EBR202U-ENGELLİ MEVZUATI VE MESLEK ETİĞİ
Ünite 6: Engelli Bireylere Yönelik Bakım ve Rehabilitasyon Hizmetlerinin İşleyişi
Giriş
Türkiye’de engellilerin eğitim, sağlık, beslenme ve barınma, bakım ve rehabilitasyon, ulaşım gibi alanlarda sahip oldukları haklara yer veren çeşitli kanunlar, kararnameler, ilgili yönetmelikler ve tüzükler bulunmaktadır. Bu yasal düzenlemeler engellilerin haklarının korunması, bu haklara ulaşabilme ve bu haklarından yararlanabilmelerinde de önemli bir etkiye sahiptir. Dolayısıyla engelli birey ve ailelerinin ve bu kişilerle çalışan uzmanların ilgili yasal düzenlemeleri bilmeleri oldukça önemlidir.
Bakım ve Rehabilitasyon Hizmetlerinin Amaçları
Bakım hizmetlerinin amacı, bireyin bakıma gereksinim duyma sebebiyle yakından ilişkilidir. Bakım gereksinimi olan engelli bireyin engel türüne, koşullarına göre de gereksinim duyduğu hizmette de değişkenlik olabilecektir.
Bakım hizmetleri, engelli bireylerin günlük yaşam becerilerinde başka birinin yardımını almak anlamına gelmektedir. Rehabilitasyon hizmetleri ise, engelli bireyleri mevcut performansları ve durumları doğrultusunda maksimum düzeyde bağımsız hale getirmek şeklinde tanımlanmakta.
Bakım Hizmet Modelleri ve İşleyişi
Bakıma gereksinimi olan engelli bireylere toplum içerisinde bağımsız, yoksunluk ve yoksulluk çekmeden hayatlarını sürdürebilmeleri için bakım hizmetleri verilmektedir. Bakım hizmetleri, bebeklik ya da yetişkinlik sınırı olmadan her yaştan engelli bireyi kapsamaktadır. Engelli bireyin fiziksel, biyolojik, psikolojik ve sosyal gereksinimleri de bakım hizmetlerinin yürütülmesinde göz önünde bulundurulmaktadır.
Engelli bireylerin ailelerinin yanında bakımının sağlanması öncelikli olmasının yanı sıra ailesi yanında bakımı mümkün olmayan ancak bakım gereksinimi olan engelli bireylere yönelik kurum bakımı alternatifi de olmakta ve farklı hizmet modelleri sunulmaktadır.
Kurumda Bakım
Kurum ve kuruluşlarda öncelikle engelli bireylerin insan onuruna yaraşır şekilde bakımı, beslenmesi, korunması, temizliği gibi birincil gereksinimlerine yönelik bakım hizmetleri ile becerilerinin geliştirilmesine ve sosyal hayata uyumuna yönelik rehabilitasyon hizmetleri sunulmaktadır.
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’na (ASHB) Bağlı Kurum ve Kuruluşlar
• Yatılı Resmî Kurumlar o Bakım ve rehabilitasyon merkezleri: Temel becerileri kazanamayan bireylerin sürekli bakımının sağlanması amacıyla kurulan yatılı bakım hizmeti kuruluşlarıdır. o Engelsiz yaşam merkezleri: Engelsiz yaşam merkezlerinde; toplam on iki kişiden oluşan engelli bireylere müstakil, tek katlı ve
bahçeli evlerde bakım hizmeti sunulmaktadır. o Umut evleri: Engelli bireyler, bir apartman dairesinde veya müstakil bir evde küçük gruplar şeklinde yaşamlarını sürdürmektedirler. o Geçici ve misafir bakım: Engelli birey bakım ve rehabilitasyon merkezlerinde bir yıl içinde en fazla otuz gün geçici ve misafir olarak kalabilmektedir. • Gündüzlü Resmî Kurumlar • Özel Kurumlar
Sağlık Bakanlığı’na (SB) Bağlı Kurum ve Kuruluşlar
SB’nin bakım hizmetlerinde oynadığı rol ilk olarak engelli bireylerin yasal haklarından yararlanabilmeleri için engel durumları ile engellerinin detaylarını ve niteliklerini belgelemeleri için sağlık kurulu raporuna sahip olmaları gereği ile ortaya çıkmaktadır.
Engelli Kişilere Yönelik Sağlık Hizmetlerinin Sunumuna İlişkin Genelge’ye https://www.saglik.gov.tr/TR,11155/201079-sayili-ozurlu- kisilere-yonelik-saglik-hizmetlerinin-sunumuna-iliskin- genelge.html adresinden erişebilirsiniz. Aile Hekimleri Uygulama Yönetmeliği’ne ise http://ahef.org.tr/Mevzuat/38/Yonetmelik.aspx adresinden erişebilirsiniz.
Yerel Yönetimler
Yerel yönetimler açısından ise 5393 sayılı Belediye Kanunu’nda (2005) belediyelerin görev alanlarının kapsamı belirlenmiştir. Engelli bireylere yönelik sunulan sosyal yardımlar ve hizmetler gibi konular bu kapsamda değerlendirilmektedir.
Evde Bakım
Evde bakım hizmeti, engelli bireyin kişisel gereksinimlerinin karşılanması, psiko-sosyal durumunun korunması, sosyoekonomik destek sağlanması açısından yararlı bir bakım modelidir.
• Kişisel/Öz Bakım Hizmetleri • Ev Düzeni ile İlgili Hizmetler • Tıbbi Bakım Hizmetleri • Psiko-sosyal Destek Hizmetleri • Ulaşım Hizmetleri
Evde Bakıma Destek
Evde Bakım Hizmetlerinden Yararlanan Engelli Bireylerin Diğer Hizmetlerden Yararlanması hakkında genelgeye http://www.eyh.gov.tr/mevzuat/ulusal- mevzuat/genelgeler/201308-sayili-evdebakim- hizmetinden-yararlanan-engelli-bireylerindiger- hizmetlerden-yararlanmasi-hakkindagenelge adresinden erişebilirsiniz.
Evde Bakım Hizmetleri
Evde bakım hizmetlerinin işleyişinde bir sistematiklik söz konusudur. Bu sistematiklik ise bir iş akışını gerekli kılmaktadır. Bu akış şu şekilde sıralanabilir:
1. Evde bakım hizmetlerinden yararlanmak için bakıma gereksinimi olan engelli birey veya bir yakını tarafından özel ya da resmî evde bakım kuruluşuna şahsen ya da telefonla başvuru yapılır. 2. Başvuru doğrultusunda bir dosya açılır ve başvurular sosyal inceleme koordinatörlüğüne bildirilir. 3. Randevu ayarlanarak ilk ziyareti gerçekleştirmek için uzman, bakıma gereksinimi olan birey ve ailesi ile görüşür. Sosyal inceleme ve değerlendirme formuna gerekli bilgiler geçirilerek evde bakım hizmeti veren kurumun ilgili bölümüne sunulur. 4. Farklı meslek elemanlarından oluşan değerlendirme kurulu başvuru ile ilgili son değerlendirmeyi yapar. Aynı zamanda başvuruda bulunan engelli bireyin evde bakım hizmetleri kapsamındaki gereksinimleri kurul tarafından tespit edilir ve bireysel bakım planı oluşturulur. Engelli bireylerin psiko-sosyal ve sağlık durumları, eğitim durumları, gelişim düzeyleri, kişisel bakım hizmetleri, yaşları, yetersizlik türleri ve dereceleri bireysel bakım planında göz önüne alınmaktadır. Böylece bakım planında gereksiniminin nasıl karşılanacağı belirlenmektedir. Bakım planının hazırlanmasında engelli birey ve ailesinin görüş ve talepleri de esas alınmaktadır. 5. Bireye yararlanacağı hizmetlerin türü ve içeriği hakkında bilgiler verilir. Evde bakım sözleşmesi yapılır ve evde bakım hizmeti sunulmaya başlanır. 6. Evde bakım hizmeti sunulmaya başlandığı andan itibaren profesyonel meslek elemanları tarafından haftalık durum değerlendirme toplantıları yapılır. Bu toplantılarda bireyin durumu izlenir. Başlangıçta belirlenen gereksinimlerin ne ölçüde giderildiği ve ne duruma gelindiği belirlenir. 7. Evde bakım hizmetinden yararlanan engelli bireyin bakımı bir yakını tarafından gerçekleştiriyorsa bu kişi belirli aralıklarla bilgilendirilir.
Rehabilitasyon Hizmetleri
Rehabilitasyon hizmetlerinde disiplinler arası çalışma ile özel eğitim öğretmeni, sosyal hizmet uzmanı, hemşire, hekim, psikolog, fizyoterapist, konuşma terapisti, beslenme uzmanı, çocuk gelişim uzmanı gibi çeşitli uzmanların bir arada çalışması gerekmektedir. Engelli bireylerin gereksinimlerine yönelik kurum ve kuruluşlar tarafından sağlanan 11 farklı rehabilitasyon programı bulunmaktadır.
1. Psikolojik destek programı 2. Fiziksel egzersiz programları 3. Gelişimsel destek programı
4. Eğitsel destek programları 5. Sosyal uyum programları 6. Bağımsız hareket programları 7. Bağımsız yaşama geçiş programları 8. İş becerisi kazandırma programları 9. Toplumla çalışma programları 10. Rehabilitasyon amaçlı sportif programları 11. Rehabilitasyon amaçlı sosyal etkinlik programları
Tıbbi Rehabilitasyon
Engelli bireyin fiziksel kapasitesini artırarak günlük yaşama katılımını ve bağımsızlığını maksimum düzeye getirmek amacıyla yapılan tıbbi müdahale ve tedavi yöntemlerinin bütünü tıbbi rehabilitasyon kapsamındadır.
Mesleki Rehabilitasyon
Engelli bireye uygun bir iş imkânı bulma, mesleki danışmanlık yapma, mesleki eğitim verme ve işe yerleştirme gibi hizmetleri kapsayan rehabilitasyon hizmeti türü mesleki rehabilitasyondur.
Sosyal Rehabilitasyon
Sosyal rehabilitasyon; engel durumunun olumsuz sosyal etkilerini azaltmak, engellilerin var olan yeteneklerini ve becerilerini korumak ve geliştirmek, günlük yaşamını kolaylaştırmak ve topluma uyumunu sağlamak amacıyla rehabilitasyon sürecinde yapılan çalışmalardır.