TRZ108U-TURİZMDE GİRİŞİMCİLİK VE İNOVASYON
Ünite 1: İnovasyon ve Girişimcilik ile İlgili Temel Kavramlar
İnovasyon ile İlgili Temel Kavramlar
İnovasyon (innovation) kelimesi son yıllarda ekonomiden sanata, sağlıktan mühendisliğe her alanda kullanılan mistik bir kavrama dönüşmüştür. Önceleri 13. yüzyılda hukuk alanında kullanılmaya başlanan “novation” sözcüğü aslında bir borç sözleşmesinin yenilenmesi manasında iken kavramsal olarak bu sözcüğün günümüzdeki anlamına dönüşmesi Sanayi Devrimi ile başlamıştır.
İnovasyon kavramı dilimize Fransızcadan geçmiş olup, hem “yenileşme” hem de “iyileşme” anlamlarını taşır. Türk Dil Kurumu, inovasyon sözcüğünü genel kullanımda “yenileşim”, iktisadi kullanımda ise “yenilik” kavramları ile eşleştirmektedir. Yenileşim “değişen koşullara uyabilmek için toplumsal, kültürel ve yönetimsel ortamlarda yeni yöntemlerin kullanılmaya başlanması” olarak ifade edilirken yenilik kavramı “var olan bilgi birikiminden yola çıkılarak daha gelişmiş, daha kaliteli, daha işlevsel yeni ürünler, üretim süreçleri, örgütlenmeler ve yönetim uygulamalarının geliştirilmesi” anlamına gelir
İnovasyon; bir çıktı olarak görülmenin yanı sıra, değer katma süreci olarak görülür. Kısaca inovasyon birbirinden farklı birçok özelliğe sahip olan ve yönetilmesi gereken bir süreçtir. İnovasyon temel olarak iki bölümden oluşur. Bunlar; bir fikrin geliştirilmesi veya icadın yapılması ve bu icat/fikrin verimli bir şekilde ticarileştirilmesidir. İcat, inovasyonun en dar tanımı olarak da ifade edilebilir.
Neden İnovasyon?
Aşağıda yer alan nedenler de inovasyon ihtiyacı doğurmaktadır:
• Günümüzde ülkelerin, büyük sanayi politikaları ile istenen başarıyı elde edememesi, • İnovasyonun, rekabet gücünün anahtarı olması ve ülkelerin yeni yetenek ve becerilere ihtiyaç duyması, • Küreselleşmeden kaynaklanan baskılar nedeniyle ülkeler ve firmalar için korunaklı alanların ciddi oranda azalması, • Piyasa güçlerinin firmaları ve ekonomileri dezavantajlı konumdan avantajlı konuma getirmede yetersiz kalması.
Alanlarına Göre İnovasyon Çeşitleri
İnovasyon, OECD (2005) tarafından işletme içi uygulamalarda, örgütlerde veya dış ilişkilerde yeni veya önemli derecede iyileştirilmiş bir ürün (mal veya hizmet) veya süreç, yeni bir pazarlama yöntemi ya da yeni bir örgütsel yöntemin gerçekleştirilmesi olarak tanımlanmaktadır. Yapılan bu geniş tanım ile alanlarına göre inovasyon türleri; ürün, hizmet, süreç, organizasyonel, yönetim, pazarlama ve örgütsel inovasyon olmak üzere yedi ana başlık altında toplanmaktadır.
İnovasyon Derecesine Göre İnovasyon Çeşitleri
Derecesine göre inovasyonlar aşağıdaki gibi sınıflandırılmaktadır:
• Dünya için yeni: Tamamen yeni ve tüm dünyada yeni olan ürünler. Örneğin ilk cep telefonu, ilk mikrodalga fırın, Sony Walkman vb. • Firma için yeni: Hâlihazırda pazarda mevcut olan bir ürünün firmaya yeni bir ürün hattı olarak eklenmesi. Örneğin bir lüks spor araba markası olan Ferrari’nin saat üretmesi. • Ürün hattı genişlemesi: Firmanın varolduğu pazarlardaki mevcut ürün serilerine yapılan ilavelerdir. Örneğin Nescafe’nin piyasaya yeni sunduğu sütlü Türk kahvesi. • Ürün iyileştirmeleri: Mevcut ürünlerin performans standartlarının geliştirilerek tekrar üretilmesini içerir. Hemen hemen tüm modern ürünlerde iyileştirmeler yapılmaktadır. • Ürünün yeniden konumlandırılması: Mevcut ürünler ile yeni bir müşteri bölümünün hedeflendiği veya yeni kullanım alanlarının yaratıldığı ürünlerdir
Büyüklüklerine Göre İnovasyon Seviyeleri
Birçok inovasyon türü tanımlanabilmekle birlikte, sınıflandırmalar inovasyonun nesnesine göre değişmektedir. Kategoriler, sosyo-kültürel sistemlere, ekosistemlere, iş modellerine, ürünlere, hizmetlere, süreçlere, kuruluşlara, kurumsal düzenlemelere dair inovasyonları işaret edebilirken teknoloji, pazar, tasarım, kullanıcılar gibi inovasyon dinamikleri veya inovasyonun yoğunluğuna göre de değişebilmektedir. İnovasyon seviyeleri, büyüklüklerine göre artımsal ve radikal olmak üzere ikiye ayrılır.
Artımsal inovasyonun stratejik odağı, mevcut ürün ve hizmetleri kısa sürede geliştirip genişleterek çeşitlendirme suretiyle pazara hâkim olarak büyümektir. İnovasyonun başarılı bir şekilde ticarileştirilmesi, çok daha geniş örgütsel değişikliklerin gerçekleştirilmesini gerektirebilir.
Radikal inovasyon, mevcut ürün kategorisinde devrim niteliğinde bir değişikliği ve/veya mevcut teknolojiler ve pazar çözümlerinin bir araya gelmesiyle elde edilen inovasyondur. Radikal inovasyonlar birçok farklı endüstride (örneğin, telefon bankacılığı ve internet bankacılığı- bankacılık endüstrisi) büyük değişikliklere neden olmaktadır. Aynı şekilde dijital fotoğraf makinalarının icadıyla önceden kullanılan rulo film kameralar ve o kameralar için üretilen filmler kullanılmaz hâle gelmiştir.
Turizm Sektöründe İnovasyon Türleri
OECD (Oslo Manual) “‘inovasyon’ verilerinin toplanması ve yorumlanması için yönergeler” adlı raporunda inovasyonu; ürün-hizmet inovasyonu, süreç inovasyonu, pazarlama inovasyonu ve örgütsel inovasyon olarak sınıflandırmıştır.
Ürün ve Hizmet İnovasyonu
Ürün inovasyonu, bir işletmenin müşterilerine sunduğu ürün ve hizmetlerdeki değişimi ifade etmekteydi. Aynı
zamanda ürün inovasyonu ya radikal olarak ürünlerin yaratılması ve tanıtılması ya da mevcut ürünlerin özelliklerinin iyileştirilmesidir.
Ürün inovasyonu, tamamen yeni veya özellikleri ya da kullanım amaçları açısından önemli ölçüde geliştirilmiş, iyileştirilmiş bir mal ve hizmetin pazara sunulmasıdır. Bu tür bir inovasyon, müşterilerce fark edilebilir ve bir dereceye kadar satın alma kararlarında önemli bir unsurdur.
Ayrıca tüm hizmetleri kapsayan rehberlik sistemi, doğal kaynakları pazarlayan dolayısıyla ürünü paket hâline getiren tur operatörlerine ait hizmetler ürün/hizmet inovasyonu olarak değerlendirilebilir. Yine doğa turizmi için üretilen yalıtılmış çadırlar, yelken, sörf ve kuş gözlemciliği için özel olarak üretilmiş teçhizatlar ürün inovasyonu kapsamında değerlendirilebilecek diğer örneklerdir.
Pazarlama İnovasyonu
Pazarlama inovasyonu; ürün dizaynı ya da paketleme, ürün konumlandırma, ürün tanıtımı ya da fiyatlamada önemli değişimleri içeren yeni pazarlama yönteminin uygulanmasıydı. Bu durumda pazarlama inovasyonu, firma satışlarını artırmak gayesiyle müşteri ihtiyaçları ile en iyi şekilde ilgilenmeyi, yeni pazarlara açılmayı ya da bir firmanın ürününü pazarda yeni bir şekilde konumlandırmayı amaçlamaktadır. Pazarlama inovasyonu, pazarlama sürecinin tamamını kapsayacak şekilde ya da pazarlama sürecinin herhangi bir aşamasına yönelik olarak anlayış, uygulama ve süreçlere ilişkin yapılan inovasyondur. İnovasyonun ekonomik katma değerinin artırılmasında, etkin pazarlama stratejilerinin önemli olduğu düşünüldüğünde, bu inovasyonun pazarlanmasında da yeni pazarlama uygulamalarının geliştirilmesi oldukça önemlidir.
Süreç İnovasyonu
Süreç inovasyonu, işletmenin üretim yaparken ve hizmetlerini sunarken yeni yöntemleri ve teknolojileri kullanmasıydı. Diğer bir deyişle süreç inovasyonu, üretim ve dağıtım yöntemindeki yeni ya da önemli ölçüde iyileştirmeleri içeren inovasyondur. Süreç inovasyonu; genellikle etkinliği, verimliliği ve akışı artırmayı amaçlayan sahne arkası girişimleri ifade eder. İnovasyonun ekonomik katma değerinin artırılmasında, etkin pazarlama stratejilerinin önemli olduğu düşünüldüğünde, bu inovasyonun pazarlanmasında da yeni pazarlama uygulamalarının geliştirilmesi oldukça önemlidir.
Örgütsel İnovasyon
Örgütsel inovasyon; yeni veya önemli ölçüde geliştirilmiş bilgi yönetim sistemi, iş örgütlemelerinde farklılıklar; ortaklıklar, işletme birleşmeleri ve dış kaynak kullanımı yoluyla bir işletmenin diğer işletmelerle olan ilişkilerinde yeni yöntemler geliştirilmesini ya da mevcut ilişkilerini değiştirmesini içermekteydi. Diğer bir deyişle örgütsel inovasyon işletmelerin çalışmasında, iş yeri
organizasyonunda ve dış ilişkilerde farklılık oluşturmaktır. Kurumsal inovasyon, bireysel teşebbüslerin ötesinde küçük ve daha büyük topluluklardaki işbirlikçi ve düzenleyici yapıları temsil etmektedir.
İnovasyonla İlgili Kurumlar
Ulusal inovasyon sistemleri, yukarıda sayılan özelliklerin sürdürülebilmesi için her türlü kurumu kapsamalıdır. Bu kurumlar:
• Teknoloji transferine ofisleri, • Kendi bünyelerinde profesyonelce araştırma yapan firmalara ait birimler, • Üniversiteler, • Kamu araştırma kurumları, • Teknoparklar, patent ofisleri ve fikri mülkiyet/sınaì mülkiyet haklarını koruyan diğer kurumlar
Girişimcilik ile İlgili Temel Kavramlar
Yeni dünya düzeninde öncü girişimler, yaratıcı ve inovatif bir örgüt kültürünü kurumsallaştırmıştır. Girişimler; müşteri ihtiyaçlarına inovatif ürün, hizmet, süreç, organizasyonel ve yönetim inovasyonunu geliştirmek amacıyla kurulmuş hukuki müesseselerdir. Ayrıca girişimler “risk alan”, “fırsatları kovalayan”, “bu fırsatları yeni fikirlerle hayata geçiren” ve “inovasyon yapan” aşamaları da içine alan yapılardır. Yine girişimler risk alan, zaman harcanılan ve emek sarf edilen yeni bir değer yaratma sürecini ifade eder. Girişimler fırsatları yeni fikirler ile hayata geçirirken motivasyon kaynaklarını da üst düzeyde tutan bir süreçleri içinde barındırır. Dolayısıyla fikir geliştirme, inovasyon yapma ve işletme açma süreçleri girişimciliğin konuları arasında yer almaktadır.
Kurumsal Girişimcilik
İnovatif girişimciler, fırsatları değerlendirir, risk alır ve inovasyona açıktır. Öte yandan geleneksel girişimciler ise riskten kaçınır, inovasyona kapalı ve muhafazakar bir yapıdadır. Aynı zamanda inovatif girişimciler performans ve büyüme hedefleri doğrultusunda proaktif özellikleri ile agresif rekabetçiliği benimseyen işletme düzeyindeki eğilim ve davranışlara sahiptir. Bu tür girişimcilerden yeni fikirler, yeni ürünler, yeni hizmetler, yeni süreçler, yeni organizasyon yapıları ve yeni yönetimler beklenir. Bu durumda inovatif girişimcilerin kurumsal yapıyı güçlendirmedeki rolü de önemlidir.
Kurumsal girişimcilik risk alan, inovasyon yapan, proaktif unsurları içinde barındıran ve rekabetçi agresif bir yapıdadır.
Girişimcilikle ilgili bir takım popüler kavramlara ilişkin tanımlar ise şunlardır;
• Temel Araştırma: görünürde özel herhangi bir uygulaması veya kullanımı bulunmayan ve öncelikle olgu ve gözlemlenebilir olayların
temellerine ait yeni bilgiler elde etmek için yürütülen deneysel veya teorik çalışmalardır. • Ar-Ge: Bilgi dağarcığını artırmak amacıyla sistematik olarak sürdürülen yaratıcı çalışma ve bu bilginin yeni uygulamalar yaratmak için kullanılmasıdır. • Uygulamalı Araştırma: Yeni bilgi elde etme amacıyla üstlenilen özgün bir araştırmadır. • Deneysel Geliştirme: Araştırma ve/veya pratik deneyimden elde edilen mevcut bilgiden yararlanarak yeni malzemeler, yeni ürünler ya da cihazlar üretmeye; yeni süreçler, sistemler ve hizmetler tesis etmeye ya da hâlen üretilmiş veya kurulmuş olanları önemli ölçüde geliştirmeye yönelmiş sistemli çalışmalar bütünüdür. • StartUp: Belirsizlikler fazla, kaynaklar sınırlı, hızlı büyüme gereksinimi taşıyan öğrenme süreci aktif, başarısızlık oranı yüksek, teknolojik değişime ve pazar değişikliklerine hızlı tepki veren özellikleri içinde barındıran yeni girişimlerdir. • Proje: Mevcut bir probleme çözüm bulmak için belirli zaman dilimi arasında bir ekibin etkin bir şekilde çalışmasını gerektiren faaliyetler bütünüdür. • İş Modeli: İşletmelerin iş yapış şeklini ortaklar, etkinlikler, kaynaklar, değer önerileri, müşteri ilişkileri, kanallar, müşteri kesitleri, maliyet yapısı ve gelir bazında ilişkilerin gösterimidir. • Kuluçka Merkezi: Kuluçka merkezleri daha çok fikir aşamasındaki yeni girişimlere yönelik iş modellerinin tanımlanması ve şirketlerin oluşturulması aşamasında destek veren ilk aşama yatırımcılardır. • Hızlandırma Programları (Accelerator): Mevcut bir girişimin hızlandırılması amacıyla destek veren programlardır. • Pitching: Bir girişimcinin kısa süre içinde fikrini yatırımcıya anlatmasıdır. • Elevator Pitching: Asansör yolculuğunun kısalığından esinlenerek geliştirilmiş bir kavram olup girişimcinin bu kadar kısa bir süre içerisinde fikrini etkin bir şekilde anlatılmasıdır. • Maker: Merak etme özelliği yüksek olan ve merak ettiği şeyleri elle tutulur nesnelere çevirebilen kişilere maker olarak isimlendirilmektedir. • Hekaton: “Hack günü”, “Hackfest” veya “Codefast” olarak da isimlendirilen ve programcılar, tasarımcılar ve yöneticilerin diğer takımlarla ile rekabet içinde yazılım projelerinin geliştirildiği bir etkinliktir. • Sermaye Yatırımları: Girişim fikirlerinin hayata geçirilebilmesi gerekli fonlardır. Sermaye yatırımları destekledikleri fon miktarı açısından tohum yatırımı, melek yatırım, seri A-B-C yatırımlarıdır.