Yürüme, denge ve postür bozuklukları yaşlılarda Giriş düşmelere yol açar.
Düşme, yaşlılarda sık karşılaşılan, ölüm ve hastalık oranlarında önemli artışa neden olan geriatrik bir Serebrovasküler olay (inme), parkinson, kol ve bacak sendromdur. Yaşlılarda düşmeler; yaşlanmaya bağlı sinirlerini tutan nöropatiler, demans, deliryum ve nöbetler fizyolojik değişikliklere, hastalıklara, kullanılan ilaçlara ve yaşlılarda sık görülen ve düşmeye neden olan sinir sistemi çevresel nedenlere bağlı olarak meydana gelmektedir. hastalıklarıdır. Kalp krizi, postural hipotansiyon ve ritim Yaşlılarda düşmeye neden olan faktörlerin belirlenerek bozukluğu yaşlılarda düşmeye neden olan kalp ve damar gerekli tedbirlerin alınmasının önemli olduğu hastalıklardandır. İdrar kaçırma ve gece sık idrara çıkma düşünülmektedir. Bu bölümde yaşlılarda düşmenin önemi, yaşlılarda düşmeye neden olabilecek üriner sistem düşme nedenleri ve düşmenin önlenmesi konuları ele sorunlarıdır. Artrit, osteopeni, osteoporoz ve sarkopeni alınmaktadır. gibi kas iskelet sistemi hastalıkları kaş, tendon, kemik ve eklemlerin yapışını olumsuz etkileyerek yaşlı Yaşlılarda Düşmenin Önemi hareketlerinin bozulmasına ve düşmelere neden olurlar.
Düşme, kişinin bulunduğu seviyeden daha alçak bir Sedatiier, nöroleptikler, benzodiazepinler, antidepresanlar, seviyeye, zemine veya yere istemsiz ve beklenmedik bir narkotikler, antihipertansiier, antiaritmikler ve diüretikler şekilde gelmesi olarak tanımlanır. Yaşlılarda düşme riski düşmeye neden olan ilaçlardır. genç erişkinlere göre daha fazladır. Yaşlılarda düşme sonucu oluşan yaralanmalar yaşamı tehdit edecek kadar Kurum, ev ya da sokakta düşmeye zemin hazırlayan ciddi olabilmektedir. Yaşlılarda düşme; kalça kırığı, kafa durumlar:
travması, yumuşak doku yaralanması ve kanama gibi ciddi • Kaygan ve parlak zeminler sorunlara neden olmakta ve ölümle sonuçlanabilmektedir. • Gerekli yerlerde korkuluk ve tutunma barlarının Düşmeye bağlı ölümler erkeklerde daha fazladır. olmaması Travmatik beyin yaralanmalarının en yaygın nedeni • Yetersiz aydınlatma düşmelerdir. Yaşlılardaki ölümcül düşmelerin yaklaşık yarısının nedeninin travmatik beyin hasarı olduğu • Düşük oda sıcaklığı bildirilmiştir. • Güvenliği tehdit edecek şekilde dolaşan evcil hayvanlar ve küçük çocuklar Yaşlıların düşmeye bağlı yaralanmalar nedeniyle • Eski dengesiz ve sabit olmayan mobilyalar hastaneye yatırılma oranı diğer yetişkin düşmelerine göre • Yatak, koltuk ve tuvaletlerin uygun yükseklikte 5 kat fazladır. Düşmeler yaşlının yaşam kalitesini ciddi olmaması oranda etkileyen, bireyin, ailenin, devletin sağlık hizmet • Banyo, tuvalet, merdiven ve koridorlarda yükünü ve sağlık maliyetlerini arttıran önemli bir sorun tutunma barlarının olmaması olmaktadır. • Küvet ve banyo zeminin kaygan ve ıslak olması
Yaşlılarda Düşme Nedenleri • Sabit olmayan, uçları kıvrılmış, saçaklı, kalın tüylü halı ve kilimler Yaşlanmanın getirdiği fiziksel, psikolojik ve sosyal sorunlar düşmelere yakınlığı ve düşme sıklığını • Ev içinde açıkta kablo ve tellerin bulunması artırmaktadır. Yaşlı düşmelerinin %31’inin çevresel • Ulaşılması güç, yüksek ya da alçak raf ve %17’sinin yürüme-denge bozuklukları, zayıflık ve % dolaplar 13’ünün baş dönmesi nedenleriyle meydana geldiği • Cadde ve sokaklarda düzgün olmayan, kırık, belirtilmektedir. Yaşlılarda düşmeler, yaşlanmaya bağlı yüksek kaldırımlar ve merdivenler, uygun fizyolojik değişikliklere, hastalıklara, kullanılan ilaçlara ve olmayan rampalar ya da gerekli yerlerde çevresel nedenlere bağlı olarak gelişmektedir. rampaların olmamasıdır.
Görme keskinliğinde azalma, karanlığa uyumda azalma, Yaşlılarda Düşmelerin Önlenmesi
göz kamaşması ve kontrast duyarlılığında azalma gibi Düşmelerin önlenmesi düşmeye neden olabilecek görme sorunları yaşlıların düşmesine zemin hazırlar. hastalıkların tedavisinin ve rehabilitasyonun yapılması ve Görmede özellikle kontrast duyarlılığındaki bozulma çevresel risk faktörlerinin mümkün olduğu kadar ortadan önemlidir. Bu durumda kişi içinde bulunduğu ortamdaki kaldırılması ile gerçekleştirilebilir. Kısaca, düşmeyi kenarları, örneğin basamak, ağaç kökü, su oluğu ve önlemek için çevresel ve bireysel önlemlerin alınması kaldırımdaki çatlak gibi eşitsizlikleri fark edememektedir. gerekir. İşitme kaybı ve sesleri ayırt etme güçlüğü gibi işitme sorunları ortaya çıkabilir. Kısa süreli hafıza kayıpları, Çevresel önlemler; konut içi düzenlemeler ve dışarıya karmaşık bilgiyi analiz etme güçlüğü, yeni bilgileri yönelik düzenlemeleri kapsar.
öğrenme güçlüğü, bilgilenme süreci ve reaksiyon verme Konut içi düzenlemeler aşağıdaki gibi örneklenebilir. zamanında yavaşlama gibi bilişsel sorunlar yaşlıların düşmesine neden olmaktadır. Kapı genişlikleri en fazla 100cm, en az 80cm olmalıdır. Bütün kapılar eşiksiz olmalıdır. Kapı üzerlerinde kavraması kolay tutma kolları bulunmalıdır.
Apartman • Mutfakta kullanılan elektrikli araçların kabloları lavaboya veya ocağa yakın olmamalıdır. • Giriş sahanlıkları yeteri kadar aydınlatılmış olmalıdır. • Ocak ve fırının yakınında kolayca tutuşabilecek maddeler ve cisimler olmamalıdır. • Posta kutusu, kapı zili ve elektrik düzeneğine ilişkin her türlü düğme ve priz yerden en fazla • Doğal gaz kullanılıyorsa alev ya da arıza anında 90-100cm yükseklikte olmalıdır. otomatik gaz kesim sistemi olmalıdır.
• Karanlıkta rahatlıkla görülebilecek fosforlu Yatak Odası elektrik düğmeleri tercih edilmelidir. • İyi aydınlatma ve havalandırma olanağı • Asansör kabini minimum 110x140cm ölçülerinde bulunmalıdır. ve kolaylıkla ulaşılabilir mekânlarda olmalıdır. • Yatak odası, banyo ve tuvalet birbirine yakın Antre olmalıdır.
• Mobilyalar, yaşlıların düşme ve çarpma riskini • Sık kullanılan giysi ve eşyalar ulaşılabilecek azaltmak için duvar boyunca ve alanın kösesine yerlerde bulunmalı, tabure/sandalye üzerine yerleştirilmelidir. çıkmadan kolaylıkla ulaşılabilmelidir.
• Yaşlı bireyin dinlenmesine olanak sağlamak • Elbise dolaplarının kapaklarında kavraması kolay amacıyla kapıya yakın yerlerde sabitlenmiş kulpların kullanılması ve kapakların açılmasıyla oturma yerleri bulunmalıdır. otomatik yanan lambalar tercih edilmelidir.
• Elbiseleri ve bastonu asmak için kolay • Yatak odası mobilyaları yaşlının tekerlekli ulaşılabilen farklı yüksekliklerde askılar sandalye, koltuk değneği ya da bastonu ile olmalıdır. rahatça dolaşabileceği şekilde düzenlenmelidir.
• Yataktan kolaylıkla ulaşılabilecek mesafede; Merdivenler yatak başında lamba, telefon, bardak ve ilaçlar
• Merdivenlerin başında ve sonunda elektrik gibi önemli maddeleri koyabilecek küçük sabit düğmeleri olmalıdır. Mümkünse hareketli cisme masa/komidin olmalıdır.
duyarlı (sensörlü) lambalar kullanılmalıdır. Oturma Odası
• Basamaklar eşit aralıkta ve yükseklikte olmalı, takılıp düşmeye neden olacak çıkıntı ve uygunsuz • Mobilyalar, mekân geniş ve ferah olacak şekilde basamak (döner merdiven gibi) olmamalıdır. yerleştirilmelidir.
• Tutamaklarda ve uzun merdivenlerde dinlenmek • Elektrik kabloları yürünen alanlarda olmamalı, için sahanlık olmalıdır. kenarlarda ve sabitlenmiş olmalıdır.
• Merdivenlerde basamak yüksekliği 14cm’yi, • Sehpalar ortada durmamalı, koltuklar arasına basamak uzunluğu 28-30cm’yi geçmemelidir. yerleştirilmelidir.
• Basamaklarda kaymayan malzemeler • Halı kaygan, kenarı düşmeye neden olacak kullanılmalıdır. şekilde kalkık, kıvrık ve görme derinliğini yanıltacak karışık desenli olmamalıdır. • Görme derinliğinde algılama bozukluğuna yol açacak desenli döşeme, halı ve kilimler • Mobilya döşemeleri kolay yanmayan, kaygan kullanılmamalıdır. olmayan kumaşlardan yapılmalı ve canlı renkler kullanılmalıdır. Mutfak • Sandalye, koltuk ve kanepeler sağlam ve güvenli
• İyi aydınlatma ve havalandırma/baca bulunmalıdır. olmalı, çok yüksek ya da çok derin olmamalı, kolaylıkla kalkılabilecek şekilde olmalıdır. • Çalışma tezgâhı yeterli yükseklikte ve uzunlukta olmalıdır. Mutfak dolabının raf yüksekliği, alta Banyo ve Tuvalet bir şey (tabure, sandalye vs) koymadan uzanabilmek için maksimum 150cm olmalı, • Tuvalette yükseltilmiş klozet olmalı, küvet veya ideali ise 140cm olmadır. Alt dolapların duş teknesinde plastikten yapılmış sağlam bir minimum raf yüksekliği 40cm’dir. Tekerlekli oturma yeri ve otururken kullanılabilecek şekilde sandalye kullanan yaslılar için tezgah altına elle tutulan bir duş baslığı olmalıdır. sandalyenin girmesi için boşluk olmalıdır. • Klozet, duş ve banyo küvetinin yakınında tutunma barları bulunmalıdır. • Masa ayakları düşme ve takılmaları engellemek için dışarıya çıkıntılı olmamalıdır. • Tutunma kolları duvarda yatay eksende iyi sabitlenmiş olmalıdır. • Masanın kenarları keskin olmamalıdır. • Tutunma barlarının çapı 4-5cm olmalı ve • Kullanılan ocak, şofben gibi araç düğmelerinin zeminden 90-100cm yükseklikte açık ve kapalı konumları belirgin olmalı, rahat yerleştirilmelidir. görülebilmelidir.
• Giriş ve çıkışlarda düşmelere neden Kişisel önlemlerde aşağıdaki noktalara dikkat etmek olabileceğinden küvetten kaçınılmalıdır. gerekir. Pozisyon değiştirilirken yavaş ve dikkatli hareket • Armatürler kolay açılır kapanır özellikte edilmesi gerekir. Özellikle ortostatik hipotans iyonu olan olmalıdır. yaşlıların pozisyon değiştirirken ve yataktan kalkarken • Elektrikli aletler kullanılmadığı zaman fişleri dikkatli davranması, önce yatak içinde ya da bulunduğu prizden çıkarılmalıdır. yerde biraz oturup sonra kalkması gerekir.
• Banyoda havalandırma ve sıcak su kaynağında Acil telefon numaraları (ambulans, yangın vb.) her güvenlik sistemi olmalıdır. telefona yapıştırılmalıdır. Rakamları kolayca seçilen • Banyo dolapları ve havalandırma sistemi eşya telefonlar tercih edilmelidir. Mümkünse telefonlar her üzerine çıkmadan ulaşılabilecek yükseklikte odaya yerleştirilmeli ve düşme durumunda yerden olmadır. uzanabilecek mesafede olmalıdır. • Banyo kapısı mekânı daraltmamak için dışarıya açılmalıdır. Düzenli aralıklarla sağlık kuruluşuna giderek gerekli • Banyo zemini kaymaz ve parlamayan kontroller yaptırılmalıdır.
malzemeden yapılmalıdır. • Zemin ıslak olmamalıdır.
Dışarıya yönelik düzenlemeler aşağıdaki gibi örneklenebilir
• Sokak, cadde, kaldırım ve merdivenlerde yeterli aydınlatma olmalıdır. • Sokak ve caddelerde açılmış çukurların üzeri uygun şekilde kapatılmalı ve dikkat çekecek uyarı levhaları yerleştirilmelidir. • Yağmur/ kar yağması ve buzlanma gibi durumlarda kaymayı önleyici güvenlik önlemler alınmalıdır. • Sokaklarda, alışveriş merkezlerinde ve apartman girişlerinde uygun rampalar ve yürüyen merdivenler olmalıdır. • Trafik ışıkları ve uyarı panoları görme ve işitme kusuru olan yaşlıların gereksinimine uygun bir şekilde hazırlanmalıdır. • Merdivenlerde uygun tutunma barları ve korkuluklar yapılmalı, sağlam ve güvenli olup olmadıkları kontrol edilmelidir. • İçeriye yönelik düzeltmeler aşağıda örneklenmiştir. • İyi aydınlatma ve havalandırma olanağı bulunmalıdır. • Yatak odası, banyo ve tuvalet birbirine yakın olmalıdır. • Sık kullanılan giysi ve eşyalar ulaşılabilecek yerlerde bulunmalı, tabure/sandalye üzerine çıkmadan kolaylıkla ulaşılabilmelidir. • Elbise dolaplarının kapaklarında kavraması kolay kulpların kullanılması ve kapakların açılmasıyla otomatik yanan lambalar tercih edilmelidir. • Yatak odası mobilyaları yaşlının tekerlekli sandalye, koltuk değneği ya da bastonu ile rahatça dolaşabileceği şekilde düzenlenmelidir. • Yataktan kolaylıkla ulaşılabilecek mesafede; yatak başında lamba, telefon, bardak ve ilaçlar gibi önemli maddeleri koyabilecek küçük sabit maşa/ komidin olmalıdır.