TRZ114U-KIRSAL TURİZM VE KALKINMA
Ünite 6: Türkiye’de Kırsal Turizm
Giriş
Günümüzde insanlar yeni deneyimler kazanmak istemekte, büyük şehirlerin karmaşasından uzak, bozulmamış doğayla iç içe olmayı tercih etmektedirler. Kırsal turizm bu anlamda öne çıkan turizm çeşitlerinden biridir. Bu bölümün amacı, kırsal turizm kavramını Türkiye sınırları içerisinde değerlendirmektir.
Kırsal Turizm Kavramı
Dünya Turizm Örgütü kırsal turizmi, ziyaretçinin deneyiminin genellikle doğaya dayalı faaliyetler, tarım, kırsal yaşam tarzı/kültürü, olta balıkçılığı gibi geniş bir ürün yelpazesi ile ilişkili bir turizm faaliyeti olarak kabul etmektedir. Bir bölgenin kırsal turizm faaliyetlerine uygunluğu o bölgenin düşük nüfus yoğunluğuna sahip olmasını, tarım ve ormancılık arazilerini kapsamasını ve bölge halkının geleneksel bir yaşam tarzını benimsemesini içermektedir.
Gelişmekte olan ülkelerin turizm faaliyetlerini turistlerin tercihleri doğrultusunda çeşitlendirerek geliştirmeleri, turizmden aldıkları payı artırmalarına ve rakiplerinin önüne geçmelerine olanak sağlayacaktır. Bu sebeple, kırsal turizmde göz önünde bulundurulması gereken ana unsur, kırsal turizme katılan bireylerin kırsal alanda yerel halkın yaşamakta olduğu yerlerde yaşayarak, kırsal kültürü anlayarak yerel halk ile iç içe bir tatil geçirmek istediklerini bilmek olmalıdır.
Alternatif turizm türleri içinde sayılan kırsal turizm için literatürde farklı tanımlamalar bulunmaktadır. Yeniçare’ye göre (2011), ekoturizm, kırsal turizm ve özel ilgi turizmi gibi farklı turizm türleri herkesin bildiği ve katıldığı kitle turizmine karşı bir seçenek olarak alternatif turizm adı altında yer almaktadır. Kırsal alanların kırsal yaşamını, sanatını, kültürünü, doğasını sergileyen bir turizm çeşidi olarak görülen kırsal turizm, kitle turizmine bir tepki olarak gelişen, biyoçeşitliliği koruyan ve diğer alternatif turizm türlerinin birleştiricisi konumunda olan kırsal alanlara uygun turizm türü olarak ele alınmaktadır.
Avrupa Komisyonu kırsal turizmi tarımsal veya yerel değerlerle bir arada olmak isteyen yerli ya da yabancı turistlere beklentileri ve özel ilgi alanları doğrultusunda ağırlama hizmetlerinin verildiği ve küçük yerleşimlerde gerçekleştirilen turizm faaliyetleri olarak ele almıştır. Turistlerin hemen her turizm çeşidinde olduğu gibi kırsal turizmde de öncelikli amaçlarından biri dinlenmektir. Kırsal turizm kapsamında kırsal yaşam tarzının çekiciliği, büyük şehirlerin aksine kırsal alanlarda stres ve baskı yaratan sınırlamaların olmaması ve insanların kendilerini özgür hissetmeleri bu alanlara olan ziyaretleri beraberinde getirmiştir. Turizm endüstrisi açısından kırsal bölgelerin taşıdığı bir diğer anlam ise deniz-kum-güneş turizmi merkezleri dışında kalan, kentsel yerleşim yerlerinden uzakta, kırsal alanlara özdeş doğal ve kültürel yapıların korunduğu etnik ve organik alanlar olmalarıdır.
Kırsal turizm günümüzde tarımsal faaliyetlerin yoğun olduğu bölgelerde turizm sektörüne bağlı olarak gelişen bir turizm çeşidi olarak tanımlamaktadır. Ancak turizmle birlikte kırsal alanların tahrip olmamaları, tedbirlerin alınmaları da önem taşımaktadır. Bu sebeple kırsal turizmin bazı ilkeler dâhilinde sürdürülmesi gerekmektedir. Bu ilkeler gelişim, yararlanma, kırsal ekonomi, tasarım, koruma ve pazarlama olmak üzere altı ana başlık altında ele alınmaktadır.
Kırsal Turizmin Olumlu Etkileri
Kırsal turizm bölgede yaşayan yerli halkın ürettikleri mal ve hizmetlerin turistler tarafından satın alınmasıyla bölgeye ekonomik fayda sağlamaktadır. Nitekim kırsal turizmde amaç, kırsal yerleşim yerlerinde konaklamak, bu bölgelerde tamamen doğal olarak yetiştirilen meyve ve sebzelerin tatmak, doğa ile iç içe yürüyüşler yapmak, balık tutmak, piknik yapmak, köylerde yer alan organik gıdaları tüketmek, ekmek pişirmek, reçel yapmak ve yöresel el sanatlarını öğrenmek gibi faaliyetlere katılmaktır.
Ekonomik açıdan ele alındığında kırsal turizm kırsal bölgenin kalkınmasına doğrudan etki ederek ülke ekonomisine katkıda bulunmaktadır. Ayrıca kırsal turizm sayesinde kalkınan yerel halkın adaletli bir gelir dağılımından pay alarak büyük kentlere göç etmelerinin de önüne geçilebilmektedir. Bunların yanı sıra yerel halkın refah düzeyi yükselmekte ve kırsal bölgede istihdam edilen kişi sayısı artmaktadır. Ayrıca bölgede yaşayan kadınların da işsizlik oranları düşmekte, kadınlar da aile ekonomilerine katkıda bulunmaktadırlar.
Kırsal turizmin sosyo-kültürel faydaları arasında ise kırsal bölge halkı ve turist arasındaki etkileşim, kıyafetler, gastronomi, süregelen gelenekler gibi kültürel bileşenlerin takası sonucunda farklı kültürlerin birleşerek zenginleşmesi ile öne çıkmaktadır. Ayrıca, şehirden kırsal alanlara doğru sürekli insan hareketliliği oluşmakta, bu da zamanla kırsal bölge ve büyükşehir arasındaki hayat ve davranış farklılıklarını ortadan kaldırmaktadır.
Çevresel faydalar kapsamında ise kırsal turizmin sürdürülebilirliği açısından bozulmamış bir coğrafya ile kültürel değerlerin korunması önem kazanmaktadır.
Kırsal Turizmin Olumsuz Etkileri
Kırsal turizmin ekonomik, sosyo-kültürel ve fiziksel çevre üzerindeki faydalarına rağmen olumsuz etkileri de bulunmaktadır. Bu olumsuz etkilerden biri kırsal turizmin olumlu etkilerini gören yöre halkının tarım arazilerinde üretimlerini azaltmaları ve turizme yönelmeleri sebebiyle tarım alanlarının yok olma tehdidi ile karşı karşıya kalması ve ekolojik dengenin bozulması ihtimalidir. Ayrıca bir bölgeye çok sayıda turistin gelmesi de o bölgede koruyucu önlemlerin alınmaması hâlinde hızlı bir kirlenmeye ve tahribata sebep olacaktır.
Kırsal turizmin sosyo-kültürel açıdan oluşabilecek olumsuz etkisi ise turistler ve yöre halkının arasındaki etkileşimle doğmaktadır. Farklı kültürel ve sosyal
altyapılara sahip kimselerin ilişkide bulunması “turist ve yöre halkı” ilişkisi adı verilen bir toplumsal ilişki biçiminin doğması ile sonuçlanmaktadır. Birbirlerinin yaşam biçimlerinden etkilenen yöre halkı ve turist, yaşam biçimlerinin değişmesine sebep olabilmektedir. Kırsal bölgelerde turizmin gelişmesi tarım bölgelerine özgü etnik gelenek ve göreneklerinin kaybolmasına kadar varan kültürel etkilenmeler oluşturabilmektedir. Yaşanan kültür etkileşimi sebebiyle yerli halk ile turist arasında sert veya ön yargılı davranış biçimleri ortaya çıktığı görülmektedir.
Türkiye’de Kırsal Turizmin Gelişimi
İktisadi İş birliği ve Gelişme Teşkilatı’nın 2014 verilerine göre Türkiye’de nüfusun %24,9’u kırsal alanlarda yaşamaktadır. 2017 yılında ise Türkiye’de kırsal nüfus oranı %25,6’tir. Kentsel nüfusun her geçen yıl hızla artması kentlerin genişlemesine sebep olup kentlerdeki ulaşım, trafik, alt yapı, inşaat, sanayi alanı, enerji ihtiyaçlarını artırmakta ayrıca beraberinde gürültü, su, hava kirliliği gibi çevre sorunlarını da getirmektedir.
Kent yaşamının zorluklarından biraz olsun kaçmak ve doğayla iç içe dinlenmek isteyen insanlar, nüfus yoğunluğu her geçen yıl azalan kırsal alanlarda kırsal turizm faaliyetlerine katılım göstermektedirler. Türkiye’nin farklı bölgelerinde gerçekleştirilen alternatif turizm faaliyetleri olmakla birlikte, hâlen Antalya, İzmir, Muğla gibi şehirlere yönelik deniz-kum-güneş turizmine önem veriliyor olması turizmin belli bölgelerde yoğunlaşmasına neden olmaktadır. Türkiye’nin her bölgesinde doğal, tarihî ve sosyo-kültürel açıdan kırsal turizm faaliyetlerine dâhil olabilecek yeterli nitelikte ve nicelikte turizm arz kaynakları bulunmaktadır.
Doğa sporları ve yürüyüşleri ve doğal dokusunda köy ziyaretleri gibi açık hava ve rekreasyon etkinlikleri Türkiye’de kırsal turizm denildiğinde akla genellikle ilk gelen kırsal turizm aktiviteleridir. Türkiye’de, 1960’lı yıllarda başlayan planlı dönem ile beraber çeşitli kentlerde yoksulluğun azaltılıp bölgesel dengesizliğin giderilmesi için kırsal kalkınma projeleri uygulamaya konmuştur. Bu projelerin öncelikli amaçları kırsal alandan kentsel alana doğru akan göçü önlemektir. Türkiye’de kırsal turizmin gelişim göstermesi 1980’li yıllardan sonraya denk gelmektedir. Bu konuda ilk atılım, bir seyahat acentası olan Tursem’in Ordu’nun çeşitli köylerine yönelik yarattığı turizm talebi olmuştur.
Türkiye’de hem kamu hem de özel sektör, yayla turizmi, macera turizmi ve ekoturizm şemsiyesi altında kırsal turizmi geliştirmektedir. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, 1990’lı yıllarda “Yayla Turizmi Projesi” başlatmış, Toroslar’da ve Karadeniz Bölgesi’nde toplam 26 adet yayla belirlenmiş, bu yaylalar turizm merkezi kapsamına alınmıştır. Bakanlık bu girişimiyle Türkiye’nin kendine has doğal ve kültürel değerleri olan yaylalarının ve yayla yaşamının, kullanma ve koruma dengesini dikkate alarak turizm etkinlikleri içinde değerlendirilmesini amaçlamıştır.
Türkiye kırsal turizmin gelişimi açısından pek çok güçlü özelliğe sahiptir. Bunların başında dört mevsim turizme olanak sağlayan iklimi gelmektedir. Bunun yanı sıra el değmemiş doğal güzellikleri, coğrafi kaynakları, millî parkları, kültürel ve yöresel zenginlikleri bulunmakla beraber kırsal alanda yaşayan halkın misafirperverliği de yer almaktadır. Ayrıca, 1959 ve 2023 Türkiye Turizm Strateji belgesinde de kırsal turizme yer verilmesi Türkiye’deki kırsal turizm gelişiminde güçlü yönlerden biri olarak değerlendirilmektedir
Türkiye’de Kırsal Turizmi Geliştirici Planlar ve Projeler
Türkiye’de kırsal turizm, son yıllarda gerek yerli gerekse yabancı kaynaklarla desteklenen projeler aracılığıyla büyük önem kazanmıştır. Kırsal alanda yaşayan insanlar için ek gelir kaynağı yaratan kırsal turizm, tarım için ta- mamlayıcı bir yapı gösteren özelliğinden dolayı da oldukça önemlidir. Turizm ve kırsal turizm kapsamında öncelikle kalkınma planlarına bakıldığında, Türkiye’nin şimdiye kadar kalkınma planlarındaki turizm politikalarını tamamıyla gerçekleştirdiği gözlemlenememektedir. 10 adet kalkınma planında kırsal turizme nasıl değinildiği Tablo 6.1’de sunulmuştur. Tablo 6.1 incelendiğinde 1963’den günümüze kadar uygulanan 11 adet Kalkınma Planı’nda kırsal alanlar ve kırsal kalkınma konuları gündeme alınmış ancak kırsal turizm kavramı ve önemi ilk defa IX. Kalkınma Planı içerisinde 2007 yılında öne çıkmıştır.
On birinci Kalkınma Planında ele alınan Katılım Öncesi Mali Yardım Aracı Kırsal Kalkınma Destek Programı (IPARD) Avrupa Birliği tarafından aday ülkelere uygulanan bir program olup mikro ölçekli konaklama altyapılarının ve özelikle doğa ile ilgili eğlence/dinlence faaliyetlerinin geliştirilmesini, açık hava eğlence ve spor faaliyetleri, atlı sporlar, doğa ve çevre keşifleri ve yerel mirasın keşfi ve yerel turizmin teşvikini amaçlamaktadır. Türkiye için IPARD, ülkenin kırsal kalkınma bağlamında katılım öncesi dönemdeki öncelikleri ve ihtiyaçları göz önünde bulundurularak tasarlanmıştır. IPARD Programı iki aşamadan oluşmakta olup ilk aşama, 2007-2019 ve ikinci aşama 2011-2013 yıllarını kapsamaktadır. İlk etapta kırsal turizmin destekleneceği iller Amasya, Çorum, Diyarbakır, Erzurum, Hatay, Kahramanmaraş, Kars, Konya, Samsun, Sivas, Şanlıurfa, Tokat, Trabzon olup ikinci aşamada bu illere ek olarak Afyon, Ağrı, Burdur, Çankırı, Erzincan, Giresun, Isparta, Kars, Kastamonu, Kütahya, Mardin, Nevşehir, Ordu, Uşak, Van, Yozgat illeridir.
T.C. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı, Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu IPARD’a bir çerçeve oluşturan ve kırsal nüfusun verimliliğinin artırılması ile kırsal ve kentsel nüfusun gelir düzeyleri arasındaki farkın azaltılmasını amaçlayan Ulusal Kırsal Kalkınma Stratejisini geliştirmiştir.
Kırsal turizm etkinlikleri Türkiye’de son yıllarda giderek artan bir önem taşımaktadır. Kamu ile uluslararası kurum ve kuruluşlar kırsal turizmi çeşitli projelerle
desteklemektedirler. Örneğin; T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığının 2023 Türkiye Turizm Stratejisinde kırsal turizmi geniş bir perspektifle ele aldığı görülmektedir.
2023 Türkiye Turizm Stratejisi planında coğrafi, fiziksel, kültürel, tarihî ve yöresel değerleri sebebiyle turizmde öne çıkarılması gereken bazı güzergahlara değinilmiştir. Bu güzergahların sahip oldukları turizm potansiyeli planlı bir şekilde kullanıma açılacak olup bu güzergahlara koridor alt başlıkları verilmiştir. Bu koridorlardaki turizm gelişimi için nitelikli, yıl boyu hizmet verecek butik otelcilik ve pansiyonculuğun planlama çalışmaları yapılması uygun görülmüştür. Kırsal turizm kapsamında Batı Karadeniz Kıyı Koridoru ve Orta Karadeniz Yayla Koridoru olmak üzere iki adet koridor öne çıkmaktadır.
Türkiye’de kırsal turizmin gelişmesini amaçlayan başlıca iki Bakanlığın projeleri dışında T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından ormanlardaki köylerde yer alacak pansiyon şeklinde yatırımlar için bu köylerde yaşayan köylülere yönelik krediler verilmektedir. Ayrıca Güney Doğu Anadolu Projesi; GAP İdaresi Başkanlığında Güneydoğu Anadolu illerinde proje kapsamında kırsal turizmin desteklenmesi amacıyla çeşitli projeler desteklenmekte, Devlet Planlama Teşkilatı ve TÜBİTAK tarafından yönetilen projelerle ise Türkiye’nin değişik bölgelerinde doğa alanı, ulusal park vb. doğa güzellikleri olan biyoçeşitlilik bakımından zengin bölgelerin insanlar tarafından gezilip görülmesi, doğa konularında bilinçlerinin artırılması amaç edinilmektedir
Türkiye’de Kırsal Turizmin Önemi ve Potansiyeli
Kırsal bir bölgenin kendine özgü değerlerinden yararlanarak kırsal alanlarda yürütülen faaliyetleri zen- ginleştirmek mümkündür. Bu değerler, aynı anda birçok aktivitenin uygulanmasına izin veren doğal bir yapıda yer almaktadır. Bozulmamış çevre, farklı kültürel değerler, otantik yaşam, doğal beslenme, doğal üretim tesislerine katılım ve yoğun tarihsel doku bu değerlerden bazılarıdır. Kırsal turizmdeki bütün bu unsurların çekiciliği, kırsal yerleşim yerlerindeki yerel halkın üzerinde de kırsal turizm faaliyetlerine katılımları açısından şekillendirici etki yaratacaktır. Dünya Turizm Örgütüne göre kırsal turizmin bazı temel belirleyicileri Şekil 6.2’de sunulmuştur.
Kırsal turizm bölgesi olarak belirlenen yerde kırsal bir alan yoksa kırsal değerlere sahip değilse yerel halk kırsal, sade bir köy yaşamı içinde değilse ve herhangi bir kırsal spor ya da doğayla iç içe olabilecek aktiviteler yapılmıyorsa o bölgenin kırsal turizm açısından elverişli olmadığı sonucu karşımıza çıkabilmektedir. Kırsal akti- viteler içine kuş gözlemciliği, dağcılık, macera turizmi, uçurtma uçurma gibi doğada yapılabilen aktiviteler de eklenebilir. Kırsal alanlar içine çiftlikler ve çiftlik turizmi- ni de eklenebilir. Ayrıca millî parklar da sahip oldukları doğal güzellikler, zengin fauna ve florası, sulak alanları ve eşsiz manzarası ile kırsal alanlar içinde korunmaktadırlar.
Türkiye yaklaşık 80.000 irili ufaklı kırsal alana sahip bir ülkedir. Yüksek yoğunluklu kırsal alan, ülke ekonomisinde kırsal kalkınmanın önemini belirlerken aynı zamanda bu alanların kırsal turizm açısından kullanım potansiyelinin farkında olmak da gerekmektedir. Bu doğrultuda Türkiye’nin kırsal turizm açısından SWOT analizi Tablo 6.2’de verilmiştir.
Kırsal turizm, istihdam olanaklarını ve insan kaynaklarını artırarak yerel toplulukların gelirlerini ve yaşam standartlarını yükseltmektedir. Türkiye’de güçlü yönler ve fırsatlar bir arada ele alındığında potansiyeli oldukça güçlü olan kırsal turizm sayesinde kırsal alanlar gelişmeye ve tanınmaya başlamıştır. Bu sayede yerel halk, kültürel miraslarına sahip çıkmış, doğayı ve çevreyi koruma ve sürdürülebilir turizm bilincine erişmiştir. Bu farkındalığın turizm talebini de etkilemesi kaçınılmazdır.
Türkiye’nin Kırsal Turizm Potansiyeli
Türkiye’nin kırsal turizm potansiyeli T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığının 2023 Turizm Stratejisi Planı’nda da kapsamlı şekilde ele alınmış ve Türkiye haritası üzerinde çeşitli bölgeler işaretlenmiştir (Bkz. Şekil 6.3).
Haritaya göre plan Karadeniz Bölgesi’ni “Yayla Turizmi Gelişim Koridoru”, Doğu Anadolu Bölgesi ile Orta Karadeniz Bölgelerini “Kış Turizmi Gelişim Koridoru”, Güneydoğu Anadolu Bölgesi’ni “Yemek ve Din Turizmi Gelişim Bölgesi”, İç Anadolu Bölgesini “Kültür ve Tarih Turizmi Gelişim Bölgesi” ve Marmara ve Ege Bölgesini ise “Kültür ve Termal Turizm Gelişim Bölgesi” olarak belirlemiştir. Bu bölgeler kırsal alan olarak tanımlanmaktadır ve kırsal turizm açısından önemli potansiyele sahiplerdir. Kırsal turizm Türkiye için oldukça fazla çeşitlilik gösteren bir turizm türüdür ayrıca kırsal bölgede yaşamakta olan yerel halk için de gelişecek olan turizm faaliyetleri açısından ek gelir kaynağı yaratması beklenmektedir. Özellikle Doğu Karadeniz bölgesinde yaylaların çok olması, kırsal turizm bileşenlerinden biri olan yayla turizmini geliştirecektir. Yaylaların yanı sıra dağlık bir bölge olan Kuzeydoğu Anadolu Bölgesi’nin, kış turizmi açısından geliştirilmesi hedeflenmektedir. Güneydoğu Anadolu Bölgesinde ise GAP Projesi ile birlikte bölgenin tarihi dokusunu içine alan kırsal turizm faaliyetleri öngörülmektedir.
Türkiye’de turizm tüm yıla ve tüm bölgelere yayılan bir şekle getirilmeye çalışılmakta, kırsal turizm kapsamında onlarca çeşit alternatif imkân bulunmaktadır. Ek olarak Gökçeada (Ege Bölgesi), Küre Dağları ve Zümrüt Köyü, Kastamonu, Azdavay (Batı Karadeniz), İzmir Şirince ve Manisa Tekelioğlu Köyü, Göreme ve Cumalı Kızık gibi spesifik bir ilçeyi veya köyü ele alan projeler ile Doğu Anadolu Kalkınma Programı, Doğu Anadolu Turizm Geliştirme Projesi gibi geniş çaplı projeler de kırsal turizmin gelişimine katkı sağlamaktadır. Ayrıca çiftlik ziyaretleri organize eden Buğday Derneği tarafından oluşturulan Ekolojik Çiftliklerde Tarım Turizmi ve Gönüllü Bilgi, Tecrübe Takası projesi de kırsal turizme destek amacıyla geliştirilen projelerden biridir.
Kırsal Turizm Bileşenleri Açısından Türkiye’de Kırsal Turizm Destinasyonları
Kırsal turizmde dört adet belirleyici unsur vardır. Bunlardan ilki ormanlar, dağlar, nehirler gibi coğrafi güzellikleri içine alan kırsal alanlar, bir bölgedeki geleneksel, yerel ve tarihî değerleri kapsayan kırsal miras, bölgedeki köyleri, yerel aktiviteleri, yemek veya el sanatlarını içeren kırsal yaşam ve o bölgede yapılabilecek spor ve rekreasyon faaliyetleri gibi aktiviteleri barındıran kırsal aktivitelerdir. Türkiye’de bu bileşenlerin içerdiği unsurların tümüne ayrı ayrı hitap edecek pek çok farklı kırsal alan ve bölge bulunmaktadır.
Kırsal Alanlar Kapsamında Türkiye’den Örnek Destinasyonlar
Kırsal alan, genel özellikleri bakımından doğal ve çevresel alanlarıyla öne çıkan, genellikle tarımsal üretim merkezleri olarak görülen, doğal koşulların ve geleneksel değerlerin hayatı şekillendirdiği yerlerdir. Bu alanlar içine ormanlar, millî parklar, çiftlikler, dağlar, yaylalar, doğa gibi yerler girmektedir. Türkiye bu açıdan oldukça şanslı bir ülkedir. Kırsal turizm için uygun olabilecek pek çok kırsal alana sahip olup henüz keşfedilmemiş ve el değmemiş güzellikte doğal güzellikler barındırmaktadır. Ağrı dağı ve Karadeniz ormanları, Trabzon’da; Uzungöl, Şolma, Karadağ, Eriklibel yaylaları, mağaralar açısından Batı ve Orta Toros Dağları, akarsular açısından bakıldığında, Artvin’de yer alan Çoruh nehri örneklerden bazılarıdır.
Kırsal Miras Kapsamında Türkiye’den Örnek Destinasyonlar
Kırsal miras, yerel mimari ve sanatsal ürünlerden yerleşim desenine, kırsal yaşama ilişkin sosyal ve ekonomik faaliyetler ile somut ve somut olmayan kültürel miras değerlerine kadar uzanan mekânsal ve işlevsel açıdan özgün kimlik ve bütünlük gösteren değerlerin bütünüdür. Geleneksel, yerel, tarihi değerler ve köyler kırsal miras kapsamında ele alınmaktadır. Dolayısıyla kaleler, saraylar, köşkler, konaklar gibi tarihî değeri olan miras unsurları ya da Safranbolu evleri gibi yerel mimariyi içeren özgün değerler bu kapsamda yer almaktadır.
İzmir’in Selçuk ilçesine bağlı eski bir Rum köyü olan Şirince, kırsal turizm dendiğinde akla gelen en ünlü turizm merkezlerinden biridir. Şirince halkının turizme bakış açıları oldukça olumlu olup coğrafi konumundan ve kültürel mirasından ötürü köy, kırsal turizm kapsamında önde gelen örneklerden biridir. Ankara’da yer alan Beypazarı’nda en ünlü kırsal mirasa sahip turizm destinasyonlarından biridir. Tarihsel ve kültürel çekiciliklere sahip olan Beypazarı’nı ünlü eden en önemli çekiciliği ünlü Beypazarı evleridir.
Kırsal Yaşam Kapsamında Türkiye’den Örnek Destinasyonlar
Kırsal yaşam unsurunun içine yerel yiyecekler, yerel festivaller, yerel etkinlikler ve el işleri gibi ögeler girmektedir. Kırsal turizmde bir bölgenin çekiciliğini
artıran kırsal yaşam unsurları, turist ile bölge halkının da kaynaşmasını sağlamakta, kültürü algılamada önem kazanmaktadır. Bu hususta Türkiye’den verilecek pek çok örnek bulunmaktadır.
Bu konuda uygulanan projelerden biri Kapadokya bölgesi içinde yer alan Ürgüp’te Belediye’nin yabancı ve yerli turistlerin geleneksel köy düğünlerine katılımlarını, köy yemekleri pişirmelerini ve inek ve koyunlardan süt sağmalarını sağlayacak girişimleri olup Akdeniz, Marmara ve Ege bölgelerinde yer alan köylerde geleneksel deve güreşlerinin bir festival ve etkinlik hâlinde turistlerin katılımına sunulması da bir diğer kırsal yaşam projesidir. Isparta’da yer alan Kuyucak köyü ise lavanta tarlaları ile ünlüdür. Lavanta tarlalarının turistlere mor renkli bir fotoğraf fonu sağlaması, lavanta yağının üretilebiliyor olması gibi güçlü yanları bulunan köyde doğası gereği yetişen lavanta, kırsal yaşam kapsamında köyün kırsal tu- rizm açısından ekonomisine katkıda bulunmaktadır. Marmara Gölü kıyısında yer alan Tekelioğlu Köyü ise turistleri yöre halkının günlük yaşamlarına dâhil ederek tarhana, pekmez ve erişte yapımı gibi faaliyetlerle bölgedeki kırsal turizmin gelişimine katkı sağlamaktadır.
Kırsal turizm faaliyetleri, içerisine gidilen bölgenin yöresel yemeklerini ve yemek kültürünü de almaktadır. Bu doğrultuda öne çıkan bölgelerden biri balık çeşitleri, otlar, sebzeler, mısır unundan yapılan yemekler, kuymak ve kaygana gibi yerel yemekler, turşular, pide ve türevleri ile sütlü tatlılar açısından zengin olan Karadeniz bölgesidir.
Son olarak, UNESCO’nun somut olmayan kültürel miras listesine de Türkiye’den çeşitli yerel yaşam unsurları girmiştir. Bunların içinde Mevlevi Sema Törenleri (Kapadokya), Sıra Geceleri gibi geleneksel sohbet toplantıları, Kırkpınar Yağlı Güreş Festivali (Edirne) gibi etkinlikler ile Geleneksel Tören Keşkeği (Anadolu’nun geneli) ve Mesir Macunu Festivali (Manisa) gibi yerel tadımları içeren festivaller de bulunmaktadır. Her biri bulunduğu bölgeye kırsal turizm kapsamında katkı sağ- lamaktadır.
Kırsal Aktiviteler Kapsamında Türkiye’den Örnek Destinasyonlar
Kırsal turizm kapsamında Türkiye’de akarsu sporları, doğa yürüyüşü, atlı doğa yürüyüşü, bisiklet turları, olta balıkçılığı, kuş gözlemciliği, botanik (bitki inceleme) gibi pek çok aktivite yapılmaktadır.