TİC205U-GÜMRÜK MEVZUATI
Ünite 1: Türkiye Gümrük Sistemi ve Temel Kavramları
Giriş
Dış ticaret ya da dış ticaret mevzuatı dendiğinde gümrük ya da gümrük mevzuatı oldukça önemli bir yere sahiptir. Her ülkede var olan vergi sistemi gibi bir de gümrük sistemi vardır. Aslında uygulamada bu iki sistem birbirleriyle ilişkilidir ve birbirlerini tamamlar niteliktedirler.
Gümrük sistemi gerek bilimsel ve gerekse uygulama açısından önemli bir kavramdır. Somut olarak gümrük sistemi iki önemli unsurdan oluşur. Bunlar;
a. Gümrük mevzuatı, b. Gümrük örgütüdür.
Türkiye Gümrüklerinde Uygulanan Gümrük Mevzuat
Yasal düzenleme “gümrük mevzuatını”, gümrük örgütü ise “gümrük teşkilatını” ifade etmektedir.
Gümrük Mevzuatına Yön Veren Temel Düzenlemeler
Gümrük sistemimizin en önemli ve ağırlıklı ögesi kuşkusuz gümrük mevzuatımızdır. Bunu yasal düzenleme şeklinde de ifade etmek mümkündür. Türkiye’nin gümrük mevzuatı ile ilgili hükümler, genellikle Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) ve Dünya Gümrük Örgütünün (DGÖ) kararlarına dayanmaktadır.
Gümrüklerde uygulanan mevzuat şu şekilde ifade edilebilir:
• 4458 Sayılı Gümrük Kanunu • Gümrük Yönetmeliği ve Gümrük Tebliğleri • Gümrük İşlemlerinin Kolaylaştırılması Yönetmeliği • Gümrük Uzlaşma Yönetmeliği • Uluslararası Sözleşmeler • WTO Kıymet Anlaşması • ATA Karneleri Sözleşmesi • TIR Sözleşmesi • Konteynerle İlgili Gümrük Sözleşmesi • Ortak Transit Sözleşmesi • Kyoto Sözleşmesi vs. • Gümrük Kanunu’nun Bazı Maddelerinin Uygulanmasına Dair Cumhurbaşkanlığı Kararları • 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu • Kambiyo Mevzuatı • Katma Değer Vergisi Kanunu • Özel Tüketim Vergisi Kanunu • Amme Alacaklarının Tahsili Usulü Hakkındaki Kanun
Dünyada olduğu gibi Türk gümrük mevzuatı da gayet geniş hacimli ve çeşit açısından zengindir. Bunları Uluslararası anlaşmalar, Kanunlar, Cumhurbaşkanı Kararları, yönetmelikler, genelgeler ve tebliğler şeklinde sıralayabiliriz.
Gümrük Mevzuatının kapsamı şu şekilde sıralanabilir:
• Dış ticarete konu eşyanın Tarifesinin (HS code) tespiti • Eşyanın Menşeinin(milliyetinin) tespiti
• Eşyanın gümrük vergilerine esas kıymetinin tespiti • Eşyanın tabi tutulacağı Gümrük Rejiminin ve rejimlerin usul ve esaslarının tespiti • Eşyanın ve eşyayı taşıyan taşıma araçlarının takip edeceği prosedürler, kullanılacak belgelerin belirlenmesi • Basitleştirilmiş usullerle ilgili usul ve esasların belirlenmesi • Dış ticarete konu eşyanın vergilerinin tahakkuku/tahsili veya teminata bağlanması ile ilgili usullerin tespiti • İdari işlemlere/vergi tahakkukuna itiraz ve ihtilaflarla ilgili usullerin tespiti • Uzlaşma işlemleri • Dış Ticaret ihlallerine ilişkin suç ve kabahatlerin belirlenmesi ve uygulanacak yaptırımlar
4458 Sayılı Gümrük Kanunu
Türkiye’de 1972 yılında yürürlüğe giren 1615 sayılı eski Gümrük Kanunu tam 28 yıl yürürlükte kaldıktan sonra, 2000 yılında gerçekleşen gümrük mevzuatı reformu ile 27.10.1999 tarih ve 4458 sayılı yeni Gümrük Kanunu 5 Şubat 2000 tarihinde yürürlüğe girmiş ve Türkiye’de yeni bir dönem başlamıştır.
4458 sayılı Gümrük Kanunu, Türkiye gümrük bölgesine giren ve çıkan eşyaya ve taşıtlara uygulanacak gümrük kurallarını belirlemektedir. 13 kısım, 248 esas ve 6 geçici maddeden oluşan 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun iki temel hedefi vardır. Bunlardan ilki gümrük mevzuatı ve uygulamasında Avrupa Birliğine uyum sağlamak, diğeri de Türkiye’de etkili bir gümrük rejimine işlerlik kazandırmaktır.
Gümrük Yönetmeliği
4458 sayılı Gümrük Kanunu bir çerçeve kanun olduğu için bütün ayrıntı ve uygulama Gümrük Yönetmeliği içinde toplanmıştır. Bu yüzden Gümrük Yönetmeliği uygulamada büyük önem arz etmektedir.
Gümrük Yönetmeliğinin amacı, 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun yönetmelikle düzenlenmesini öngördüğü konuları düzenlemek ve uygulamaya yön verecek hususlara açıklık getirmektir. Bu amaçla Yönetmelik, kanunda belirtilmiş olan konuları ayrıntılı biçimde düzenlemektedir. Bir örnek vermek gerekirse Kanunun ilgili maddesinde belirli durumlarda ithale konu eşyadan numune alınması gerekliliği hüküm altına alınmıştır. Ancak muayene için alınacak numunenin eşyanın büyüklüğüne ve türüne göre ne kadar olacağı gümrük yönetmeliğinde düzenlenmiştir.
Gümrükle İlgili Diğer Mevzuatlar
Türk gümrük mevzuatı kapsamında, Gümrük Kanunu ve Gümrük Yönetmeliği dışında özellikle gümrüklerde işlerin yürütülmesi aşamasında önemli yere sahip olan birtakım düzenlemeler de bulunmaktadır. Bunlardan en önemlileri aşağıda verilmiştir.
Türk Gümrük Tarife Cetveli: Gümrük tarife cetveli, ithal edilen mallar üzerinden alınması gereken vergi miktarı veya oranlarını gösteren liste, yani kısaca vergi cetveli olarak tanımlanabilir. Türk gümrük sisteminin önemli bir bileşeni gümrük tarife cetvelidir. Gümrüklerin en zor, teknik ve karmaşık konusu gümrük tarife cetvelleri olmaktadır. Türkiye’de 2000 yılında gerçekleşen gümrük reformu ile birlikte Türk Gümrük Tarife Cetveli her yıl, ihtiyaçlara göre değişikliğe uğramakta ve yeniden yayımlanmaktadır.
Cumhurbaşkanı Kararları: Gümrüklerle ilgili yasal düzenleme, esnekliği ve gereken hızı sağlamak için, Cumhurbaşkanına yaptırımlar içeren hızlı karar alma ve yürürlüğe koyma yetkisi tanımıştır. Gümrük uygulaması ile ilgili Cumhurbaşkanı Kararları mevzuat içerisinde büyük ve hacimli yer tutar.
Tebliğler: Bunlara Gümrük Tebliğleri demek daha doğru olacaktır. Gümrük uygulamasında, Ticaret Bakanlığınca, Kanuna, Kararnamelere ve Yönetmeliklere dayanılarak yayımlanan Gümrük Tebliğleri, idarenin görüşünü yansıttığı ve yasal dayanağı güçlü olduğu için, uygulamada büyük önem taşımakta, işlem ve konulara ışık tutmaktadır. Gümrük tebliğleri sayıca hem çok fazla hem de çok değişik konuları düzenlemektedir. Bunların başlıcalarını şu başlıklar altında toplayabiliriz;
• Giriş rejimi ile ilgili Gümrük Genel Tebliğleri, • Gümrük vergileri istisna ve muaflıkları ile ilgili tebliğler, • Kanunun bazı maddelerinin uygulanması ile ilgili tebliğler, • Gümrük antrepoları ile ilgili tebliğler, • Gümrük mevzuatının uygulanması ile ilgili tebliğler, • Gümrük tarife cetveli ile ilgili tebliğler.
5607 sayılı Kaçakçılık ile Mücadele Kanunu: 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu’nda daha önce uygulanan 5607 sayılı Kanun’da, 4926 sayılı Kanun’dan farklı olarak suç ve kabahat ayrımına gidilmiş ve kaçakçılık fiilleri “kaçakçılık suçları” ve “kaçakçılık kabahatleri” olarak ikiye ayrılmıştır. Kanunun amacı, kaçakçılık fiilleri ve yaptırımları ile kaçakçılığı önleme, izleme, araştırma usul ve esaslarını belirlemektir.
Dış Ticaret Mevzuatı: Ticaret genel olarak iç ve dış ticaret olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. Dış ticaret malların ve sermayenin ulusal sınırlar dışına çıkışı ile ilgili bir kavramdır. Bu durum, dış ticarete ilişkin işlemleri ülke içi ticarete yönelik işlemlerden birçok yönüyle farklı kılmaktadır.
İhracat Mevzuatı: İhracat Rejim Kararı, Dahilde İşleme Rejimi, Hariçte İşleme Rejimi ve Vergi Resim ve Harç İstisnası ile ilgili mevzuat.
İthalat Mevzuatı: İthalat Rejim Kararı, Kota ve Tarife Kontenjanları, Gözetim Uygulamaları ve Koruma Önlemlerine ilişkin mevzuat.
Yatırım Mevzuatı: Yatırım Teşvik Mevzuatı ve Uluslararası Doğrudan Yatırımlara ilişkin mevzuat.
Hizmet Ticaretini Destekleme ile İlgili Mevzuat: Döviz Kazandırıcı Hizmetler ile İlgili destek mevzuatı.
Serbest Bölgeler Mevzuatı: Serbest Bölgeler Kanunu ve Serbest Bölgeler uygulama Yönetmeliği vb. mevzuat.
Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler ile İlgili Mevzuat: Dış Ticarette teknik Düzenlemeler ve Standardizasyon, Ürün Güvenliği ve Denetimi ile Uluslararası Gözetim Şirketlerine ilişkin mevzuat.
Dış Ticaret Anlaşmaları.
Kambiyo Mevzuatı (TPKK/32 Sayılı Karar)
Kambiyo kavramı genel olarak bir ülkenin millî parasının ve yabancı paraların ülke içindeki ve dışındaki hareketlerinin kontrol edilmesine yarayan bir sistemi gösterir. Kambiyo, Latince bir kelime olup “değiştirme, bozdurma, değer” anlamına gelmektedir. Diğer bir ifadeyle, kambiyo para ya da para yerine geçen değerlerin değiştirilmesi, alım satımıyla ilgili işlemleri ifade etmektedir. Kambiyo mevzuatı ise bir ülkenin yabancı parayla yapmak zorunda olduğu ödemeleri ve tahsilatları düzenleyen kuralların tümünü ifade etmektedir.
Ülkemizde kambiyo mevzuatı, 25.03.1930 tarih ve 1567 sayılı “Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında Kanun” ve 11.08.1989 tarihli “Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkındaki 32 sayılı Karar” ve bu Karar’a dayanılarak yayımlanan tebliğler ve Merkez Bankası genelgeleri ile düzenlenmiştir.
Kambiyo mevzuatı kapsamında, ihracatçı, ihraç karşılığı yurda getirdiği bedeli döviz alım belgesi (DAB) karşılığında bankalara satmakla yükümlüdür. İhracatçı ülkeye getirdiği bedeli gümrük beyannamesi yoluyla ispatlayıp döviz alım belgesine bağlamaktadır.
Mali Mevzuat
Gümrük mevzuatı kapsamında ele alınması gereken mali mevzuat, mevcut gümrük rejimleri çerçevesindeki mali yükümlülüklerden oluşmaktadır. Burada özellikle üç vergi üzerinde durulacaktır. Bunlar vergi ve benzeri mali yükümlülükler içerisinde önemli bir yere sahip olan katma değer vergisi, özel tüketim vergisi ve gümrük vergisidir.
1) Katma Değer Vergisi (KDV): Her türlü mal ve hizmet ithalinde alınmaktadır. I sayılı listede yer alan mallar için %1, II sayılı listede yer alan mallar için %8 ve ekli listelerde yer alanlar dışındaki, vergiye tabi işlemler için, %18 olarak uygulanmaktadır. 2) Özel Tüketim Vergisi (ÖTV): Katma değer vergisinin aksine ithalata konu sadece belirli mal gruplarından ve nispi ve maktu olarak alınmaktadır. Başka bir ifade ile ithalata konu malın cinsine göre özel tüketim vergisi alınmaktadır. Örneğin ithalata konu mal bir motorlu taşıt ise özel tüketim vergisi var iken, bu
mal buğday ise özel tüketim vergisi alınmamaktadır. 3) Gümrük Vergisi: İthalata konu bir malda ilk akla gelen mali yükümlülüklerden biri her ne kadar gümrük vergisi olsa da günümüzde ekonomik iş birlikleri kapsamında gümrük vergisi her türlü maldan alınmamakta ithalata konu malın menşei başka bir ifade ile geldiği ülkeye göre gümrük vergisi alınmakta ya da alınmamaktadır.
Gümrük ile İlgili Diğer Bazı Mevzuat
Başta 4458 sayılı Gümrük Kanunu olmak üzere gümrük mevzuatı ve dış ticaret mevzuatı hükümleri genel olarak Türkiye Gümrük Bölgesine giren ve çıkan eşya ile taşıt araçlarına uygulanacak kurallar ile dış ticarete ilişkin kuralları içermektedir. Bu kurallar bazen ülkeye ithal edilecek mallar ile ilgili olarak başta sağlık mevzuatı hükümleri ve çevre ile ilgili mevzuat hükümlerine uygun olmak zorundadır. Dolayısıyla ithalata konu malların özellikleri dolayısıyla bazen diğer mevzuat hükümlerinin de dikkate alınması gerekebilmektedir.
Gümrük Sisteminde T.C. Ticaret Bakanlığı
Dünyada ekonomik bütünleşme süreçlerinin derinleştiği, küresel ölçekte pazara giriş stratejilerinin yoğun şekilde uygulandığı ve ihracat pazarlarında rakip ülkelerin aktif stratejiler geliştirerek pazar paylarını artırmaya çalıştığı bir dönemden geçilirken, üretim, yatırım, gümrük ve dış ticaret politikalarımızın birbiri ile daha sıkı koordinasyon sağlayacak şekilde yeni bir anlayış ve yapıyla yürütülmesi zorunluluğu ortaya çıkmıştır. Bu kapsamda, ülkemizin 2023 vizyonu dikkate alınarak mülga Ekonomi Bakanlığı ile mülga Gümrük ve Ticaret Bakanlığı 10 Temmuz 2018 tarihli ve 30474 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile birleştirilerek Ticaret Bakanlığı kurulmuştur.
T.C. Ticaret Bakanlığının Gümrükle İlgili Faaliyetleri
Cumhuriyet döneminin gümrüklere ilişkin ilk uygulaması ise 1929 yılında yürürlüğe giren 1499 sayılı “Gümrük Tarifesi Kanunu” olmuştur.
Ticaret Bakanlığının gümrükle ilgili görev ve yetkileri şu şekilde ifade edilebilir.
1. “İç ve dış ticaret hizmetlerine ilişkin ana hedef ve politikaların belirlenmesine yardımcı olmak ve belirlenen dış ticaret politikasını geliştirmek amacıyla çalışmalar yapmak ve gerekli koordinasyonu sağlamak.
2. Ekonomik faaliyetlerin dış ticarete dönük yapılandırılması için gerekli tedbirleri almak, uygulamak ve bu tedbirlerin ilgili kamu ve özel kurum ve kuruluşlarca uygulanmasının ve koordinasyonunun sağlanması konusunda çalışmalar yürütmek.
3. İç ve dış ticaretin ülke ekonomisi yararına yapılması amacıyla ürün ve yurt dışı müteahhitlik dâhil ulusal ve uluslararası hizmet ticaretine ilişkin gerekli her türlü tedbiri almak.
4. Kamu kurum ve kuruluşlarına çeşitli mevzuatla verilmiş yetki ve görevlerin kullanımında iç ve dış ticarete dair politikaların uygulanmasına ilişkin esasları düzenlemek ve koordine etmek.
5. Gümrük politikasının hazırlanmasına yardımcı olmak ve uygulamak; gümrük hizmetlerinin süratli, etkili, verimli, belirlenmiş standartlara uygun şekilde yürütülmesini sağlamak ve denetlemek.
6. 27/10/1999 tarihli ve 4458 sayılı Gümrük Kanunu, gümrük işlemleriyle ilgili diğer mevzuat ve uluslararası sözleşmelerin uygulanmasını sağlamak; gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanıma ilişkin iş ve işlemleri yürütmek; gümrük kontrolüne tabi kişi, eşya ve araçların muayene ve kontrolünü yapmak.
7. Gümrük tarifesini hazırlamak; gümrük vergileri ile gümrük idarelerince tahsil edilmesi gereken vergi, fon ve diğer malî yüklerin tahakkuk, tahsil, takip ve kontrolünü yapmak; ertelenmiş kontrol ve sonradan kontrol hizmetlerini yürütmek; ihtilaflı durumlarda uzlaşmaya ilişkin işlemleri düzenlemek ve yürütmek; gümrük işleriyle ilgili istatistikî bilgileri üretmek, toplamak, değerlendirmek ve açıklamak.
8. Geçici depolama yerleri, antrepolar, ambarlar, lojistik merkezleri, tasfiyelik eşya depoları, mağazalar ve satış reyonları açılması ve işletilmesine izin vermek, işletmek, işlettirmek ve denetlemek; gümrük mevzuatına göre tasfiyelik hale gelen eşyanın tasfiye işlemlerini yürütmek.
9. Gümrüklü yer ve sahalarda münhasıran, Türkiye Cumhuriyeti Gümrük Bölgesinde gerektiğinde ilgili kuruluşlarla iş birliği yapmak suretiyle kaçakçılığı önlemek, izlemek ve soruşturmak.
10. Kara ve demir yolu kapıları ile gümrük teşkilatı bulunan hava ve deniz limanlarında, serbest bölgeler, antrepolar ile gümrüklü yer ve sahalarda ve Türkiye Cumhuriyeti Gümrük Bölgesinde gümrük muhafaza görevlerini yerine getirmek.
11. Gümrüklü yer ve sahalarda koordinasyonu sağlamak ve kamu düzeninin bozulmasını önleyecek tedbirleri almak.
12. Bakanlık hizmetlerine ilişkin olarak uluslararası kuruluşların ve Avrupa Birliğinin çalışmalarını takip etmek, Avrupa Birliğine uyum çalışmalarını yürütmek ve bu konularda görüş oluşturmak.
13. Ticaret odaları, sanayi odaları, ticaret ve sanayi odaları, deniz ticaret odaları, ticaret borsaları, Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği, esnaf ve sanatkâr meslek kuruluşlarına ait hizmetleri, ilgili diğer bakanlıklarla işbirliği suretiyle yürütmek, Türkiye İhracatçılar Meclisi ve İhracatçı Birliklerine ilişkin çalışmaları yürütmek.
14. Gümrük müşaviri ve yardımcılarıyla yetkilendirilmiş gümrük müşavirlerine ilişkin gerekli düzenlemeleri yapmak ve denetlemek.
15. Dünya ticaretinden alman payın artırılmasını ve sürdürülebilir ihracat artışını sağlamak üzere ihracatın pazar ve ürün çeşitliliğini genişletmeye yönelik gerekli tedbirleri almak ve buna yönelik destek yöntemlerini geliştirmek ve uygulamak.
16. İthalatın ülke ekonomisinin yararına gerçekleştirilmesi ve yerli sanayinin korunması ile ilgili gerekli tedbirleri almak ve ticaret politikası savunma araçlarını uygulamak.
17. Türkiye Cumhuriyeti’nin yabancı devletler ve uluslararası kuruluşlarla olan ikili, bölgesel ve çok taraflı ticarî ve ekonomik ilişkilerini düzenlemek, yürütmek ve bu konularda ilgili mevzuatı çerçevesinde anlaşmalar yapmak, uluslararası kuruluşların Bakanlığın yetki ve görev alanına giren konulardaki çalışmalarını takip etmek ve bu konularda görüş oluşturmak.
18. Ülke kalkınmasında yabancı sermayeden beklenen katkıları sağlamak ve yönlendirmek amacıyla gerekli tedbirleri almak.
19. Dış ticarete konu ürünlerin güvenli, mevzuata ve standartlara uygun olmasını sağlamak, bu amaçla ithalatta ve ihracatta denetim yapmak ve yaptırmak, ticarette teknik engellerin önlenmesine ilişkin çalışmalar yürütmek.
T.C. Ticaret Bakanlığının Teşkilatları
T.C. Ticaret Bakanlığı merkez teşkilatı, taşra teşkilatı ve yurt dışı teşkilatı şeklinde organizedir. Merkez teşkilatı ana hizmet birimlerinden oluşurken, taşra teşkilatları bölge ve iş müdürlüklerinden, yurt dışı teşkilatı ise ticaret müşavirlikleri ve ateşeliklerden oluşmaktadır.
Merkez Teşkilatı
Ana hizmet birimlerinden oluşmaktadır. Bu ana hizmet birimleri ders kitabınızın 12. sayfasında sayılmaktadır. Merkez teşkilatı içinde yer alan bu genel müdürlüklerden Gümrükler Genel Müdürlüğü, Gümrükler Muhafaza Genel Müdürlüğü ve Risk Yönetimi ve Kontrol Genel Müdürlüğü” gümrük mevzuatının uygulanması aşamasında temel ana hizmet birimleri olarak görev yapmaktadır.
Taşra Teşkilatı
Ticaret Bakanlığı Bölge Müdürlükleri ile İl Müdürlüklerinden oluşmaktadır. Ülkemizde, 18 Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğüne bağlı toplam 164 Gümrük Müdürlüğü bulunmaktadır. Kara hudut kapılarında 29, demir yolu hudut kapılarında 5, deniz hudut kapılarında 43, hava hudut kapılarında 13 gümrük müdürlüğü hizmet vermektedir. Ayrıca, 10 serbest bölge gümrük müdürlüğü ve 64 iç gümrük müdürlüğü bulunmaktadır. Toplam 164 Gümrük Müdürlüğünün 13’ü fiilen kapalı olup 151 faal gümrük müdürlüğü ile hizmetler yürütülmektedir.
Yurt Dışı Teşkilatı
Yurt dışında yaşayan vatandaşlarımızın, yurt dışında bulunan Türk firmalarının ve Türkiye’ye gidecek yabancı ülke vatandaşlarının gümrük konularındaki soru ve sorunlarına cevap ve çözümler üretmek aynı zamanda bulundukları ülke ile Türk gümrük mevzuatı uygulamaları
hakkında ilgilileri bilgilendirmek amacıyla Ticaret Bakanlığı yurt dışı teşkilatı ticaret müşaviri ve ticaret ataşe kadroları ile hizmet vermektedir.
Gümrükler Genel Müdürlüğü
Ülke güvenliği açısından sınır kontrollerinin idari bir otorite tarafından gerçekleştirilmesi, bununla birlikte dolaşıma konu eşyanın da sınır geçişlerinde gerek güvenilirliğinin kontrolü gerekse söz konusu eşya üzerinden alınması gerekli verginin tahsilinin sağlanması amacıyla gümrük idareleri oluşturulmuştur.
1 Nolu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi 10 Temmuz 2018 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Kararnamenin 447. maddesinde Ticaret Bakanlığının hizmet birimleri arasında sayılan Gümrükler Genel Müdürlüğünün görevleri 24 madde (kitabınızın 14. sayfasında sıralamıştır) olarak sıralanmıştır.
Gümrükler Muhafaza Genel Müdürlüğü
13/07/1993 tarihli, 21636 sayılı Resmî Gazete’nin mükerrer sayısında yayımlanan Gümrük Müsteşarlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında 485 Sayılı KHK ile oluşturulan Başbakanlığa bağlı Gümrük Müsteşarlığı ara hizmet birimlerinden birisi olmuş, 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile de Ticaret Bakanlığına bağlı olarak faaliyet göstermektedir. Gümrükler Muhafaza Genel Müdürlüğünün görev ve yetkileri 10 madde (kitabınızın 15. sayfasında sıralanmıştır) olarak sıralanmıştır.
Ticaret Araştırmaları ve Risk Değerlendirme Genel Müdürlüğü
Ticaret Araştırmaları ve Risk Değerlendirme Genel Müdürlüğünün görev ve yetkileri 13 madde (kitabınızın 16. sayfasında sıralanmıştır) olarak sıralanmıştır.
Gümrüğe İlişkin Temel Kavramlar
Gümrük
Genel anlamda gümrük, yabancı ülkelerden gelen ve kendi kanun ve tarifelerinde yazılı esaslara göre vergiye tabi tutulan bütün eşya ve kişilerin muayene ve kontrol edildiği hat ve bölgedir. Günlük hayatta gümrük kelimesi, gümrük teşkilatı, gümrük memuru, gümrük idaresinin görev yaptığı bina, gümrük hattı ve gümrük bölgesi anlamlarına karşılık kullanılabilmektedir.
Gümrük Bölgesi
Teorik olarak, kıyı kesiminde denize doğru 8-10 kilometrelik, ortak nehirlerde ise nehirlerin karasularından sayılan o ülkeye ait kısım o ülkenin gümrük bölgesi olarak adlandırılır. Önemli olan gümrük bölgesi olarak tanımlanan bölgenin hangi ülkeye ait olduğudur. Örneğin Türkiye Gümrük Bölgesi kavramı Türkiye’ye ait gümrük bölgesinin tanımını vermektedir.
Türkiye Gümrük Bölgesi
4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 1. maddesinde amacı, “Türkiye Cumhuriyeti gümrük bölgesine giren ve çıkan
eşyaya ve taşıt araçlarına uygulanacak gümrük kurallarını belirlemek” şeklinde ifade edilmiştir. Anılan maddede geçen Türkiye Gümrük Bölgesi kavramı ise Kanunun 2. maddesinde şu şekilde tanımlanmıştır. “Türkiye Gümrük Bölgesi, Türkiye Cumhuriyeti topraklarını kapsar. Türkiye karasuları, iç suları ve hava sahası gümrük bölgesine dâhildir. Bu kanunda geçen Türkiye Gümrük bölgesi ve Gümrük Bölgesi kavramları Türkiye Cumhuriyeti Gümrük Bölgesini ifade eder.”
Gümrük Kapıları ve Yolları
Türkiye gümrük bölgesine giriş ve çıkış gümrük kapılarından yapılır. Taşıtların Türkiye Gümrük Bölgesine giriş ve bu bölgeden çıkışı söz konusu bölgenin giriş noktalarından ve bölge içinde bulunan gümrük kapılarından yapılır. Gümrük yolu, Türkiye Gümrük Bölgesinin giriş noktalarındaki gümrük kapıları ile bu bölgenin içinde yer alan gümrük kapıları arasında izlenmesi zorunlu olan yollardır.
Gümrük Statüsü ve Gümrük Gözetim Statüsü
4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 3.maddesinin 7. fıkrasında gümrük statüsü deyimi ile bir eşyanın Türkiye Gümrük Bölgesinde serbest dolaşıma girmiş olup olmadığı yönünden durumu ifade edilmektedir. 4458 sayılı Kanun’a göre Türkiye gümrük bölgesindeki bir eşya iki tür gümrük statüsü ile dolaşabilir. Bunlar serbest dolaşımda bulunan eşya statüsü ve gümrük gözetiminde bulunan eşya statüsüdür. Gümrük gözetim statüsü ise gümrük gözetimi işlemlerine tabi olan eşyayı ifade etmektedir.
Serbest Dolaşımda Bulunan Eşya
Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası anlaşmalara ait hükümler saklı kalmak kaydıyla, serbest dolaşıma giriş rejimine tabi tutularak Türkiye Gümrük Bölgesine giren eşya ile üretiminde kullanılan girdilerin yerli olup olmadığına bakılmaksızın 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 18. ve 19. maddesi hükümlerine göre Türk menşeli sayılan eşya serbest dolaşımda bulunan eşyadır.
Ticaret Politikası Önlemlerine Tabi Eşya
Ticaret politikası önlemlerine tabi eşya deyimi ile ilgili mevzuat çerçevesinde, özellikle serbest dolaşıma giriş aşamasında uygulanan kota, tarife engelleri gibi ticaret politikası önlemlerine konu olan eşya ifade edilmektedir.
Gümrük Rejimi
Gümrük Rejimi Gümrük rejimi, gümrükteki uygulamaların yasal düzenlemelerle gümrüğe bağlanması, diğer bir ifadeyle kanunla belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde yapılacak işlemler için tespit edilen kurallar toplamıdır.
Elleçleme İşlemleri
Elleçleme faaliyetleri arasında eşyanın boşatılması, depo (antrepo/geçici depolama yerleri) içinde tutuldukları alanlara götürülmesi (yerleştirilmesi) vb. işlemler yer almaktadır.
Gümrüklerde Temsil
Eşyanın giriş, çıkış, aktarma ve transit rejimleri ve bu rejimlerle ilgili diğer gümrük işlemlerini yalnızca mal sahipleri veya gümrük müşavir ve gümrük müşavir yardımcıları tarafından yapılır ve sonuçlandırılır.
Temsil, doğrudan veya dolaylı olabilir. Temsilci, doğrudan temsil durumunda başkasının adına hareket eder. Dolaylı temsil durumunda ise kendi adına, ancak başkasının hesabına hareket eder. Temsilci, temsil edilen kişi namına hareket ettiğini beyan etmek, temsilin doğrudan veya dolaylı olduğunu belirtmek ve sahip olduğu temsil yetki belgesini gümrük idarelerine ibraz etmek zorundadır. Transit taşımacılık yapan ve arızi olarak gümrük beyanında bulunan kişiler hariç olmak üzere temsilcinin Türkiye Gümrük bölgesinde yerleşik olması gerekir.