Doğal olaylardan fazlaca etkilenme riski ve liman yatırım Taşımacılık Sistemlerinin Karşılaştırılması maliyetlerinin yüksek olması başlıca dezavantajlardır.
Taşımacılık sistemleri farklı boyutlardan karşılaştırılabilir. Hava Yolu Taşımacılık Sektörünün Üstün ve Zayıf Yatırım maliyetleri açısından bakıldığında, deniz yolu Yönleri taşımacılık sisteminin diğer sistemlere göre altyapı Hava yolu taşımacılık sistemlerinin tercih edilmesinin en maliyetlerinin düşük olması ve uluslararası deniz yolu önemli nedeni diğer taşımacılık sistemlerine göre zaman taşımacılığın tek gerçekleştiricisi olması nedeniyle söz tasarrufu sağlaması ve hızlı olmasıdır. Özellikle hizmet edilen bu sektör rekabetin dışında kalmıştır. sektörü içinde önemli yeri olan turizm sektörü için hava
Yol yapım maliyetleri açısından demir yolları kara yoluna yolu taşımacılık sisteminin sağladığı ekonomik, süratli bir göre avantajlıdır. ulaştırma hizmetinin avantajı oldukça fazladır.
Bunlar dışında taşıma maliyetleri açısından, enerji Demir Yolu Taşımacılık Sektörünün Üstün ve Zayıf maliyetleri açısından, çevre kirliliği ve trafik tıkanıklığı Yönleri
açılarından bakıldığında farklı sonuçlar ortaya Demir yolu taşımacılık sektörü, kitlesel yolcu taşımacılığı çıkabilmektedir. ve hacimli yüklerin taşımacılığında avantajlı bir Yolcu veya yükün taşımacılığının hangi taşımacılık modu taşımacılık sistemidir. Demir yolu taşımacılık sektörünün ile yapılacağına ilişkin karar verilirken avantaj ya da avantajı hava koşullarından ve trafikten etkilenmemesidir. dezavantajlarının da göz önünde bulundurulması gerekir. Çevre kirliliği yaratmaması nedeniyle tercih edilmektedir. Taşıma yapılacak olanın yolcu ya da yük olmasının Demir yolu ile istenilen her noktaya taşımacılık yanında, taşımanın yapılacağı mesafe, özellikle yük yapılamaması esnek bir ulaşım olanağı sunulmasını taşınacaksa yükün özelliği taşıma modunun tercihini engellemektedir. Ayrıca taşıma süresinin uzun olması etkileyen önemli faktörlerdir. Sonuçta yolcunun ya da nedeniyle gecikmeler meydana getirmesi de önemli bir yükün tam yerinde ve tam zamanında olacak şekilde dezavantajdır.
taşınmasını sağlaması oldukça önemlidir. Boru Hattı Ulaştırması Alt Sektörünün Üstün ve Zayıf
Kara Yolu Taşımacılık Sektörünün Üstün ve Zayıf Yönleri
Yönleri Boru hattı taşımacılığında süreklilik, hava koşullarından Kara yolu ile taşımanın başlıca avantajı neredeyse tüm etkilenmeme, ucuz ve enerji maliyetinin düşük olması noktalar arasında ulaşım gerçekleştirilmesine imkân nedeniyle tercih edilen bir ulaşım alt sektörüdür. Ancak sağlamasıdır. Küçük kapasitelerle de çalışabilme imkânı hat döşenmesi, pompa dağıtım birimlerinin kuruluş ve kara yolu taşımacılığını diğer taşımacılık modlarına göre yatırım maliyetlerinin yüksekliği ve sabotaj gibi dış tercih edilir hâle getirmektedir. Özellikle demir yolu ve etkenlere tabi olması olumsuz yönünü oluşturmaktadır.
deniz yolunda taşıma kapasitesi oldukça yüksektir. Ancak Karma Taşımacılık Sistemlerinin Üstün ve Zayıf Yönleri kara yolunda farklı tonajlarla taşıma yapabilme imkânı Tek modlu taşımacılık sisteminin dışında kalan karma vardır. Kara yolu ağı birçok yerde yeterli altyapıya taşımacılık ya da entegre taşımacılık da denilen sahiptir. Düşük yatırım maliyetleri, boş kalma riskinin az taşımacılık sisteminde taşımacılık faaliyeti birden fazla olması, kapıdan kapıya teslimat imkânı, sıklıkla teslimat taşımacılık modu kullanılarak tamamlanmaktadır. yapabilmesi; dolayısıyla bu avantajların getirdiği esneklik kara yolunu tercih edilir hâle getirmektedir. Karma taşımacılık sisteminin en önemli türü kombine taşımacılık sistemidir. Yüksek enerji maliyetine dayalı Kara yolu taşımacılığının başlıca dezavantajı uluslararası yapısından dolayı kara yolu taşımacılık sektörü, yerini taşımalarda karşılaşılan gümrük mevzuatlarıdır. Transit kombine taşımacılık sektörüne bırakmıştır. Kara yolu ile geçişler sırasında karşılaşılan gümrük mevzuatları vakit ve yoğun biçimde yapılan yük taşımacılığının yaratmış olduğu enerji kaybettirici olabilmektedir. Geçişler sırasında çevre kirliliği konusunda artan duyarlılıkla birlikte çevresel yapılan kontroller sınır geçişlerini yavaşlatmaktadır. Bu ve ekonomik etkilerinin yanında kara yollarındaki durum da kara yolu taşımacılığının transit geçişin fazla yoğunluğun da azaltılması amacıyla daha etkin ve verimli olduğu durumda deniz yolu ve hava yolunun gerisinde “kombine-bileşik = bütünleşik = çok modlu taşımacılık kalmasına neden olmaktadır. sistemi” ortaya çıkmıştır. Kombine taşımacılık sistemi, farklı
Deniz Yolu Taşımacılık Sektörünün Üstün ve Zayıf taşıma modlarının avantajlı yönlerinden faydalanıp Yönleri dezavantajlı yönlerinden kaçınmak amacıyla tercih edilen bir Ülkeler arasında gerçekleştirilen yük taşımacılığının taşımacılık türüdür. Kombine taşımacılık sisteminde ürünler ağırlıklı olarak deniz yoluyla yapıldığı görülmektedir. bir taşıma sisteminden diğerine aktarılırken elleçlemeye tabi Deniz taşımacılığının tercih edilmesine neden olan tutulmamaktadır. İçinde bulundukları standart kap etkenlerden en önemlisi, büyük kapasiteli yüklerin konteyner, palet gibi üniteler kullanılarak diğer taşıta taşınmasında sağladığı maliyet avantajıdır. Deniz yolu aktarılmakta ve bu sayede parça parça yüklerin elleçlenmesi taşımacılığı özellikle uluslararası yapılan tedarikte önem yerine standartlaştırılmış kaplar, belirlenmiş üniteler kazanmaktadır. kullanılarak aktarılmış olmaktadır. Ürün elleçlenmeye tabi
tutulmadığı için iyi ambalajlandığı takdirde aktarım sırasında Afet ve acil durumlar sonrasında yerleşim merkezlerinde sarsıntı nedeniyle oluşabilecek kırılma, bozulma, zarar olağanüstü koşullar meydana geldiği için bireyler yaşamsal görme gibi olumsuz durumlarla karşılaşma riski anlamda her tür bilgiye, olanağa erişebilmeli ve azalmaktadır. Kombine taşımacılığın diğer bir avantajı da ulaşabilmelidir. Erişilebilirlik özelinde ulaşım ağının farklı taşıma türlerinin kullanılmasına karşılık tek senet yükleneceği öncelikleri, afetler sırası operasyonları düzenlenmesidir. Bu sayede gümrük işlemlerini (response) ve afetler sonrası operasyonları (recovery) olarak kolaylaştırarak zaman kaybını önlemektedir. Ekonomiye iki aşamada incelenmektedir. İlk aşamada kurtarma, tahliye yönelik olarak kombine taşımacılığın en önemli yararı etme, hayatta tutma ve güvenlik sağlama gibi karmaşa petrole dayalı enerji tüketimini azaltması; kara yolundan (confusion) ve yerleşme (settlement) evreleri kaynaklanan hava, su, toprak ve gürültü kirliliği etkenlerini tanımlanmaktadır. Kentlerin düzenli ve gündelik erişim en aza indirmesi; can ve mal kaybını en aza indirerek taşıma ihtiyaçlarının ikinci plana atıldığı bir içerik ortaya güvenliği sağlaması, ulaştırma altyapı maliyetlerinin konulmaktadır. İstikrar (stability) olarak tanımlanan ikinci düşürülmesi şeklinde sıralanabilir. Kombine taşımacılığın aşamada ise, afet sonrasında kentsel faaliyetler aşamalı önemli bir diğer avantajı ise maliyetlerin azaltılmasıdır. olarak iyileştirilir ve erişilebilirlik ağlarında yer alan hasarlar giderilmektedir. Afet ve acil durum sonrasında Taşımacılık Sistemlerinin Afet ve Acil Durum ulaşım ağlarının erişilebilirliği; Boşaltmanın yapılabilmesi, Süreçlerinde Yeri Ve Kullanımı tahliye çalışmalarının gerçekleştirilebilmesi, acil trafik
Afet ve acil durum meydana geldiğinde en önemli yönetiminin yürütülebilmesi, acil lojistik dağıtımın adımlardan birisi söz konusu afetle mücadele etmek ve sağlanabilmesi, gibi adımlardan oluşmaktadır. ulaşım ağını çok iyi bir şekilde planlamak ve yönetmektir. Afet ve acil durum ile mücadele ve afet planlaması Taşımacılık Sistemlerinin Afet ve Acil Durum kapsamında, ulaşım, ulaşım ağları, taşımacılık sistemleri Süreçlerinde Önemi
ve diğer destekleyici elemanlarının devreden çıkmaması Afet lojistiği, afetlerden büyük ölçüde etkilenen insanların gerekmektedir. Örneğin afetin yaşandığı merkez ya da ihtiyaçlarını karşılamak üzere gıdaların ve diğer ihtiyaç bölgelerde yolların ve otoyolların zarar görebileceği hesap duyulan materyallerin güvenli biçimde tedariği, taşınması edilerek meydana gelebilecek çökmelerin, kaymaların, ve ve depolanması faaliyetlerini kapsamaktadır. ulaşımla ilgili engel oluşturacak köprü, tünel, viyadük gibi Ulaşım hatları ve ulaştırma yapıları, afet ve diğer acil geçişlerde zararların oluşması halinde hayatı kesintiye durumlarda hayati önemi olan donatımlardır. Yerleşme uğratacağı düşünülerek çözüm yollarının bilinmesi ve içindeki kullanımlar arasında sağlıklı bağlantıların ve hemen uygulamaya konulmasına yönelik önlemlerin erişme olanaklarının kurulmasını sağlamaktadır. Bu alınması gerekmektedir. bakımdan ulaşım ana ağındaki zayıflıklar ve Afet ve acil durumlarda ulaşılması gereken temel hedefler yetersizliklerin ortadan kaldırılması ya da en aza şöyle sıralanmaktadır (İBB-İDMP, 2003: 123): indirilmesi, afet ve acil durumlarda karşı karşıya bulunulan riskler açısından büyük önem taşımaktadır. • Kriz komuta merkezine ulaşımın sağlanması, Ulaşım bağlantıları ve ulaşım altyapı tesislerinin karşı • Büyük sağlık tesislerine ulaşımın sağlanması, karşıya bulunduğu riskler aşağıda yer almaktadır. Bunlar: • Stratejik öneme sahip bina ve tesislere ulaşımın sağlanması, • Şehirler arası yollar • Havalimanları, garlar, otogarlar ve büyük iskele • Köprüler ve limanlar arasında ulaşım bütünlüğünün • Raylı sistem güzergâhları sağlanması, • Metro hattı • Eğitim tesislerine ulaşımın sağlanması, • Tüp geçit • Toplu taşıma hizmeti sunan transfer merkezlerine • Otobüs terminalleri ve bu kurumların hizmet alanlarına ulaşım • Limanlar alternatiflerinin hazırlanması, • Havaalanlarıdır. • Haberleşme kuruluşları ile elektrik, su, gaz temin Afet anında kent içi ve kentler arası ve hatta ülke dışına eden kuruluşlara ulaşımın sağlanması, yönelik ulaşım ihtiyacının artabileceği, ulaşımı sağlayan • İtfaiye tesislerine ulaşım alternatiflerinin yol ağlarının ve tesislerin kısmen ya da tamamen zarar sağlanması, görebileceği; bu yüzden ulaşım planlarında alternatifli • Çadır kent alanlarına ve bu alanlardan yukarıda çözüm yolları düşünülerek planlamalar yapılması belirtilen önemli noktalara ulaşım sağlanması. gerekmektedir. Ayrıca yol ağının aksamadan hizmet Yerleşim merkezlerinde meydana gelen afetlerin verebilmesi için yollarda ve ilgili tüm tesislerde zararlarının azaltılmasını sağlayan unsurlardan en önemlisi oluşabilecek hasarların acilen giderilmesi gerekmektedir. ulaşım olanaklarını engelleyecek tüm önlemlerin alınması Geçici çözüm oluşturmak amacıyla ilave, geçici yollar ve afet olmadan önce planlanması gerekmektedir. Böylece oluşturularak yolun üstyapısı acil araç geçişlerine yönelik alınan tedbirler afet bölgesindeki yardım hizmetlerinin olarak açılması ve ulaşıma engel olan yıkıntıların yol önceden planlandığı gibi gerçekleştirilmesini sağlayacaktır. üstlerinden kaldırılmasının sağlanması oldukça önemlidir.
Afet ve Acil Durumlarda Ulaştırma Hizmetlerine Acil müdahale faaliyetlerinde yerine getirilmesi Erişim gerekenlerden en önemlisi uygun acil ulaşım ağının oluşturulması ve güçlendirilmesidir. Bu noktada, Afet ve acil durumlarda ulaşım ağlarına erişilebilirlik oldukça önem taşımaktadır. Yerleşim alanlarının afetlere • Acil ulaşım planının gözden geçirilmesi ve karşı risk analizi yapıldığında önemli bazı konulara ilişkin güncellenmesi, strateji ve politikaların geliştirilmesi gerekmektedir. Bu • Özel araçların denetiminin yapılması ve yol konular arasında kentlerin afetlere karşı acil ulaşım üzerine yapılacak park etmelerin engellenmesi, planları (mevcut yolların kapasitesi, akım yönü ve • Acil yolu belli eden ve yol üstündeki park kalibrasyonu gibi nitelikleri göz önünde bulundurularak), etmelerin denetlendiğine ilişkin uyarı yerleşmenin acil tahliye güzergâhlarının ve alternatif levhalarının konulması, tahliye olanaklarının belirlenmesi ve yerleşmede toplanma • Afet yönetim ve müdahale merkezleri yapısal yeri olarak işlevlenen acil toplanma alanlarının elde olarak dayanıksız ise güçlendirme projelerinin edilmesi yer almaktadır. Afet müdahale planlarına etki yapılması, eden bu strateji ve politikalarla; • En uygun acil yol genişliğinin yol kenarlarından oluşacak etkinin minimuma indirilmesini • Ana tahliye güzergâhlarının belirlenmesi, sağlayacak ölçüde belirlenmesi önerilmiştir. • İkincil güzergâhların belirlenmesi, • Gece yoğun kullanımda olan alanlara ulaşım Acil ulaşım ağının işlevini koruması için acil müdahaleye olasılıklarının değerlendirilmesi yönelik olarak belirtilen görevlerin yerine getirilmesi de • Alternatif tahliye alanlarının belirlenmesi oldukça önemlidir.
amaçlanmaktadır. Bunlar yanında afet ve acil durumlarda ulaşım hizmet
Afet ve Acil Durumlarda Ulaştırma Yönetimi servislerinin görevlerinin eksiksiz yerine getirilmesi, mevcut durumdaki acil ulaşım yolları işletim sisteminin Afet sonrasında önemi artan ve stratejik öneme sahip olan değerlendirilmesi, acil ulaşım yollarında işletim sisteminin yerler, çadır kent alanları, helikopter pistleri, önemli incelenmesi, acil ulaşım yollarının değerlendirmesi de bekleme, lojistik ve transfer merkezleri, havaalanları, önem arz eder. eğitim alanları, sağlık hizmetleri, kurumlar arası koordinasyon, sevk, idare ve müdahale gereksinimine en Afet ve acil durumların her an oluşabileceği gerçeği iyi yanıtı verebilecek “ulaşım odaklı” bir Afet Yönetim doğrultusunda yapılması gereken en önemli ve öncelikli Modeli belirlenmelidir. konu, tahliye planlarının oluşturulmasıdır. Bunun için de ana ulaşım ve tahliye koridoru planlarının oluşturulması Acil ulaşım yolu olarak hizmet görmekte olan yollar, afet ve afet sonrası, insanların en kısa sürede ve sağlıklı ve acil durum sonrasında talep edilen ihtiyaç maddelerinin şekilde tahliye edilmesi ve bu amaca yönelik olarak ve yenileme için gereken malzemelerin de taşınmasını kurumlar arasında koordinasyonun sağlanmasıdır. sağlamaktadır. Ulaşım ağı tasarlanırken afet durumlarında alternatif hatların ve bağlantılarının oluşturulması; afet Acil ulaşım yolları tespit edilirken; parklanmalar, nedeniyle yaşanacak yoğunluğun atlatılması ve emniyetli kavşakların durumu, bağlantı yolu ve katılım şeritleri, şerit ulaşım olanaklarının sunulması açısından çok büyük önem disiplinin sağlanması, geometrik standartlar, toplu ulaşım taşımaktadır. durak yerleri, otobüs ve minibüs hatlarının planlaması, yaya geçitleri, köprü ve viyadükler, sinyalizasyonlar, yol Acil ulaşım yollarının belirlenmesinde dikkate alınan kenarı güvenlik sorunu ve yollardaki güvenlik şeritlerinin ölçütler şunlardır: kullanım yönleri irdelenir.
• Ulaşım hizmetlerinin yerine getirilmesini ve Afet ve Acil Durumlarda Ulaştırma Yönetimi trafik yoğunluğu kaldırabilecek nitelikte olması Sürecinde Kısa ve Uzun Vadede Yapılması • Yolların afet durumunda ulaşılması gereken binalara, kriz yönetim merkezlerine, sağlık Gerekenler
kurum ve kuruluşlarına ve geçici barınma Olası bir afet durumunda kentin ihtiyaçlarını karşılamaya alanlarına ulaşım sağlayacak nitelikte olması, yönelik olarak hazırlanan bu çalışmada, kısa ve uzun • Yolların olası bir afet durumunda kapanmaması vadede yapılması gerekenler iki başlık altında için yeterli genişlikte olması ve ulaşım toplanmıştır. Kısa vadede ve uzun vadede yapılması koordinasyonunun sağlanabilmesine olanak gerekenler.
tanıması, Kısa vadede yapılması gerekenlerden bazıları, acil ulaşım • Olası bir afete karşın her an açık tutulacak ve yollarının açık tutulması ve güncellenmesi, belirlenen birbirlerine alternatif oluşturacak güzergâhların stratejik öneme sahip yerlerin acil ulaşım yollarına belirlenmesi ve afet anında kara, deniz ve hava bağlanması ve belirlenen yolların devamlı şekilde hizmete yolu ulaşım sistemlerinin geliştirilmesidir. açık olması, bu yollar üzerinde park yasağının etkin
şekilde uygulanması, acil ulaşım yollarına sıklıkla sokak bağlantılarının verilmesi, insanların acil ulaşım yolları
hakkında bilgilendirilmesi, afet anındaki davranış biçimlerinin belirlenmesidir.
Uzun vadede yapılacak olanlardan bazıları, afet durumunda yolların verimli bir şekilde kullanılabilmesi için gerekli planlama ve tasarım ölçütleriyle, yol genişliğinin yetersiz olduğu kısımlarda trafik sirkülâsyon düzenlemeleri ile trafiğin akıcı hâle getirilmesi; olası yol kapanmalarını önlemek amacıyla yeterli genişliğe sahip yolların güvenceye alınması, limanların afete dayanıklılığı ve zemin durumunun kontrol edilmesi ve gerekli iyileştirmelerin yapılmasıdır.
Afet ve acil durumlarda ulaştırma hizmetlerine oldukça fazla ihtiyaç duyulmaktadır. Bu ihtiyaca neden olan durumun ortadan kaldırılması ve yeniden normal yaşam koşullarına dönülmesini sağlayan iyileştirmelerin ağırlıklı olarak ulaştırma hizmetlerinin desteğiyle gerçekleştirildiği görülmektedir. Afet ve acil durumlarla karşılaşmadan önce, imar uygulama planlarında veya eylem planlarında ulaştırma hizmetlerine yönelik dikkat edilmesi gereken hususlardan bazıları şunlardır: Yolların çıkmaz yol olmaması, eğer bu tür yol mevcut ise, söz konusu yolların servis yolu olarak birbirine bağlanması, yolların birbirini kesmemesi, kavşakların katlı kavşak olarak yapılması, afet durumlarında yaşanacak panikte yolların geniş olması, Afetlerden etkilenmeyecek derecede sağlam yapılması gereken yapıların (alt geçitler- üst geçitler-köprüler- kemerler ve tünellerin) belirlenmesi, sel altında kalmaması gereken kavşaklar için önlem alınması.