da yine alt kademeleriyle beraber kentsel alanlara göre Kara Yolu Altyapısı ve Sanat Yapıları daha fazla toplayıcı yol bulunmaktadır.
Etkin bir kara yolları projelendirilmesi yapılması ve işletilmesi için yolların önemine göre sınıflandırılması Hizmet düzeyi, trafik performans ölçüleri ile hız ve gerekmektedir. Bu sınıflandırma yardımıyla hareket süresi, manevra özgürlüğü, trafik kesintileri ve projelendirme, yapım, bakım-onarım ve işletme sırasında konfor ile ilgili olarak şartları sınıflandırmaktadır (Yoldaş, hangi tip standartların kullanılacağı belirlenmiş olacaktır. 2008: 2-20). Hizmet düzeyi sürücüler ve yolcular için yoldaki trafik koşulları hakkındaki memnuniyet derecesi Kara yolu ulaşım ağı şu şekilde sınıflandırılmıştır: olarak da ifade edilebilir. Genel olarak A, B, C, D, E, F
olmak üzere altı hizmet düzeyi tanımlanmıştır. Serbest • Şerit sayıları ve genişliklerine göre akımın olduğu en iyi durum A hizmet düzeyi olarak • Şehir otoyollarında şehir merkeziyle ilişkilerine tanımlanmıştır. F hizmet düzeyi ise zorlamalı akımın yani göre sık sık dur-kalkların söz konusu olduğu en kötü durumu • Üstyapılarına göre ifade etmektedir. • Fonksiyonlarına göre • Yoğunluklarına ve hizmet seviyelerine göre. Köprü, tünel, menfez, istinat duvarı, iksa, tahkimat vb. mühendislik yapıları “sanat yapıları” olarak adlandırılır. Şerit sayıları ve genişliklerine göre karayollarını beş temel Bu altyapıların önceden bilinmesi, özellikle afet ve acil sınıfa ayırmak mümkündür. Bunlar; tek şeritli, çift şeritli, durum bölgesindeki ihtiyaçlarda kullanılacak olan üç şeritli, dört şeritli ve bölünmüş yollardır. ulaştırma çeşidini veya kullanım alanlarının planını
Şehir Merkezleriyle ilişkilerine göre şehir otoyolları, şehre değiştirecektir.
özel planlanabilen, şehir yapılaşmasına göre farklı tiplerde Kara yolları sanat yapıları; yol inşaatında yapmak inşa edilen yollar olup Avrupa ve ABD’deki uygulamalar durumunda olduğumuz yapılara verilen genel addır. dikkate alınarak dış çevre yolları ve dış teğetler, iç çevre Bunlar kısaca; dayanma yapıları, menfezler, boru (büz) yolları ve iç teğetler ile ışınsal doğrultulu tip olmak üzere menfezler, kuru menfezler, kemerli menfezler, tabliyeli üç grupta sınıflandırılabilirler. Dış çevre yolları şehrin menfezler, köprüler, viyadükler, tüneller, alt geçit ve üst etrafına bir by-pass yolu inşasından oluşmaktadır. İç çevre geçitlerdir. ve iç teğetleri tipi otoyollar daha çok Amerika’da kullanılmaktadır. Bununla birlikte büyük şehir niteliği Demir Yolu Altyapısı
taşıyan Paris ve Berlin şehirlerindekileri ise iç çevre ve iç Demir yolu taşımacılığının yapılabilmesine olanak teğetleri tipine dâhil etmek mümkündür. Işınsal doğrultulu sağlayan bileşenleri aşağıdaki şekilde sınıflandırmak tip ise çok engebeli şehirlerde kullanılmaktadır. İstanbul mümkündür: gibi şehirlerde iç çevre ve iç teğet tipindeki yollar kullanılmaktadır. Bu otoyol tipinin büyük şehirlerde • Yol (demir yolu) uygulanması, trafik akışının rahatlamasına olanak • Taşıt (çeken ve çekilen araçlar) sağlamaktadır. • Trafik İşletim Sistemleri (sinyalizasyon, elektrifikasyon, telekomünikasyon) Üstyapı, trafik yüklerini taşımak için altyapı üzerine inşa • Gar/İstasyon edilen ve alt temel ile temel ve kaplama tabakalarından • Enerji kaynağı oluşan bölümdür. Dingil yüklerini alt yapının taşıyacağı • İşletme hâle getirmek yani yükleri altyapıya dağıtmak amacıyla genellikle üç şekilde inşa edilmektedirler. Bunlar esnek, Demir yolu taşımacılığının önemli altyapı bileşenleri yol rijit ve kompozit üstyapılardır. Ülkemizdeki kara yolları ile yol başlangıcı ve sonundaki donatılar yani genellikle “asfalt kaplamalı / esnek üst yapılı” yol istasyonlardır (Evren, 2002: 4). Bir demir yolu ağında sınıfında yer almaktadır. Bu yolların dışında şehir trenlerin durduğu, yolcu ve yük taşımacılığının merkezlerinde kilitli parke taşı kullanılmış yollar da gerçekleştirilmesi ve tren trafiğinin yönetilmesi ile ilgili bulunmaktadır. gerekli hizmetlerin verildiği tesislerin bulunduğu yerlere istasyon adı verilmektedir. Uygulamada bunların Yollar, farklı derecelerde, birden çok fonksiyona hizmet küçükleri durak, büyük yolcu tesis ve donatılarının olduğu vermektedir; dolayısıyla fonksiyonel sınıflandırma, sokak yerler ise gar olarak adlandırılmaktadır. ve otoyolları ürettikleri hizmetin karakterine göre gruplandırılmaktadır. Fonksiyonel sistem kara yollarının İstasyonlar; dağıtım (triyaj) istasyonu, aktarma istasyonu, kullanım özelliklerini ifade etmektedir. Bu sınır istasyonu, rıhtım istasyonu olarak sınıflandırılmaktadır. sınıflandırmada yollar kırsal ve kentsel bölgelere göre farklılık göstermektedir. Fonksiyonel sınıflandırmaya göre Demir yolları hızlarına göre; konvansiyonel hatlar, hızlı yollar genel olarak ana arterler (ana hareketler için), tren hatları, yüksek hızlı tren hatları olmak üzere üç sınıfa ikincil arterler (dağıtıcılar), toplayıcılar ile yerel yol ve ayrılmaktadır.
caddelerdir. Kentsel alanlarda alt kademeleri ile birlikte Demir yolu hattının geçtiği doğal arazi üzerinde düzgün daha fazla sayıda arter bulunmakta iken, kırsal alanlarda ve doğrusal bir demir yolu profilini elverişli kılan
imalatlar ile yolu dış etkenlere karşı koruyan ve üst mümkündür (Aras, 2012: 108). Kabotaj Taşımacılığı, yapının sağlıklı çalışmasını sağlayan tesislerin tümü, uluslararası rekabete kapalı, iç piyasaya dönük bir demir yolu altyapısıdır. taşımacılık türü iken açık deniz taşımacılığı ise uluslararası rekabetin söz konusu olduğu, uluslararası Demir yolu araçlarının emniyetli, konforlu ve istenilen ticaret koşullarına uygun olarak yürütülen bir taşımacılık hızlarda hareket edebilmesini sağlamak amacıyla belirli türüdür (Aras, 2012: 108). Deniz yolu taşımacılığının ölçütler esas alınarak inşa edilen ve demir yolu araçlarının temel unsurlarını limanlar ve gemiler oluşturmaktadır. yol ile temasının gerçekleştiği yol bölümü ise “üstyapı” olarak adlandırılmaktadır. Üstyapı elemanları; raylar, Limanlar coğrafi konum, hinterlant hizmetleri ve hizmet travers, balast, bağlantı malzemelerinden oluşur. özelliklerine göre çeşitli şekillerde sınıflandırılabilirler. Limanları verdikleri hizmetlere göre ana liman, aktarma Hava Yolu Alt Yapısı limanı, uğrak liman, besleme limanı olarak sınıflandırmak
Türk Sivil Havacılık Kanununda havaalanı; karada ve su mümkündür. Bu sınıflandırmanın dışında farklı üzerinde hava araçlarının kalkması ve inmesi için özel sınıflandırmalar da bulunmaktadır. olarak hazırlanmış, hava araçlarının bakım ve diğer ihtiyaçlarının karşılanmasına, yolcu ve yük alınmasına ve Limandan beklenen işlevlerin gerçekleştirilmesinde verilmesine elverişli tesisleri bulunan yerlere havaalanı kullanılan tesisler alt yapı tesisleri, üstyapı tesisleri ve denir olarak ifade edilmiştir. destek sistemleri olarak gruplandırılırlar. Limandan beklenen işlevlerin sağlanması açısından önemli rollere Havaalanları kulanım amaçlarına, trafik yoğunluğuna, sahip olan altyapı tesisleri, limanların deniz kesiminde ve sahip olduğu fiziksel donanım ve tesislere göre farklılık hemen kıyıda yer alan yapılardan oluşmaktadır. Bunlar göstermektedir dolayısıyla farklı şekilde liman dışı deniz yapıları ve liman içi deniz yapıları olarak sınıflandırılmaktadır. Örneğin statülerine göre iki grupta değerlendirilir. Dalgakıranlar ve mendirekler havaalanlarını, sivil, askeri, sivil- askeri ve özel statülü liman dışı deniz yapılarını oluşturmaktadır. Liman içi olarak sınıflandırmak mümkündür. En yaygın deniz yapıları Rıhtımlar, iskeleler ve bağlama sınıflandırma Uluslararası Sivil Havacılık Teşkilatı ve düzenlerinden oluşturmaktadır. Limanlarda üstyapı A.B.D. Sivil Havacılık İdaresi’ne (FAA-Federal Aviation tesisleri, rıhtımlar, apronlar, depolama alanları ve yükün Administration) ait sınıflandırmalardır. liman alanına girişini ve çıkışını sağlayan ekipmanlardan ICAO’nun havaalanlarını trafik yoğunluklarına göre oluşmaktadır.
yaptığı sınıflandırma. Havaalanları fiziksel açıdan iki Ulaşım Altyapısının Afetlerden Etkilenmesi ve temel bölüme ayrılmaktadır. Bunlar: Çözüm Yolları
• Hava Tarafı (Airside) Afetler sonucunda ulaşım altyapısında çok önemli hasarlar • Kara Tarafı (Landside) meydana gelebilmektedir. Ulaşım altyapısının hasar görmesi durumunda maddi kayıplar dışında kurtarma Havaalanlarının hava tarafı doğrudan uçuş çalışmaları da aksamakta ya da gerçekleştirilememektedir. operasyonlarının gerçekleştiği bölümüdür. Hava Aynı zamanda ekonomik faaliyetlerin devamlılığı araçlarının uçuşa hazırlanması (bakım, temizlik, yakıt, sağlanamamaktadır. ikram verilmesi gibi) ya da uçuştan gelen hava araçlarına hizmetlerin verilmesi, yolcu, yük ve kargonun yükleme ve Afetler sonucunda ulaşım altyapısında oluşacak hasarın boşaltma işlemlerinin yapılması bu bölümde minimum düzeyde tutulabilmesi için alınacak önlemlerin gerçekleşmektedir. Hava araçlarının da iniş-kalkış yaptığı öncelikle ulaşım altyapısının tasarımı sırasında bu bölümün en önemli bileşenleri pist, apron ve taksi gerçekleştirilmesi gerekmektedir. Planlama yapılırken; yollarıdır (Gerede, 2012: 87). Bu bileşenlerle birlikte bölgesel önem taşıyan ulaşım sistemleri ve gerekse hava, hangar ve kapılar hava tarafını oluşturmaktadır. kara ve demir yolu terminallerinin afet riski taşıyan alanlar dışına yapılması, kaçınılmaz olarak yüksek riskli alanlarda Havaalanı hava tarafı elemanları pistler, aletsiz pistler, yer alması durumunda ise alternatif güzergahlar ve aletli hassas yaklaşmasız pistler, hassas yaklaşmalı pistler, kullanımların planlanması gerekmektedir. taksi yollarından oluşmaktadır. Doğal afetlerden sonra yol işlevlerinin felç olması ya da Havaalanı terminal tesisleri havaalanı kara tarafı olarak da büyük hasar sonucunda kullanılamaması durumunda adlandırılmaktadır. Terminal tesisleri, yolcu bindirme ve limanlar kurtarma malzemeleri için harici depo, bekleme alanları, bilet satış yerleri, bagaj teslim kolaylıkları, malzemelerin afet bölgesine taşınması yıkıntıların ve restoranlar, mağazalar ve araba kiralama hizmetleri gibi çöplerin arıtımı ile nakliyatı, sığınak vb. değişik işler için hizmetleri içeren terminal binası ile havaalanına ulaşım kullanılabilmektedir. Üç tarafı denizlerle çevrilmiş olan sistemini ve araç park kolaylıklarını içermektedir. ülkemizde deniz yolu ulaşımı önemli yer tutmaktadır.
Limanlar ve Kıyı Yapıları Dolayısıyla afetlerde denizyolu ulaşımından faydalanmak etkin bir afet yönetimi için önem teşkil etmektedir. Deniz yolu taşımacılığını kabotaj ve açık deniz taşımacılığı olmak üzere iki ana sınıfta toplamak