FİN402U-FİNANSAL TABLOLAR ANALİZİ
Ünite 3: Finansal Analiz Teknikleri
Finansal Analiz Tekniklerine İlişkin Genel Bilgiler
Finansal analiz, işletmelerin finansal bileşenlerinin finansal analiz tekniklerinden yararlanarak analiz edilmesi ve yorumlanmasıdır. Finansal tabloların analizi, analizden beklenen amaç, analiz sonuçlarından yararlanacak olan taraflar ve analizi yapan tarafın işletme ile ilişkisi dikkate alınmak suretiyle değişik açılardan yapılabilir.
Finansal Analiz Türleri
Kapsamına Göre Finansal Analiz Çeşitleri
• Statik analiz: Belirli bir tarihte düzenlenmiş veya tek bir döneme ait finansal tablolarda yer alan kalemler arasındaki ilişkilerin tespiti ve değerlendirilmesine “statik analiz” denir. • Dinamik analiz: işletmelerin birbirini takip eden dönemlerine ait finansal tablolarında yer alan kalemler arası ilişkinin ve bu kalemlerin zaman içerisinde göstermiş olduğu eğilimlerin belirlenmesi ve yorumlanması şeklindeki analize dinamik analiz adı verilir.
Amacına Göre Finansal Analiz Çeşitleri
• Yönetim Analizleri: Yönetim analizi, işletmenin verimliliğini, karlılığını arttırmak, kaynakların etkin bir şekilde kullanımını sağlamak ve yönetim kararlarının doğruluk derecesini arttırmak konularında yöneticilere yardımcı olur. • Kredi Analizleri: kredi analizleri işletmeye kredi veren veya verecek olan kredi kurumları tarafından yapılan bir analiz türü olup işletmenin finansal durumu ile borç ödeme gücünü tespite yönelik olarak yapılmaktadır. • Yatırım Analizleri: Yatırım analizleri işletmenin mevcut ortakları ile işletmeye gelecekte ortak olmayı düşünenler ve işletmeye uzun vadeli fon sağlayan veya fon sağlamayı düşünenler tarafından yapılır.
Analiz Yapanın Durumuna Göre Finansal Analiz Çeşitleri
• İç analiz: Analizi yapan finansal analist eğer işletme içinden bir kişiyse yapılan analize iç analiz adı verilir. • Dış analiz: Analizi yapan finansal analist eğer işletme dışından bir kişiyse yapılan analize dış analiz denir.
Finansal Analiz Teknikleri
Finansal tabloların analizinde kullanılan temel teknikler aşağıda verilmiştir.
• Karşılaştırmalı Finansal Tablolar Analizi • Eğilim (Trend) Yüzdeleri Yöntemi ile Analiz • Dikey Yüzde Yöntemi ile Analiz • Oran Analizi
Karşılaştırmalı Finansal Tablolar Analizi
İşletmenin birden fazla dönemine ait finansal tablolarının yan yana konulmak suretiyle değerlendirilip yorumlanmasıdır. Bu yöntemde öncelikle karşılaştırmalı finansal durum tabloları düzenlenir (S:52, Tablo 3.1) daha sonra karşılaştırmalı gelir tabloları (S:53, Tablo 3.2) düzenlenerek gelir tablosundaki kalemlerde meydana gelen değişmeler belirlenir ve işletmenin gelişimi konusunda bilgi edinilir.
Eğilim Yüzdeleri (Trend) Analizi
İşletmenin birbirini izleyen dönemlere ait finansal tablolarındaki eğilimin temel yıla göre hesaplanmasıdır. Eğilim yüzdeleri analizinin uygulanmasında; baz yıla göre trend hesaplanması ve bir önceki yıla göre trend hesaplanması olmak üzere iki yaklaşım söz konusudur. Baz yıla göre finansal durum tablosu eğilim yüzdelerinin hesaplanması yönteminde genel ekonomi ve işletme bakımından normal olarak tamamlanmış bir yıla ait finansal tablolar baz olarak alınır ve bu yılın bütün rakamları 100 kabul edilir. Diğer yıl kalemlerindeki eğilimler baz yıla göre hesaplanır (S:55, Tablo 3.3-3.4). Gelir tablosu eğilim yüzdelerinin hesaplanması yönteminde genel ekonomi ve işletme bakımından normal olarak tamamlanmış bir yıla ait finansal tablolar baz olarak alınır ve bu yılın bütün rakamları 100 kabul edilir. Diğer yıl kalemlerindeki değişimler baz yıla göre hesaplanır (S:57, Tablo 3.7).
Bir önceki yıla göre finansal durum tablosu eğilim yüzdelerinin hesaplanması yönteminde ise bir önceki yılın bütün rakamları 100 kabul edilir. Diğer yıl kalemlerindeki eğilimler baz yıla göre hesaplanır (S:56, Tablo 3.5-3.6). Gelir Tablosu Eğilim Yüzdelerinin Hesaplanması yönteminde incelemesi yapılan yılın bir önceki yıla göre eğilimi hesaplanır (S:57, Tablo 3.8)
Enflasyonun işletme finansal tabloları üzerindeki bozucu etkisi bilinmektedir. Bu nedenle de cari rakamlarla yapılan trend analizi büyük ölçüde yanıltıcı olabilir bu yüzden bu yanılgıyı gidermek için enflasyona veya yabancı para cinsine göre düzeltilmiş rakamlar da kullanılabilir.
Dikey Yüzde Analizi
Dikey Yüzde Analizi yöntemi Finansal tablolardaki kalemlerin toplam içindeki yüzdelik paylarının hesaplanarak yorumlanmasıdır. Bu yöntem ile tek bir döneme ait finansal tablolar analiz edilebileceği gibi birden fazla dönemin finansal tabloları da analiz edilebilir. Bu nedenle dikey yüzdeler hem statik hem de dinamik bir analiz yapma olanağı verir.
Enflasyonun dikey yüzde analizi üzerindeki etkisi finansal tabloların enflasyon karşısında bozulan kompozisyonuna paralellik gösterir. Analizde bu bozulma göz önünde tutulmalıdır. Çünkü finansal tablolarda bulunan her bir unsur enflasyondan aynı oranda etkilenmez. Bu nedenle, analiz yapılırken bu unsurların etkilenme oranları dikkate alınmalıdır. Finansal durum tablosu dikey yüzdeler yöntemi
ile analiz edilirken finansal durum tablosu toplamı yüz kabul edilerek her bir finansal durum tablosu kaleminin toplam içindeki yüzdesi hesaplanır. Ayrıntılı hesaplama formülleri sayfa 59’da verilmektedir. Gelir tablosu dikey yüzdeler yöntemine göre analiz edilirken net satışlar toplamı yüz kabul edilir ve her bir gelir tablosu kaleminin net satışlar içindeki yüzdesi hesaplanır. Daha detaylı bir analiz için, her bir hesap grup toplamı 100 kabul edilerek grupta yer alan kalemlerin grup içindeki yüzdesi hesaplanır (S:61-62, Tablo3.12)
Oran Analizi
Finansal tablo kalemleri arasındaki anlamlı ilişkilerden yararlanılarak hesaplanan oranlara dayanan bir analiz tekniğidir.
Oran analizinden gereği gibi yararlanılabilmesi için hesaplanan oranların iyi bir şekilde yorumlanması, yorumda bazı ölçülerden yararlanılması gerekir. Bu ölçütler şunlardır:
• Analistin kendi şahsi tecrübe ve gözlemleriyle oluşturduğu yargı yeteneği • İşletmenin geçmiş faaliyet dönemleriyle ilgili olarak hesaplanmış oranlar • Rakip ve başarılı işletmelerin oranları • Bütçelenmiş bilgilere dayanılarak hesaplanan oranlar • İşletmenin faaliyette bulunduğu sektöre ait oran veya standartlar • Genel standartlar
Finansal tabloların analizinde yaygın olarak kullanılan oran analizinde başarılı olabilmek için aşağıdaki faktörlerin dikkate alınması gerekir.
• Oran analizinde anlamsız oran kullanmaktan kaçınılmalıdır. • Oranlar doğru ve amaçlara uygun biçimde yorumlanmalıdır • Oranlar üzerindeki mevsimlik ve konjonktür hareketlerinin etkileri yorumda dikkate alınmalıdır. • Oranlardaki değişikliklerin nedenleri ve işletme açısından taşıdığı önem doğru belirlenmelidir. • Oran sonuçları, oranda yer alan değerlerin tutarları da dikkate alınarak yorumlanmalıdır • Oranlar değerlendirilirken işletmenin kendi geçmiş yıllar bilgileri yanında sektörün genel gidişi de dikkate alınmalıdır. • Oran analizi ile işletmenin geçmiş performansı değerlendirilirken gelecekle ilgili ipuçları yakalamak bir hedef olmalıdır.
Oranların farklı şekillerde sınıflandırılmaları söz konusudur. Oranların hesaplanmasında esas alınan finansal tabloya göre, C.F. Westwick’e göre ve değerlemedeki kullanış amaçlarına göre üç şekilde sınıflandırılırlar. Oranların hesaplanmasına göre:
1. Finansal durum tablosu oranları 2. Gelir tablosu oranları 3. Karma oranlar
C.F. Westwick’e göre:
1. Üst yönetici için hesaplanan oranlar 2. Genel değerleme için hesaplanan oranlar 3. Pazarlama yönetimi için hesaplanan oranlar 4. Finansal yönetim için hesaplanan oranlar 5. Satın alma departmanı için hesaplanan oranlar 6. Üretim departmanı için hesaplanan oranlar 7. Personel departmanı (veya değerlemesi) için hesaplanan oranlar 8. Diğer kuruluşlar (üretim dışı) için hesaplanan oranlar
Değerlemedeki kullanış amaçlarına göre:
1. Likidite Oranları 2. Finansal yapı Oranları 3. Varlık Kullanım Oranları 4. Kârlılık Oranları 5. Borsa Performans Oranları
olmak üzere sınıflandırılmaktadır.
Likitide oranları; cari, likitide, nakit ve diğer (stokların dönen varlıklara oranı, net çalışma sermayesinin faaliyetlerden sağlanan fonlar oranı, faaliyet sonucu yaratılan fonların kısa vadeli yabancı kaynaklara oranı) oranlar kullanılarak farklı şekillerde hesaplanmaktadır.
Finansal yapı oranlarında işletmenin finansal yapısının ve uzun vadeli borç ödeme gücünün göstergesi olan oranlar yer alır. Yabancı kaynak oranı, özkaynak oranı, yabancı kaynakların özkaynaklara oranı, kısa vadeli yabancı kaynak oranı, uzun vadeli yabancı kaynak oranı, yabancı kaynaklar vade yapısı oranı, ticari borç devir hızı, ticari borçların ortalama ödeme süresi, duran varlıkların özkaynaklara oranı, duran varlıkların devamlı sermayeye oranı, maddi duran varlıkların özkaynaklara oranı, maddi duran varlıkların uzun vadeli yabancı kaynaklara oranı, banka kredilerinin aktif toplamına oranı kullanılarak hesaplanmaktadır.
Varlık kullanım oranları işletmenin sahip olduğu ve faaliyetlerini gerçekleştirmede kullandığı iktisadi kıymetlerin ne ölçüde etkin kullanıldığını tespit etmede kullanılır. Alacak devir hızı, alacakların ortalama tahsil süresi, stok devir hızı, stok devir süresi, aktif devir hızı, brüt çalışma sermayesi devir hızı, net işletme sermayesi devir hızı, duran varlık devir hızı, maddi duran varlık devir hızı, özkaynak devir hızı kullanılarak hesaplanmaktadır.
Karlılık oranları işletmenin ne ölçüde etkin yönetildiği konusunda nihai bilgileri sağlar. Dönem Net Kârının Özkaynaklara Oranı, Dönem Kârının Özkaynaklara Oranı, Brüt Satış Kârı Oranı, Faaliyet Kârı Oranı, Olağan Kâr Oranı, Dönem Kârı Oranı, Dönem Net Kârı Oranı, Aktif Kârlılık Oranı ve Du Pont Analizi (S:75, şekil 3.1) kullanılarak hesaplanmaktadır.
Borsa Performans Oranları ise fiyat kazanç oranı ve hisse senedi başına kâr kullanılarak hesaplanmaktadır.