FİN402U-FİNANSAL TABLOLAR ANALİZİ
Ünite 4: Nakit Akış Analizleri
Nakit Akış Analizlerinin Önemi
Firmalar stok satın almak, işletme masraflarını ödemek, yaptığı kredili satışlar ve hizmetler karşılığında nakit tahsil etmek için belirli bir süre beklemek zorundadırlar. Bu süre içinde firma işletme çalışma sermayesi ve sabit yatırım masraflarını karşılamak için paraya ihtiyaç duyar. İçinde bulunduğu sektöre göre işletmeler kâr hedeflerine ulaşabilmek için stok ve stok finansmanı ihtiyaçlarını iyi analiz etmelidirler.
Nakit akış tahmini işletme masrafları ile mal ve hizmetler için yapılan ödemelerin faaliyet ve tahsil edilen nakitten çıkarılması ile elde edilir.
Her dönem için nakit giriş ve çıkışlarının tahmin edilmesi ve buna göre nakit mevcudundaki değişimin belirlenmesi gerekir.
Nakit analizi ve yönetimi için kullanılan en yaygın araç Nakit Akış Tablosudur. Nakit bütçesi firmanın ne zaman ve ne kadar nakde ihtiyacı olduğunu belirlemek için kullanılırken nakit akış tablosu ise firma faaliyetlerini üç ana başlıkta inceleyerek nakit analizi ve planlamasının yapılması için kullanılır. “Türkiye Muhasebe Standardı 7 Nakit Akış Tabloları” nakit akış tablosu hazırlamak için şirketlerin kullanması gereken standartları belirler.
Muhasebe Yönetimi ve Nakit Akış Tablosu
Finansal muhasebe işletme gerçeklerini özetleyen kaydeden ve raporlayan bir disiplindir. Muhasebenin iki esası vardır:
• Nakit esası • Tahakkuk esası
Nakit esası: yalnızca nakit işlemlerini içerir, nakit ödeme veya tahsilat gerektirmediği takdirde firmanın finansal yapısı etkilense dahi faaliyetler muhasebe kaydında görünmez.
Tahakkuk esası: firmanın finansal yapısını etkileyen tüm faaliyetler gerçekleştiği anda muhasebe kayıtlarına geçer. Tahakkuk muhasebesi çift taraflı (muzaaf) kayıt esasına dayanır.
Bilanço
Hazırlanan bir bilançonun bileşenleri aşağıdaki gibi özetlenebilir:
1. Aktifler (Varlıklar) a. Dönen varlıklar b. Duran varlıklar 2. Pasifler (Kaynaklar) a. Kısa vadeli yabancı kaynaklar b. Uzun vadeli yabancı kaynaklar c. Özkaynaklar
Dönen varlıklar bir yıldan daha kısada kullanılması beklenen varlıklardır.
Duran varlıklar bir yıldan uzun sürede kullanılması öngörülen varlıklardır.
Kısa vadeli yabancı kaynaklar bir içinde ödenmesi planlanan borçları içerir.
Uzun vadeli yabancı kaynaklar bir yıldan uzun süreye yayılmış borçları kapsar.
Özkaynaklar (Özsermaye) işletmenin kendi ortaklarına karşı sorumluluklarını ifade eder.
Gelir Tablosu
Gelir amaçlı yapılan nakit ve kredili satış işlemleri sırasında olan olaylar gelir tablosunda belirli bir dönemi kapsayacak şekilde gösterilir. Bir dönemde olan olaylar şu şekilde özetlenebilir:
• Oluşan üretim maliyetleri • Oluşan işletme masrafları • Satışlardan ve diğer faaliyetlerden elde edilen gelirler • Faaliyetlerden elde edilen net kâr veya zarar
Bilanço firmanın belirli bir tarihteki finansal durumunu gösterirken, gelir tablosu belirli bir zaman aralığındaki faaliyetleri özetler.
Nakit Akış Analizleri
Nakit Akış Tablosu
Nakit akış tablosu tahakkuk esasına göre hazırlanmış bilanço ve gelir tablosunu birleştirerek firmanın nakit akış yapısını gösterir.
Bir işletme faaliyetinin doğrudan yöntemle hazırlanan nakit giriş ve çıkışları şu şekilde gruplandırılabilir:
1. Olağan İşletme Faaliyetleri Nedeniyle Nakit Giriş ve Çıkışları a. Olağan İşletme Faaliyetleri Nedeniyle Nakit Girişleri o Mal satışı ve müşteri hizmetlerinden sağlanan nakit girişleri o Borç ve faiz tahsilatları o Temettü gelirleri b. Olağan İşletme Faaliyetleri Nedeniyle Nakit Çıkışları o Maaş ve ücret ödemeleri o Borç ve faiz ödemeleri o Nakit esaslı faiz giderleri o Vergi ödemeleri 2. İşletme Yatırım Faaliyetleri Nedeniyle Nakit Giriş ve Çıkışları a. İşletme Yatırım Faaliyetleri Nedeniyle Nakit Girişleri o Nakit karşılığı sabit kıymet satışı o Nakit karşılığı menkul kıymet satışı b. İşletme Yatırım Faaliyetleri Nedeniyle Nakit Çıkışları o Nakit karşılığı satın alınan sabit değerler o Nakit karşılığı menkul değer alışı 3. İşletme Finansman Faaliyetleri Nedeniyle Nakit Giriş ve Çıkışları
a. Finansman Faaliyetleri Nedeniyle Nakit Girişleri o Sermaye artışından sağlanan nakit girişleri o Kısa ve uzun vadeli borçlardaki artışlar b. Finansman Faaliyetleri Nedeniyle Nakit Çıkışları o İşletmenin kendisine it hisse senetlerinin nakit karşılığı satın alınması o Kısa ve uzun vadeli borç ödemeleri o Temettü ödemeleri
Doğrudan yöntemde nakit akış tablosunda nakit hesabı gelir tablosunun üst ana kalemi olan satış geliriyle başlar. Dolaylı (Endirekt) Yöntemde ise nakit akış tablosu gelir tablosunun son kalemi olan net kârla başlamaktadır. Dolaylı yöntemle hazırlanan nakit akış tablosunun kapsamı ise şu şekildedir:
1. İşletme Olağan Dönem Faaliyetleri Net Nakit Akımı a. Net kâr b. Net kâr nakit düzeltme kalemleri + Amortismanlar ve nakit akışı içermeyen masraflar + Ticari alacaklarda net azalışlar + Ticari borçlarda net artışlar + Borç gider karşılığı artışı + Kredili müşterilerden satış fazlası alınan avans + Diğer dönen varlıklarda azalış + Diğer dönen varlıklarda artış (-) Ticari alacaklarda net artışlar (-) Stoklarda artış (-) Ticari borçlarda net azalışlar (-) Borç gider karşılığı azalışlar (-) Kredili müşterilerden alış fazlası verilen avans (-) Diğer dönem varlıklarında artış 2. İşletme Yatırım Faaliyetleri Net Nakit Akımı + Maddi duran varlık satışı + Nakit karşılığı menkul değer satışı (-) Maddi duran varlık yatırımı (-) Nakit karşılığı menkul değer alımı 3. İşletme Finansman Faaliyetleri Net Akımı + Kısa vadeli borçlarda artış (Ticari borçlar hariç) + Uzun vadeli borçlarda artış (Ticari borçlar hariç) + Uzun vadeli alacaklarda azalış (Ticari alacaklar hariç) + Hisse senedi ihraç primi (-) Satıcılara kredi alım fazlası yapılan ödemeler (-) Uzun vadeli borçlarda azalış (Ticari borçlar hariç) (-) Uzun vadeli alacaklarda artış (Ticari alacaklar hariç) (-) Temettü ödemeleri
Bir işletmenin nakit akış analizleri nakit akış tablosundaki rakamlar ve bu rakamların birbirlerine oranları (rasyoları) kullanılarak yapılır.
Net nakit akışı işletmenin gelir (kaynak) yaratma potansiyelini gösterir.
Yatım faaliyetleri nakit akış analizi minimum maddi varlık yatırımlarının cari dönem amortisman giderlerine eşit olup olmadığını belirlemek için kullanılır.
Yatırım gruplaması ile maddi varlık yatırım finansmanının faaliyetlerden elde edilen kaynaklardan mı yoksa borç kaynağı ile mi elde edildiğini belirlemek için kullanılır.
Vergi sonrası faaliyet net kârı (VSFNK) = Faiz ve vergi öncesi net kâr (FVÖK) x (1 – Vergi oranı (T))
VSNFK = FVÖK x (1-T)
Firma olağan faaliyetlerinden elde edilen nakit akış miktarı (OFNA) = Vergi sonrası faaliyet net kârı (VSFNK) + Amortisman giderleri
OFNA = FVÖK x (1-T) + amortisman giderleri
Serbest nakit mevcudu (SNM) = Olağan faaliyetinden elde edilen nakit akış miktarı (OFNA) – Duran varlık yatırımları (DVY) + Net çalışma sermaye yatırımı (NÇSY)
SNM = OFNA – (DVY+ NÇSY)
SNM = FVÖK x (1-T) + amortisman giderleri – (DVY + NÇSY)
Kazanç kalitesi ile ilgili nakit akış oranları:
Faaliyet Nakit Endeksi (FNE) = Net Dönem Kârı / Dönem Faaliyetlerinden Elde Edilen Net Nakit Miktarı
FNE net kârın faaliyetlerden elde edilen nakitler içindeki önemini gösterir.
Yatırım Yenileme Oranı (YYO) = Brüt Maddi Duran Varlık Yatırımları / Net Maddi Duran Varlık Amortismanları
YYO işletmenin kendisini yenileyebilme yani uzun dönemli nakit yaratabilme kabiliyetini gösterir.
Dönem Faaliyetlerinden Elde Edilen Nakit Kaynak Başına Düşen Maddi Varlık Yatırım (KBDMVY) = Brüt Maddi Duran Varlık Yatırımları / Dönem Faaliyetlerinden Elde Edilen Net Nakit
KBDMVY toplam nakit kaynakların ne kadarının duran varlıklara ayrıldığını gösterir.
Nakit Yeterlilik Oranı (NAYO) = Dönem Faaliyetlerinden Elde Edilen Net Nakit / (Brtü Maddi Duran Varlık Yatırımları + Temerrütler + Toplam Borç Ödemeleri + Stok Artışı)
NAYO faaliyetlerden elde edilen nakdin işletmenin duran varlık yatırımları, stok artışları, temerrütü ve borç ödemeleri için yeterli olup olmadığını gösterir.
Finansal yöntemle ilgili nakit akış oranları:
Nakit Kaynaklar Dağılım Oranı (NKDO) = Her Bir Faaliyet Net Nakit Akış Kalem Tutarı / Toplam Net Nakit Akış Tutarı
NKDO toplam nakit kaynaklarının bireysel kaynaklardan gelen kısmının yüzdesini ifade eder.
Yabancı Kaynaklar Finansman Endeksi (YKFE) = Dönem Faaliyetlerinden Elde Edilen Net Nakit / Yabancı Kaynaklardan Elde Edilen Net Nakit
YKFE firmanın finansmanında faaliyetlerle yabancı kaynakların kıyaslanması için kullanılır.
Prodüktivite Yeterlilik Oranı (PYO) = Dönem Faaliyetlerinden Elde Edilen Net Nakit / Brüt Maddi Duran Varlık Yatırımları
PYO işletme kaynaklarının yatırımlara oranını gösterir. Büyümekte olan şirketlerde bu oranın küçük olması beklenirken olgunlaşmış şirketlerde ise bu değerin daha büyük olması olasıdır.
Zorunlu faaliyetlerle ilgili nakit akış oranları:
Zorunlu Nakit Endeksi (ZNE) = (Dönem Faaliyetlerinden Elde Edilen Net Nakit + Uzun Vadeli Borç Ödemeleri) / Toplam Net Nakit Akış Tutarı
ZNE işletmenin zorunlu kullanımlara ayırdığı kaynakların elde ettiği kaynaklara oranını gösterir.
Uzun Vadeli Borç Ödeme Oranı (UVBÖO) = Uzun Vadeli Borç Ödemelerinde Kullanılan Nakit / Uzun Vadeli Borçla Elde Edilen Nakit
UVBÖO uzun vadeli borçların uzun vadeli borç ödemelerinde kullanılıp kullanılmadığını belirtir.
Uzun Vadeli Borçlar İçin Gerekli Nakit Miktarının Toplam Nakit Kaynaklara Oranı (UVBTKO) = Uzun Vadeli Borç Ödemelerinde Kullanılan Nakit / Toplam Net Nakit Akış Tutarı
UVBTKO elde edilen nakitlerin uzun vadeli borç ödemelerinde kullanılıp kullanılmadığını gösterir.
Takdiri faaliyetlerde (Zorunlu olmayan faaliyetlerle) ilgili nakit akış oranları:
Bir işletmenin elde ettiği kaynaklar işletme, faaliyetler ve borç geri ödemeleri için gerekenden fazla olabilir. Firma bu fazlalığı faaliyetlerini geliştirmek, kapasitesini arttırmak ya da kısa vadeli yatırımlar yapmak gibi takdiri amaçlarla kullanabilir.
Takdiri Toplam Nakit Kullanım Oranı (TNKO) = Takdiri Nakit Çıkışlar / Dönem Faaliyetlerinden Elde Edilen Nakit
Takdiri Nakit Çıkışlar = (Menkul Kıymet Yatırımları + Temerrüt Ödemeleri)
Takdiri Yatırımlarda Kullanılan Nakit Oranı (TYKNO) = Dönem İçi Menkul Kıymet Yatırımları / Dönem Faaliyetlerinden Elde Edilen Nakit
Diğer Takdiri Nakit Ödemeler Oranı (DTNÖO) = Nakit Temettü Ödemeleri / Dönem Faaliyetlerinden Elde Edilen Nakit
Nakit kâr işletmenin başarısını tahakkuk eden kârdan daha somut şekilde gösterir.
Nakit Dönüş Süresi Analizi
İşletmenin nakit dönüş süresinin analizi kısa vadeli borçlar ve dönen varlıklara odaklanarak likidite yeterliliği ve nakit akışını daha iyi anlayabilmek açısından önemlidir.
Nakit Dönüş Süresi = İşletme Nakit Faaliyet Dönemi – Borçların Ertelenme Süresi
İşletme Nakit Faaliyet Dönemi = Stok Dönüş Süresi + Alacakların Tahsil Süresi
Nakit dönüş süresinin daha iyi canlandırılabilmesi için (s:100’de Şekil 4.1) incelenebilir.
Nakit dönüş süresi 5 adımda hesaplanır:
1. Alacakların devir hızının (ADH) hesaplanması ADH = Net Satışlar / Ticari Alacaklar
2. Stokların devir hızı (SDH) hesaplanır SDH = Satılan Mallar Maliyeti / Stoklar
3. Ticari borçlar devir hızı (BDH) hesaplanır BDH = (Satılan Malların Maliyeti + Genel Yönetim Giderleri) / (Kısa Vadeli Borçlar + Ücret ve Vergi Borçları)
4. Bir yıla karşılık kullanılan 365 gün sayısı her bir devir hızına ayrı ayrı bölünerek hesaplanır Alacakların Tahsil Süresi (ATS) = 365 / ADH Stokların Dönüş Süresi (SDS) = 365 / SDH Borçların Erteleme Süresi (BES) = 365 / BDH
5. Dördüncü aşamadan elde edilen değerlerden İŞLETME FAALİYET DÖNEMİ (İFD) ve NAKİT DÖNÜŞ SÜRESİ (NDS) hesaplanır İşletme Nakit Faaliyet Dönemi (NFD) = ATS + SDS Nakit Dönüş Süresi (NDS) = ATS + SDS – BES veya NDS = NFD – BES
NFD firmanın borçlanmadan faaliyetini yürütmek için ihtiyacı olan nakit miktarını gün olarak belirtir. Firmanın nakit harcaması ile tahsilatı arasında NFD kadar gün vardır.