FİN205U-SPOR FİNANSMANI
Ünite 3: Finansal Yönetim Fonksiyonları
Spor İşletmelerinde Finansal Analiz
Spor işletmeleri sahip olduğu varlıklar ile bu varlıkların kaynakları arasındaki ilişkiyi dengeli bir şekilde tutmak suretiyle faaliyette bulunan ekonomik birimlerdir.
Finansal analiz, bir spor işletmesinin finansal durumunun değerlendirilmesi amacıyla bilanço ve gelir tablosu kalemleri arasında ve gerekirse diğer finansal tablolar arasında ilişkiler kurulması ve yorum yapılmasıdır.
Finansal analiz, analizin yapılma amacına, yapılış biçimine ve analizi yapan kişiye göre değişik isimler alır. Örneğin finansal analiz yapılma amacına göre; yönetim analizi, yatırım analizi ve kredi analizi olarak isimlendirilir. Yönetim analizinde, bir spor işletmesinin faaliyetlerinin planlanan hedefler doğrultusunda gerçekleşip gerçekleşmediği incelenmektedir.
Yatırım analizi ise bir spor işletmesinin planladığı duran varlık ya da finansal varlık yatırımlarının performansını değerlendirmek için yapılır. Kredi analizi ise bir spor işletmesine kredi verenler tarafından borç ödeme gücünü ölçmek amacıyla yapılır. Analizin yapılış biçimine göre finansal analiz statik ve dinamik olmak üzere iki şekilde yapılır. Statik analizde spor işletmesinin finansal durumu tek bir dönemde değerlendirilirken, dinamik analizde işletmenin birden fazla dönemi kapsayan finansal tabloları kullanılarak zaman içindeki değişim tespit edilmiş olur. Analizi yapacak kişiye göre finansal analiz iç ve dış olarak adlandırılır. Eğer analiz bir spor işletmesinin muhasebecisi gibi işletme içinden biri tarafından yapılıyorsa bu iç analiz; aracı kurum, denetim firması gibi işletme dışından biri tarafından yapılıyorsa bu dış analizdir (Aydın, vd., 2017).
Ekonomik verileri analiz ederek mali ve stratejik raporların hazırlanmasından sorumlu olan kişiye finansal analist denir. Finansal analizde başarılı olmak için ayrıca analiz yapan kişinin (finansal analist) aşağıdaki noktalara dikkat etmesi gerekir (Ceylan, 2018):
• Finansal analist doğru yorumlar yapabilmek için muhasebe teori ve uygulamalarını bilmelidir. • İşletmenin ve ait olduğu iş kolunun özellikleri göz önünde bulundurulmalıdır. • Değerlendirmelerde analizin yapıldığı dönem ve o dönemdeki ekonomik koşullar göz önünde tutulmalıdır. • Analize konu olan işletmenin politikaları ve yöntemleri analist tarafından bilinmelidir.
Finansal Analizde Kullanılan Mali Tablolar
Finansal tablolar, temel mali tablolar ve ek mali tablolar olmak üzere iki ana sınıfta toplanabilir. Bu kapsamda bilanço ve gelir tablosu temel mali tabloları oluştururken, satışların maliyeti tablosu, fon akım tablosu, nakit akım tablosu, kâr dağıtım tablosu ve öz kaynak değişim tablosu ek mali tabloları oluşturur.
Bilanço bir işletmenin varlıklarını, öz kaynaklarını ve yükümlülüklerini belli zaman dilimlerinde raporlayan, getiri oranlarının hesaplanması ve sermaye yapısının değerlendirilmesi kapsamında temel bir araç görevi gören finansal tablodur. Bilançonun temel eşitliği şu şekilde ifade edilir:
Varlıklar = Özsermaye + Borçlar
Bilanço bu eşitliğin bir çizelge ile gösterilmiş hâlidir. Bu çizelgede bu eşitliğin sol yanında kalan bölüme aktif, sağ yanında kalan bölüme pasif denir. Varlıklar likidite dereceleri ve kullanım amaçlarına göre Dönen varlıklar ve Duran varlıklar olmak üzere iki ana gruba ayrılır. Kaynaklar ise vadelerine göre; Kısa Vadeli Borçlar, Uzun Vadeli Borçlar ve Özsermaye olmak üzere üç ana grupta toplanır.
Dönen Varlıklar; Bir spor işletmesinin faaliyet dönemi içinde yer alan ve sağladığı yarar o dönem içinde sona eren varlıklardır. Dönen varlıklar grubunda bir yıl veya daha kısa süre içinde paraya çevrilebilecek değerler yer alır.
Duran Varlıklar; Satılmak amacıyla alınmayan, faaliyet dönemi içinde birden fazla dönem kullanılabilen ve sağladığı yarar birden fazla döneme yayılan varlıklardır.
Kısa Vadeli Yabancı Kaynak; Bu hesap grubu bilanço tarihi itibariyle bir spor işletmesinin en çok bir yıl veya normal faaliyet dönemi sonuna kadar ödeyeceği veya ödenmesi öngörülen yabancı kaynakları kapsamaktadır. Bu hesap grubunda mali borçlar, ticari borçlar, diğer borçlar, alınan avanslar, ödenecek vergi ve diğer yükümlülükler, diğer kısa vadeli yabancı kaynaklar yer almaktadır (Sevilengül, 2020).
Uzun Vadeli Yabancı Kaynak; Bir spor işletmesinin bir yıldan daha uzun vadeli almış olduğu borçlar bu bölümde yer alır. Bu hesap grubunda mali borçlar, ticari borçlar, diğer borçlar, alınan avanslar ve diğer uzun vadeli yabancı kaynaklar yer almaktadır.
Öz kaynaklar; Bir spor işletmesinin sahip ya da ortaklarının sermaye olarak verdikleri değerler ile faaliyetler sonucu sağlanan ve henüz işletmeden çekilmemiş olan kârlardan oluşan unsurlar bu hesap grubunda yer alır. Öz kaynak hesap grubunda ödenmiş sermaye, sermaye yedekleri, kâr yedekleri, geçmiş yıllar kârları, geçmiş yıllar zararları, dönem net kârı/zararı ana kalemleri yer almaktadır (Sevilengül, 2020).
Spor işletmelerinin faaliyetleri sonucunda varlıklarında artış meydana getiren unsurlara gelir denir. Gelir tablosu en basit anlamıyla bir spor işletmesinin dönem sonunda elde ettiği gelirleri, katlandığı maliyetleri ve giderleri gösteren temel bir mali tablodur (Sevilengül, 2020).
Spor İşletmelerinin Finansal Analizinde Kullanılan Teknikler
Spor işletmelerinin finansal analizinde kullanılabilecek başlıca teknikler oran analizi, karşılaştırmalı tablolar analizi, yüzde yöntemi ile analiz ve trend analizidir.
Oran analizinin temelinde, birbiriyle ilişkili olduğu düşünülen bilanço ya da gelir tablosu kalemlerinin birbirleriyle oranlanarak anlamlı ilişkiler kurulmaya çalışılması yatmaktadır. Analizde kullanılan oranlar likidite oranları, finansal yapı oranları, faaliyet oranları, kârlılık oranları ve piyasa oranları olmak üzere, farklı şekilde ayrıma tabi tutulmaktadır.
Likidite oranları bir spor işletmesinin kısa süreli finansal yükümlülüklerini yerine getirme gücünü ölçmektedir. En sık kullanılan likidite oranları cari oran, asit-test oranı ve nakit oranıdır. Bu oranlar aşağıdaki gibi hesaplanır:
Cari Oran = Dönen Varlıklar / Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar
Asit – Test Oranı = (Dönen Varlıklar – Stoklar) / Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar
Nakit Oranı = Hazır Değerler / Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar
Bir spor işletmesinin kaynak yapısının ve uzun vadeli borç ödeme gücünün ölçülmesinde kullanılan oranlara finansal yapı oranları denir. Spor işletmelerinde en sık kullanılan finansal yapı oranlarından biri finansal kaldıraç oranıdır. Finansal kaldıraç oranı bir spor işletmesinin varlıklarını finanse ederken ne ölçüde yabancı kaynaklardan yararlandığını gösterir. Genelde bu oran %50’den büyük olunca ilgili spor işletmesinin finansal riskinin arttığı söylenmektedir. Finansal kaldıraç oranı aşağıdaki gibi hesaplanır.
Finansal Kaldıraç Oranı = (Toplam Yabancı Kaynaklar) / (Toplam Varlıklar)
Faaliyet oranları, bir spor işletmesinin varlıklarını ne derece etkin kullandıklarını göstermekte kullanılmaktadır. En sık kullanılan faaliyet oranlarından biri stok devir hızı oranıdır. Bu oran (Satılan Malın Maliyeti) / Stoklar şeklinde hesaplanmakta olup, işletmenin stoklarını bir yılda kaç defa paraya çevirebildiğini gösterir.
Kârlılık oranları bir spor işletmesinin kârlı bir şekilden çalışıp çalışmadığını ölçmede kullanılır. Bu kapsamda bir spor işletmesi için kârlılık basit anlamda toplam gelirden katlanılan toplam maliyetin çıkarılmasıyla bulunmaktadır. Bir spor işletmesinin kârlılığının analizinde çok sayıda orandan faydalanılabilir. Örneğin bir spor işletmesinin yaptığı her bir liralık satıştan ne kadar net kâr elde ettiğini analiz etmek için net kâr marjı oranı kullanılmaktadır. Bu oran Net Kâr/Satışlar şeklinde hesaplanmaktadır. Yatırımın getirisi olarak bilinen bir başka kârlılık oranı da aktif kârlılığı oranıdır. Bu oran Net Kâr/Toplam Varlıklar şeklinde hesaplanmaktadır. Spor örgütlerinin ne kadar kârlı çalıştıklarının ölçülmesinde kullanılan bir başka önemli oran öz kaynak kârlılığı oranıdır. Bu oran Net Kâr/Öz kaynak şeklinde hesaplanmaktadır. Piyasa Oranları; Eğer bir spor işletmesi halka açılmış ve borsada işlem görüyorsa, söz konusu spor işletmesinin değerlendirilmesi Fiyat/Kazanç oranı ve Piyasa Değeri/Defter Değeri oranlarının yardımıyla yapılır.
Burada Fiyat/Kazanç Oranı yatırımcıların 1 liralık hisse başına kâr için işletmenin pay senedine ne kadar fiyat ödemeye razı olduklarını gösterir ve Pay Senedinin Piyasa Fiyatı/Pay senedi Başına Kâr şeklinde hesaplanmaktadır. DuPont Analizi; Hesaplanan finansal oranlar gerçekte birbiriyle de ilişkilidir. Oranlar arasındaki bu ilişkiyi ilk defa DuPont şirketi analiz etmiştir. DuPont şirketi bir işletmenin kârlılığını, aktif devir hızı ve satışların kârlılığını bir araya getirerek ortaya koymuştur. Buna göre; toplam varlıkların kârlılığı, işletmenin toplam satışlar üzerinden ne kadar kazandırdığına ve her bir liralık varlıkla kaç liralık satış yapıldığına bağlıdır: (Net Kâr / Toplam Varlık) = (Net Satışlar / Toplam Varlıklar) × (Net Kâr / Net Satışlar).
Karşılaştırmalı Tablo Analizi
Bir spor örgütü için karşılaştırmalı tablo analizi yapmanın esas amacı bilanço kalemlerindeki değişimlerin nedenlerini araştırıp ilgili spor örgütü açısından olumlu ya da olumsuz yönlerini ortaya koymaktır. Karşılaştırmalı tablo analizi dinamik bir analiz tekniğidir.
Karşılaştırmalı Tablo Analizinin Yorumu: Karşılaştırmalı tablo analizinin ilk adımında ele alınan kalemin mutlak fark ve yüzde değişimi belirlenir. İkinci adımda ele alınan kalemdeki değişimin nedenleri belirlenir. Bu nedenler teknik olarak aynı kolondaki ters yönde değişim gösteren kalemler olurken diğer kolonda aynı yönde değişim gösteren kalemler olarak belirlenir. Üçüncü adımda ele alınan kalemdeki değişimin içinde bulunduğu grup bakımından ne anlama geldiği, bir başka ifade ile sonuç belirlenir. Dördüncü adımda daha önce belirlenen nedenlerin her biri ile sonuç arasındaki ilişki kurularak bu ilişkinin normal veya normal olmayan bir işletme faaliyeti olup olmadığı ve bu değişimin aynı nedenlerle devamını hâlinde gelecekteki mali durumun ve faaliyet sonuçlarının ne olacağı tahmin edilir (Bektöre, vd., 2018).
Yüzde Yöntemi ile Analiz
Yüzde yöntemi ile analizde bilanço ve gelir tablosu kalemleri, ait oldukları grup toplamı 100 kabul edilerek, ilgili kalemlerin grup içindeki yüzdelerinin hesaplanması ile yapılır. Böylece aktif ve pasif kalemlerin varlıklar ve kaynaklar arasında nasıl dağıldığı basitçe görülebilir. Bu yöntemde bir sektörde faaliyet gösteren farklı büyüklükteki işletmeler birbiriyle karşılaştırılabilir. Aynı zamanda ilgili sektöre ait ortalamalar varsa onlarla karşılaştırma yapılarak da anlamlı değerlendirmeler yapılabilir.
Gelir tablosunda dikey yüzdelerin belirlenmesinde ise her bir kalemin tutarı, net satışlar tutarına oranlanarak bulunur. Buna göre kullanılacak formül şu şekilde gösterilebilir;
Dikey Yüzde = (Gelir Tablosu Kaleminin Tutarı × 100) / (Net Satışlar Tutarı)
Trend Analizi
Trend analizi işletmelerin oran analizinde kullanılan oranlarının, uzun bir zaman dilimi için göstermiş olduğu eğilimin belirlenmesidir. Trend analizi en az beş yıllık dönem için yapılır. Trend analizinin bir diğer adı eğilim yüzdeleri analizdir. Trend analizinde ilk olarak eğilim yüzdeleri hesaplanır. Eğilim yüzdelerinin tespitinde bir yılın mali tablosundaki tutarlar esas (baz) olarak alınır ve diğer bütün yılların yüzdeleri bu tutara göre hesaplanır. Şöyle ki:
Kalemin diğer yıldaki tutarı × 100 / Kalemin baz yıldaki tutarı
Burada baz yıl olarak seçilen yılın her bakımdan normal bir yıl olmasına özen göstermek gerekmektedir. Hesaplanan trend yüzdeleri daima pozitif olup yüzün üzerindekiler artışı, yüzün altındakiler azalışı ifade eder. Trend analizinin uygulanmasında aşağıdaki süreç takip edilir.
Spor İşletmelerinde Finansal Planlama
Finansal planlama, gelecekte ortaya çıkması muhtemel, spor işletmeleriyle ile ilgili sorunlar henüz ortaya çıkmadan, önlem olarak neyin ne zaman ve ne şekilde yapılması gerektiği konusunda önceden sistematik bir şekilde düşünmeyi gerektiren bir süreçtir (Sayılgan, 2017). Kısa vadeli planlamanın süreci genellikle bir yıla kadar uzanmaktadır. Uzun süreli finansal planlar ise genelde 5- 10 yıl arasında değişmektedir.
Spor İşletmelerinde Finansal Planlama Araçları
Spor işletmelerinde finansal planlama araçları olarak nakit bütçesi, proforma bilanço ve proforma gelir tablosu oluşturma üzerinde durulmuştur.
Nakit Bütçesi
Nakit bütçesi; bir spor işletmesinin gelecekte belirlenen bir dönemdeki nakit giriş ve çıkışlarının tahmin edilerek özetlendiği bir tablodur. Nakit bütçesi başlıca üç kısımdan oluşmaktadır (Ercan ve Ban, 2018);
1) Nakit girişleri tablosu, 2) Nakit çıkışları tablosu, 3) Finansal işlemler tablosu.
Proforma Bilanço
Proforma bilançolarda, belli bir dönem için planlanan faaliyetlerin bir spor örgütünün aktif ve pasifi üzerindeki etkileri araştırılmaktadır (Bolak, 2010). Proforma bilanço hazırlanırken genel olarak satışların yüzdesi yöntemi, oranlar yöntemi ve regresyon yöntemi kullanılmaktadır (detaylar için sayfa 84-87’ye bakınız).
Proforma Gelir Tablosu
Tahmini gelir tablosu da denilen proforma gelir tablosu, gelecek dönemlerdeki gelirlerin tahminini içerir. Tahmini bilanço ve diğer tahmin yöntemlerinde olduğu gibi, burada da satışların tahmininden hareket edilmektedir. Satışların tahmini, üretimi ve üretilen malların maliyetini tahmine
olanak tanımaktadır. Satın alma, işçilik ve genel giderlerin ayrıntılı analizi, üretilen malın maliyetinin daha doğru yapılmasına yardımcı olur. Genellikle, geçmiş yıllara ait satılan malın maliyetinin satışlara oranı ile satılan malın maliyeti tahmin edilir (Ceylan, 2018). Daha sonra, satışlarla ilgili giderler ve yönetim giderleri tahmin edilir.
Spor İşletmelerinde Yatırım Kararları
Bir spor işletmesinin finansal amacı, piyasa değerlerini en yüksek seviyeye çıkarmaktır. Bir spor işletmesi açısından yatırım, ilgili spor işletmesine uzun süre gelir sağlayacak her türlü harcamadır (Usta, 2014). Bir spor işletmesinde duran (sabit) ve dönen varlıklara olmak üzere iki farklı yatırım yapılır.
Dönen Varlıklara Yatırım
Bir spor işletmesinde dönen varlık yatırımları çalışma sermayesi yönetimi kapsamında değerlendirilir. Her şeyde olduğu gibi dönen varlıklara yatırım yapmanın da bir maliyeti vardır. Unutmamak gerekir ki, bir spor işletmesinde dönen varlıklara optimal yatırım miktarında yatırım yapması beklenmektedir. Örneğin kasasında yeterli nakit bulundurmayan bir futbol kulübü transfer döneminde istediği futbolcuyu likidite sıkıntısından dolayı renklerine bağlayamaz.
Duran Varlıklara Yatırım
Duran varlıklar, uzun süre işletmenin üretiminde kullanılan ve büyük miktarda fonların bağlanmasını gerektiren bina, makine, teçhizat gibi varlıklardan oluşur. Spor işletmelerinde ise duran varlıklara yatırım konusu genellikle stadyum, tesis ve donanım gibi büyük miktarda fonlarla finanse edilmesi gereken varlıklarla ilgilidir.
Spor İşletmelerinde Finansman Kararları
Bir spor işletmesi ihtiyaç duyduğu kaynağı yabancı kaynak kullanarak mı yoksa öz kaynak kullanarak mı sağlamalıdır sorusunun yanıtı bir finans yöneticisinin önemle üzerinde durduğu ve ilgili spor işletmesinin piyasa değerini önemli derecede etkileyen sermaye yapısı kararıdır. Bir spor işletmenin finansman kaynakları süre açısından kısa, orta ve uzun vadeli olarak ayrılabilir (Uçur, 2000).
Kısa Vadeli Finansman Kaynakları
Bir spor işletmesinin bir yıl içerisinde geri ödemekle yükümlü olduğu yabancı kaynaklara, kısa vadeli finansman kaynakları denir.
Orta Vadeli Finansman Kaynakları
Bir spor işletmesi için vadeleri bir yıl ile beş yıl arasında değişen yabancı kaynakları orta vadeli finansman kaynakları olarak adlandırılır. Ancak süre olarak yapılan bu ayrım objektif olmadığı için, bu vadeler ülkeden ülkeye değişebilmektedir. Orta vadeli finansman kaynakları; orta vadeli banka kredileri, taksitli donatım (teçhizat) kredileri, rotatif krediler, orta vadeli satıcı kredileri, finansal kiralama, euro krediler, forfaitingdir.
Uzun Vadeli Finansman Kaynakları
Bir spor işletmesi için süreleri beş yıldan daha uzun olan kaynaklar, uzun süreli finansman kaynakları olarak nitelendirilmektedir. Uzun vadeli fonlar ilgili spor işletmesinin içinden ya da dışarıdan olmak üzere iki şekilde temin edilir.
Spor İşletmelerinde Finansal Denetim
Spor işletmelerinde finansal denetim, finansal planlama süreci sonunda hazırlanan planlar ile yatırım ve finansman kararlarının uygulanmasının ardından ulaşılan sonuçların araştırılıp değerlendirilmesi faaliyetlerini kapsayan bir süreçtir (Büker, vd., 2018). Diğer bir tanıma göre finansal denetim, planların uygulanmasını güvence altına almak ve piyasa koşullarına göre gerekli değişiklikleri yaparak, amaca ulaşmayı kolaylaştırıcı faaliyetlerin toplamıdır (Ceylan, 2018).
Spor işletmelerinde finansal denetimin yapılması ve düzeltici önlemlerin alınması açısından finansal planlama ön koşuldur. Bu nedenle, finansal denetimin temel araçları, finansal raporlar, tahmini tablolar ve bütçelerdir. Bütçeler ayrıca, bölüm yöneticilerine kendi bölümlerinin işletmenin bütünü içerisindeki yerini ve bütünle olan ilişkisini de göstermektedir. Diğer bir ifadeyle işletme bütçeleri finansal denetimin çok önemli araçlarından bir tanesidir (Uçur, 2000).
Finansal denetim süreci; planlama çerçevesinde öngörülen ya da tahmin edilen değerlerin (plan değerleri) gerçekte ortaya çıkan ödeme akımları (gerçekleşen değerler) ile uyumlu olup olmadığını ortaya koyar (Berk, 2020). Özellikle kriz dönemlerinde planlanan ve gerçekleşen değerler arasında sapma görülür ve finansal planda düzeltmeye gereksinim duyulur.
Finansal denetim, özellikle büyük işletmelerde gerçekleşmesi oldukça zor olan bir görevdir. Çünkü işletme amaçlarının gerçekleşmesi için, planlanan faaliyetlerdeki değişimlerin, devamlı bir bilgi ölçümü ile finansal yönetime ulaşması gerekir. Bu nedenle, finansal raporların periyodik olarak hazırlanması, denetim amacı için yararlıdır. Ancak, büyük işletmelerde bu süreç iyi çalışmamaktadır. Öte yandan, finansal denetim, küçük işletmelerde de yeterince yapılmayabilmektedir. Bunun nedeni, muhasebe verilerinin yetersizliği yanında, finansal raporlamaya gereken önemin verilmemesidir.