1’i RGB2’ye, RGB’yi CMYK’ya veya RGB’yi CMYK 1 ve CMYK 2’ye direkt bağlantısını sağlamaktır.
Üçüncü profil çeşidi olan PCS’ler (profil bağlayıcı evren), renk dönüşümleri yapılırken CIEL*a*b*-D50 ya da CIEL*a*b*-D65 gibi ana renk evrenleri kullanılır. Kaynak profilden alınan renk değerleri belirlenen PCS’ye çevrilir, ardından hedef profile çevrilir.
ICC profilleri cihazların renkleri insan gözündeki sisteme uygun olarak okumasını sağlar. Cihaz profili örneğin RGB veya CMYK gibi belirli bir cihaz renk evreninin, insan gözünün gördüğü renk evrenini esas alan CIEL*a*b* gibi referans renk evreni içindeki yerini tanımlar. Bir rengin, cihaz renk evreni içindeki renklerden hangilerinin karışımı ile en iyi şekilde elde edileceğinin tespiti ICC profili tarafından tanımlanır.
Renk Yönetim Modülü-CMM
Renk yönetim modülü bir görüntü dosyasının renk verisini kaynak renk evreninden hedef renk evrenine, renk profillerindeki bilgileri kullanarak çevirmek için tasarlanmıştır. Temel olarak bir CMM, renk çevriminin yapılması için gerekli matematik algoritmaları içeren basit bir hızlı programcıktır.
Renk reprodüksiyonunun kalitesi aslında program üreticisinin becerisine ve renk profillerine girilmiş verinin doğruluğuna bağlıdır.
Kalibrayon ve Profilleme
Kalibrasyon süreci, cihazların ve makinelerin ürettikleri, algılayıp kaydettikleri, gösterdikleri renk evrenin büyüklüğünü ve temel renk kanallarının ton eğrilerini tanımlar. ICC profilini ise bu reprodüksiyon özelliklerini, cihaz bağımsız bir referans sistemini, örneğin CIEL*a*b* renk evrenini baz alarak tanımlar.
İş akışı sırasında kullanılan giriş ve çıkış aygıtları kalibre edildikten ve baskı işleminin standart şartlara getirildiğinden emin olduktan sonra cihazlar ve sistemler profilleme işlemi için hazırdır.
Renk profillerinin kalitesi, tüm renk yönetim sürecinde yapılan kalibrasyon ve standardizasyon çalışmalarına doğrudan bağlıdır. Renk yönetim sisteminin genel bilgisi renk profillerinin içinde yüklüdür. Profiller, normalde yeniden üretilmeyecek renklerin, kullanılan baskı sisteminin özelliklerine göre, insan gözünün orjinalden ayıramayacağı bir şekilde nasıl dönüştürüleceğinin bilgisini de içermektedir.
Monitör Kalibrasyonu
Yayıncılıkta ekranda görülen görüntü “soft proof” adı ile anılır. Bu kadar önemli bir görevi üstlenen monitörlerde de bazı özellikler aranmaktadır. Bunlardan birincisi tasarımı ya da mizanpaj yapılan sayfanın rahatça görülebilmesi için yeterince büyük olması gibi fiziksel şartlar, ikincisi ise renk güvenilirliğidir.
Monitörlerde Bulunması Gereken Teknik Özellikler
Masaüstü yayıncılıkta çalışılan sayfanın tamamının görülebilmesi için minimum 20 veya 21 inç monitörler kullanılmalıdır. Eğer renk düzeltme işlemleri yapılıyorsa monitör en az 21 inç olmalıdır. Masaüstü yayıncılık sistemi yüksek çözünürlükler gerektirmektedir. Bu da yaklaşık 300 ppi civarındadır.
Monitör Kalibrasyon İşlemi
Monitörde doğru renkleri görebilmek ve renk yönetiminin gerektirdiği profiller üretebilmek için, monitör düzenli aralıklarla kalibre edilmeli ve çalışma ortamının aydınlatması kontrol altında olmalıdır. Monitörde gösterilen renkler ortam aydınlatmasından kolaylıkla etkilenebilmektedir. Monitörün içinde bulunduğu ortamın aydınlatması gün içinde değişirse bu direkt olarak monitörde görülen rengi de değiştirecektir.
Ortam ışığının problem yaratmamasının ilk adımı mümkün olduğu kadar sabit kalmasını sağlamaktır. İdeal olan sistem, parlaklığı kararlı olan yapay aydınlatmadır. Ortam aydınlatması olarak 5000 Kelvinlik ışıklar kullanılmalıdır.
Monitör kalibrasyonu için kullanılan üç yöntem vardır. Bunlar:
• Kullanıcının göz ile yaptığı manuel kalibrasyon, ölçüm cihazları yardımı ile yapılan kolorimetrik ölçüm kalibrasyon • Monitörün kendi kendine yaptığı otomatik kolorimetrik kalibrasyondur.
Manuel Kalibrasyon
Manuel yöntemle kalibrasyon için Adobe Gamma, ColorSync gibi çok bilinen yazılımların yanında kullanıcıya yardımcı olacak başka programlar da vardır. Programlar kullanıcının parlaklık ve kontrastlık ayarlarının yanı sıra RGB renk dağılım dengesinin
ayarlanması için görsel test alanları sunar. Bu ayarlar görsel gözlemlere dayanır ve bu yüzden de çok güvenilir değildir. Eğer kalibrasyonda bu sistem kullanılıyorsa tavsiye edilen, kalibrasyon işleminin birden fazla kişi tarafından beraberce yapılmasıdır.
Kolorimetrik Kalibrasyon
Kalibrasyon yazılımı öncelikle gamma, ekran beyazının renk sıcaklığı ve aydınlatma değeri gibi bazı temel ayarları kullanıcıya sorar. Kullanıcı bunları kullandığı sistemine göre ayarladıktan sonra program ekrana bir dizi renk demeti yollar. Bunlar bir spektrofotometre ya da kolorimetre ile ölçülür ve programa geri bildirim yapılır. Program bu veriler doğrultusunda monitörün RGB ışın dengesini ve buna bağlı olarak da renk sıcaklığını verir.
Bu yöntemin avantajı monitörün ölçümünün hassas bir şekilde yapılması RGB değerlerinin doğru şekilde ölçülmesi ve bunlar doğrultusunda kalibrasyon işleminin göreceli olmadan hassas bir şekilde yapılmasıdır.
White Point, monitörün beyazının renk sıcaklığıdır. Burada belirlenen beyaza göre renkler kalibre edilecek ve gösterilecektir. Dış mekân baskıları ve çok parlak kâğıtlarda bu değer 6500 Kelvin’dir. İç mekân, fotoğraf, matbaa baskıları içinse 5000 Kelvin seçilir. Gamma önceleri 1.8 olarak alınırdı ancak 2.2 gama daha doğru bir ton geçişi verdiğinden ve LCD ekranların doğası 2.2’ye daha uygun olduğundan bu değer standart olmuştur. Luminance yani ekran aydınlatma değeri standarttır ve 80-100 Cd/m2 kısaca Kandela’dır.
Ölçüm cihazının ölçüm sonuçlarının doğru olması için bu cihazın da kalibre edilmesi gerekir. Spektrofotometrenin kalibrasyonu, özel beyaz seramiğinden ölçümle yapılır. Kolorimetrelerin kalibrasyonu ise ölçüm yapan gözün ışık almaması ile yapılır; bunun için kolorimetrenin ölçüm yapan yüzü masanın üstüne konur ve “calibrate” komutu verilir. Eğer ortam aydınlatması kontrol edilmek istenmiş ise özel aparatı spektrofotometreye takılır ve cihaz öyle kalibre edilir.
Grafik Endüstrisine Özel Monitörlerde Otomatik Ekran Kalibrasyonu
Grafik endüstrisi için özel olarak üretilmiş monitörler renk simülasyonu yüksek monitörlerdir. Bunların arasında en çok bilineni Eizo monitörlerdir. Renk başına 12 ila 16 bit oluşları, donanım kalibrasyonuna izin vermeleri, RGB dışında CMY kanallara da müdahale edilebilmesi bu monitörleri tüm dünyada oldukça popüler duruma getirmiştir.
Giriş Ünitelerinin Kalibrasyonu ve Profillenmesi
Giriş ünitesi dendiğinde iki çeşit cihaz akla gelmektedir. Birincisi scanner-tarayıcılar, ikincisi ise dijital fotoğraf makineleridir. Bu iki cihazın profillemesi birbirine benzese de arada dikkat edilmesi gereken farklar vardır. Günümüzde tarayıcılar eski önemini yitirmiş ve önceki kadar sık kullanılmamaktadır; buna rağmen profillenmesi
ve renk yönetimi sistemine dahil edilmesi uygulamayı kuvvetlendirecektir.
Tarayıcının Kalibrasyonu
Tarayıcının her taradığı görüntüde aynı sonucu verebilmesi profilleme ve renk yönetimi açısından önemlidir. Bunu sağlamak için uygulanan çeşitli yöntemler vardır. Bunun için üretim iş akışına uygun bir işleyişin tercih edilmesi ve bunun doğru tespiti için de test çalışmalarının yapılmasıdır.
Profilleme için kalibrasyon çalışmasında ise iki temel yol vardır. Birincisi bütün ayarların iptal edilmesidir, bir diğeri ise sadece siyah-beyaz noktanın belirlenmesidir. Burada dikkat edilmesi gereken tarayıcı ve profilleme programının kullanım kitapçığında ne tavsiye edildiğidir.
Dijital Fotoğraf Makinesinin Kalibrasyonu
Dijital makineler, tarayıcılardaki gibi sabit ışık kaynağı ve ortamlarında çalışmazlar. Stüdyo ortamı, dış çekim, öğlen, akşam, gece, spor, toplantı gibi farklı ortam ve olaylarda çalışırlar ve bu nedenle değişkenleri çok fazladır. Bu değişkenleri ışık ve pozlama değişkenleri olarak genellenebilir.
Dijital Fotoğraf Makinesinin Profillenmesi
Profil yapmak için test skalası, normal çekim yapılacakmış gibi hazırlanan ortamda, dijital ortama aktarılır. Test formu optik sisteme paralel olarak konumlandırılmalıdır. Test formunun ışıklandırması, mümkün olduğunca tutarlı ve yansımasız olmalıdır. Ayrıca, etraftaki diğer ögelerin test skalası üzerine yansımadığından emin olunmalıdır. Profilleme programları dijital kameralar için ICC profilini, tarayıcılar için olduğu gibi oluşturur.
Dijital Baskı Makinelerinin Lineerizasyonu
Dijital baskının lineerizasyonu ve profilleme işlemleri kullanım yer ve amacına göre bir miktar farklılık gösterse de temel olarak büyük benzerlik içindedir. İster elektrofotografik olsun ister inkjet olsun, ilk olarak yapılan işlem temel mürekkep atım miktarının ayarlanması yani linerizasyondur.
Ofset Baskının Standardizasyonu
Üretimin her aşamasındaki gibi öncelikle baskınında kalibre edilmesi gereklidir ve baskı standardizasyonu adı ile anılır. Baskının her seferinde standart olarak yapılabilmesi, aynı özelliklerdeki ürünü çıkarabilmesi, yapılan renk ayarlarının doğruluğu açısından bir gerekliliktir.
Baskı Standartları
Birçok üretim sistemi ve üründe olduğu gibi matbaacılıkta da standartlar bulunmaktadır. Temel olarak matbaacılıkta dünyada üç değişik standart bulunmaktadır:
1. Amerikan Standardı-SWOP 2. Asya Standardı-Japan 3. Avrupa Standardı EuroScale
ISO 12647-2 Standardının Matbaaya Uygulanması atanmayaca Baskı standardının matbaaya uygulanması çalışmalarında hâle gelece
öncelikle baskı makinesi olmak üzere kullanılacak cihaz Renk Yönetim Sistemi ve makinelerin bakımlarının yapılmış olması ve doğru ISO 12647 çalışması şarttır. Matbaada kullanılan baskı makinelerinin yapılacaksa birbirleri ile aynı baskıyı yapmaları önemlidir. Fakat profillere ba makinelerin o güne kadar yapmış oldukları baskı adetleri, kâğıtlar yaşları, marka farklılıkları birbirleri ile aynı baskıyı amerikan bristol gibi kartonlar kullanılacaksa ya d yapmaları önünde büyük bir engeldir. Bu nedenle tifdruk, serigrafi gibi standardı taslak olarak ya da kısmen standardizasyon çalışmalarına geçmeden önce baskı tamamlanmı makinelerinin bakımlarının ve temizliklerinin yapılmış farklı yollar izlenilmesi gerekmektedir. olması gerekir.
Uygulama Programlarında Renk Yönetimi
Programlar renk bilgisi işlemede temel olarak üç işlemi yapabilmelidirler:
1. Öncelikle belirli bir renk evreninde, gelen ve giden renk verisinde, isteğe bağlı olarak değişiklik yapma ya da yapmama imkânına sahip olmalıdırlar. 2. Uygulama programı belirli bir renk evrenindeki renk verisini işlemek için işletim sisteminin ICC mekanizmasını kullanabilmeli ve gene isteğe bağlı olarak çıkış verisini değiştirmeli ya da değiştirmemelidir. 3. Uygulama programı tarafından yapılan kendine özel, ICC tarafından tanımlanmamış dâhilî renk çevrimleri bir opsiyon olarak sunulmalı ve açık olarak ICC mekanizmasından ayrılmalıdır.
Adobe PhotoShop Programında Renk Yönetimi
Adobe Photoshop piksel bazlı bir görüntü işleme programıdır. CMYK görüntülerin renkleri en doğru şekilde bu yapıdaki programlarda görülebilir. Bu programlar görüntülerin işlenip ayarlandığı yazılımlar oldukları için baskı hazırlık aşamasında oldukça önemli bir yer tutarlar. Photoshop da kullanıcının karşısına ilk olarak “Color Settings” ayarları çıkar.
Settings kısmında fabrikasyon olarak hazırlanmış temel ayarlar bulunmaktadır. “Working Spaces” bölümünde çalışılan renk moduna göre profil ataması yapılır.
“RGB” kısmında dokümanın çalışması istenen temel RGB renk evreni belirlenir. Baskı endüstrisi için “Adobe RGB 1998” seçilir. Bu profil baskı işlemleri için optimum renk evrenini verir. sRGB renk evreni ise internet ortamı için daha uygundur.
“CMYK” kısmında baskı ve prova profilleri bulunmaktadır.
“Gray” kısmında tek renk baskılar için nokta kazancı, tercihen %15 olarak belirlenir. “Spot” kısmından da yine aynı şekilde nokta kazancı belirlenir. “Color Management Policies” renk yönetim politikalarında açılan ya da yaratılan yeni bir dokümana atanacak profilleri belirler.
“Off” konumu renk yönetiminin kapalı olduğu anlamına gelmez sadece yaratılan yeni sayfaya ICC profili
ğı ya da açılan dokümandaki profillerin etkisiz ğini bildirir.
İş Akışı
-2 standardında belirtilen kâğıtlar üzerine baskı standardın belirlediği işlem akışına ve ğlı kalınmalıdır. Ancak standartta belirtilen dışına baskı yapılacaksa örneğin, exprint, a flekso,
ş baskı sistemlerinde üretim yapılacaksa daha