MLY302U-MAHALLİ İDARELER MALİYESİ
Ünite 5: Belediyelerin İdari Yapısı
Giriş
Belediye, belde sakinlerinin mahalli müşterek nitelikteki ihtiyaçlarını karşılamak üzere kurulan ve karar organı seçmenler tarafından seçilerek oluşturulan, idari ve mali özerkliğe sahip kamu tüzel kişisidir.
Belediyenin tanımında geçen idari ve mali özerklik kavramı sınırsız bir özerkliği kapsamamaktadır. Belediyelerin, Anayasa’nın 127. maddesinde ve diğer kanunlarda öngörülen esas ve sınırlar çerçevesinde mahalli müşterek ihtiyaçların karşılanması hususunda, karar organının alacağı kararla harekete geçebilen, harcama yapabilen, borçlanabilen ve her türlü hukuki ehliyete sahip bir kamu tüzel kişisidir.
Belediyelerin Kısa Tarihçesi
Belediyelerin tarihçesi incelenirken İstanbul ile İstanbul dışındaki kentlerin durumunu ayrı incelemek gerekir.
16 Ağustos 1854 tarihli resmî tebliğ ile Fransızların komün idaresi model alınmak suretiyle, ilk belediye kuruluşu olan İstanbul Şehremaneti kurulmuştur. Bu yönetimin başında, padişah tarafından atanan Şehremini adı verilen bir belediye başkanı bulunuyordu. Ayrıca, yine atama ile 12 üyeden oluşan bir Şehir Meclisi vardı. Bu Meclise Şehremini başkanlık ediyordu. Şehremini’nin iki yardımcısı Şehir Meclisinin doğal üyesiydi. Meclis üyelerinin üçte ikisinin her yıl yeniden değişik çevreleri temsil edecek biçimde atanması öngörülüyordu.
İstanbul Şehremaneti çeşitli nedenlerle başarılı olamamıştır. Bunun üzerine 1855’te Padişahın yazılı izni ile İntizamı Şehir Komisyonu kurulmuştur. Bu komisyonun görevi, kurulacak belediye yönetimi hakkında önerilerde bulunmak ve bir kuruluş tasarısı hazırlamaktı.
İntizamı Şehir Komisyonu, 1857 yılında dağılmadan önce, o tarihte oldukça önemli bazı konuların gerçekleşmesi gerektiğini belirtmiştir. Örneğin, kanalizasyon ve su yollarının yapılması, sokakların temizliğinin sağlanması ve aydınlatılması, sokakların mümkün olduğu kadar genişletilmesi gibi. Komisyon ayrıca bir tüzük hazırlayarak, Padişahın onayına sunmuştur. Padişah tarafından onanan tüzükte, İstanbul’un 14 daireye ayrılması ve her birinde ayrı bir belediye kurulması öngörülmüştü. Ancak, bunların tümünün aynı anda kurulması mümkün görülmediğinden, başlangıçta örnek olarak bir tanesinin kurulmasına karar verildi. Bu da genellikle azınlıkların bulunduğu Beyoğlu ve Galata olarak düşünüldü.
Bu gelişmeler sonunda fiilen ilk belediye, Beyoğlu ve Galata semtlerinde kuruldu. Osmanlı İmparatorluğu’nda ilk kez sadece İstanbul’da, İstanbul’un da belli bir semtinde bir belediye örgütü kurulmuş ve bu örgüte o tarihe kadar başka hiçbir kuruluşun sahip olamadığı bazı ayrıcalıklar tanınmıştı. İstanbul’un diğer semtleri ise Şehremaneti’nin yetersiz düzeni içinde yaşamlarını sürdürmeye devam ediyorlardı. 1868 yılında çıkarılan Nizamname ile belediye örgütünün bütün İstanbul’a
yayılması, hatta İstanbul dışında taşrada belediye örgütü kurulması öngörülüyordu. Bu amaçla İstanbul’da Şehremaneti örgütünün yeniden kurulması ve kentin 14 belediye dairesine ayrılması kararlaştırılmıştı.
Yürürlüğe giren 1876 Anayasası gerek İstanbul’da gerekse taşrada kurulacak belediyelerin seçimle iş başına gelecek meclislerce yönetilmesini, kuruluş ve görevleriyle üyelerinin seçim usulünün kanunla belirlenmesini öngörmekte idi. 1877 yılında İstanbul için çıkarılan Dersaadet Belediye Kanunu eski belediye kuruluşlarını aynen korumuş ancak İstanbul’daki 14 belediye dairesini 20’ye çıkarmıştır.
1912 yılında çıkarılan Dersaadet Belediyesi Hakkında Geçici Kanun ile İstanbul’daki belediye daireleri kaldırılarak yerlerine 9 adet belediye şubeleri kurulmuştur. Ayrıca, Şehremaneti Meclisi yerine de bir encümen kurulması öngörülmüştür. Şehremini ise yine atama ile işbaşına gelecektir.
1924 yılında çıkarılan Ankara Şehremaneti Kanunu, Ankara’ya özel bir yönetim biçimi getirmiştir. Buna göre, İçişleri Bakanlığı tarafından atanan bir Şehremini, bir Belediye Dairesi ve 24 üyeli Belediye Umumi Cemiyeti bulunacaktır. Bütçe bu Cemiyet tarafından yapılacak, İçişleri Bakanlığı tarafından onaylanacaktır.
İstanbul ve taşra için getirilen yukarıdaki sistemler, Cumhuriyet Dönemi’nde 1930 yılında çıkarılan 1580 sayılı Belediye Kanunu yürürlüğe girinceye kadar varlığını sürdürmüştür. Bu Kanun da 24.12.2004 tarihinde yürürlüğe giren 5272 sayılı Belediye Kanunu ile yürürlükten kaldırılmıştır. Daha sonra 13.07.2005 tarihinde 5393 sayılı yeni Belediye Kanunu yürürlüğe girmiştir.
Kuruluş
Köy gibi tipik bir komün idaresi olan belediyenin kuruluşunda izlenecek yöntem, Belediye Kanunu’nun 4. maddesinde açıklanmıştır. Buna göre, nüfusu 5.000 ve üzerinde olan yerleşim birimlerinde belediye kurulabilir. İl ve ilçe merkezlerinde belediye kurulması zorunludur. İçme ve kullanma suyu havzaları ile sit ve diğer koruma alanlarında ve meskûn sahası kurulu bir belediyenin sınırlarına 5 km.’den daha yakın olan yerleşim yerlerinde belediye kurulamaz. Köylerin veya muhtelif köy kısımlarının birleşerek belediye kurabilmeleri için meskûn sahalarının, merkez kabul edilecek yerleşim yerinin meskûn sahasına azami 5 km mesafede bulunması ve nüfusları toplamının 5.000 ve üzerinde olması gerekir.
Yerel Yönetimler Genel Müdürlüğünün Haziran/2022 Genel Faaliyet Raporu verilerine göre; 30’u büyükşehir belediyesi, 519’u büyükşehir ilçe belediyesi, 51’i il belediyesi, 403’ü ilçe belediyesi, 387’si belde belediyesi olmak üzere toplam 1390 belediye bulunmaktadır. Nüfusu 2000’in altında 119, 5000’in altında 532, 10000’in altında 699 belediye bulunmaktadır. Nüfusu 10000’in altındaki belediyelerin toplam belediye sayısına oranı %50,3’tür. Nüfusu 100.000’in üzerinde 247 belediye bulunmaktadır.
532 belediye daha önce kurulduklarından yürürlükteki mevzuatın zorunlu kıldığı 5000 nüfus şartını taşımamaktadır. Ülkemizdeki toplam nüfusun (84.680.273 kişi) %78,05’i büyükşehir belediyesi sınırları, %16,55’i diğer belediye sınırları içinde olmak üzere %94,60’ı belediye sınırları içinde, %5,40’ı köy sınırları içerisinde yaşamaktadır.
Yeni kurulacak bir belediyenin bir başka belediyenin meskûn sahalarına 5.000 metreden daha yakın olamayacağı hüküm altına alınarak, iç içe girmiş, adeta cadde ve sokakların birbirinden ayırdığı belediye kurulmasına son verilmektedir.
Birleşme ve Katılmalar
Belde, köy veya bunların bazı kısımlarının bir başka beldeye katılabilmesi için bu yerlerin meskûn sahalarının katılınacak beldenin meskûn sahasına uzaklığı 5.000 metreden fazla olamaz.
Büyükşehirlerde birleşme ve katılma işlemleri, katılınacak ilçe belediye meclisinin görüşü üzerine, büyükşehir belediye meclisinde karara bağlanır. Katılma sonrası oluşacak yeni sınır hakkında, kanundaki hükme göre işlem yapılır ve sonuç Çevre ve Şehircilik Bakanlığına bildirilir. Bir beldenin bazı kısımlarının komşu bir beldeye katılmasında veya yeni bir belde ya da köy kurulmasında, beldenin nüfusunun 5.000’den aşağı düşmemesi gerekir. Büyükşehir belediyesi, bulunan yerlerde ayrılma yoluyla yeni bir belde ya da köy kurulmasında, beldenin nüfusunun 100.000’den aşağı düşmemesi ve yeni kurulacak beldenin nüfusunun 20.000’den az olmaması şarttır.
Mahalle ve Yönetimi
Mahalle; muhtar ve ihtiyar heyeti tarafından yönetilir. Belediye sınırları içinde mahalle kurulması, kaldırılması, birleştirilmesi, bölünmesi, adlarıyla sınırlarının tespiti ve değiştirilmesi, belediye meclisinin kararı ve kaymakamın görüşü üzerine valinin onayı ile olur. Muhtar, mahalle sakinlerinin gönüllü katılımıyla ortak ihtiyaçları belirlemek, mahallenin yaşam kalitesini geliştirmek, belediye ve diğer kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilişkilerini yürütmek, mahalle ile ilgili konularda görüş bildirmek, diğer kurumlarla iş birliği yapmak ve kanunlarla verilen diğer görevleri yapmakla yükümlüdür. Belediye sınırları içinde nüfusu 500’ün altında mahalle kurulamaz.
Belde Adının Değiştirilmesi
Bir beldenin adı, belediye meclisi üye tam sayısının en az dörtte üç çoğunluğunun kararı ve valinin görüşü üzerine İçişleri Bakanlığının onayı ile değiştirilir. Bu karar Resmî Gazete’de yayımlanır. Beldenin adının değişmesi ile belediyenin adı da değişmiş sayılır.
Tüzel Kişiliğin Sona Erdirilmesi
Meskûn sahası, bağlı olduğu il veya ilçe belediyesi ile nüfusu 50.000 ve üzerinde olan bir belediyenin sınırına, 5 km’den daha yakın duruma gelen belediye ve köylerin tüzel kişiliği; genel imar düzeni veya temel alt yapı
hizmetlerinin gerekli kılması durumunda, Cumhurbaşkanı kararı ile kaldırılarak bu belediyeye katılır.
Tüzel kişiliği kaldırılan belediyenin mahalleleri, katıldıkları belediyenin mahalleleri hâline gelir. Tüzel kişiliği kaldırılan belediye ile köylerin taşınır ve taşınmaz mal, hak, alacak ve borçları katıldıkları belediyeye intikal eder. Nüfusu 2.000’in altına düşen belediyeler, Cumhurbaşkanı kararı ile köye dönüştürülür. Tüzel kişiliği kaldırılan belediyenin tasfiyesi il özel idaresi tarafından yapılır.
Hemşehri Hukuku
Hemşehri hukuku, katılımı ve açıklığı sağlayacak şekilde yeniden düzenlenerek hemşehrilerin belediye kararlarına katılmaları ve hizmetlerden yararlanmalarına ilişkin yeni esaslar benimsenmiştir. Herkes ikamet ettiği beldenin hemşehrisidir. Hemşehrilerin, belediye karar ve hizmetlerine katılma, belediye faaliyetleri hakkında bilgilenme ve belediye idaresinin yardımlarından yararlanma hakları vardır.
Yasal düzenlemelere göre dört ayrı belediyenin varlığından söz edilmekte; Ancak, aşağıda açıklanan nedenle yürürlükteki mevzuata göre üç belediye türü kalmıştır:
• Olağan (Normal) Belediyeler: Olağan belediyeler, büyükşehir belediyelerinin bulunmadığı iller ile bu illerin ilçelerinde ve diğer beldelerde kurulmuş olan belediyelerdir. • Büyükşehir Belediyesi: En az üç ilçe veya ilk kademe belediyesini kapsayan bu belediyeler arasında koordinasyonu sağlayan, kanunlarla verilen görev ve sorumlulukları yerine getiren, yetkileri kullanan belediyelerdir. • Büyükşehir Belediyesi Sınırları İçindeki İlçe Belediyeleri: Bu belediyeler de aynen büyükşehir belediyelerinin tabi olduğu kanunlara bağlı olarak hizmet üretmektedirler.
22.03.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5747 sayılı Büyükşehir Belediyesi Sınırları İçerisinde İlçe Kurulması ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun ile ilk kademe belediyesi uygulaması kaldırılmış ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu ve diğer kanunlarda ilk kademe belediyesine yapılan atıfların ilçe belediyesine yapılmış sayılacağı belirtilmiştir.
Belediyenin Organları
Belediyenin organları şunlardır:
• Belediye Meclisi • Belediye Encümeni • Belediye Başkanı
Belediye Meclisi
Belediye meclisi, belediyenin karar organıdır ve ilgili kanunda gösterilen esas ve usullere göre seçilmiş üyelerden oluşur. 1963 yılından itibaren belediye
seçimlerinde nispi temsil sistemi uygulanmaktadır. Siyasal partiler aldıkları oy oranına göre, belediye meclislerinde üye bulundurma hakkına sahiptirler. 1984 yılında yapılan yerel yönetimler seçimlerinde, nispi temsil sistemi yanında baraj sistemi de getirilmiştir. Seçimler beş yılda bir yapılır. Belediye meclislerine seçilecek üye sayısının hesaplanmasında 2972 sayılı Kanun yeni bir sistem getirmiştir. Buna göre belediye meclislerine seçilecek üye sayısı, son genel nüfus sayımı sonuçlarına göre, nüfusu;
• 10.000’e kadar olan beldelerde 9 • 10.001’den 20.000’e kadar olan beldelerde 11 • 20.001’den 50.000’e kadar olan beldelerde 15 • 50.001’den 100.000’e kadar olan beldelerde 25 • 100.001’den 250.000’e kadar olan beldelerde 31 • 250.001’den 500.000’e kadar olan beldelerde 37 • 500.001’den 1.000.000’a kadar olan beldelerde 45 • 1.000.000’dan fazla olan beldelerde 55
asil ve aynı sayıda yedek üyelik hesaplanır.
Meclisin Görev ve Yetkileri: Belediye meclisinin, ders kitabınızın 91. ve 92. sayfalarında sayılan görev ve yetkileri vardır.
Başkanlık Divanı: Belediye meclisi, seçim sonuçlarının ilanını takip eden beşinci gün belediye başkanının başkanlığında kendiliğinden toplanır. Meclis bu toplantıda, üyeleri arasından gizli oyla meclis birinci ve ikinci başkan vekili ile en az iki kâtip üyeyi ilk iki yıl için görev yapmak üzere seçer. İlk iki yıldan sonra seçilecek başkanlık divanı yapılacak ilk mahalli idareler seçimlerine kadar görev yapar. Meclisin çalışması ve katılıma ilişkin esas ve usuller Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.
Meclis Toplantısı: Belediye meclisi, her ayın ilk haftası, önceden kararlaştırdığı günde toplanır. Meclis, resmî tatile rastlayan günlerde çalışmasına ara verebilir. Belediye meclisi her yıl bir ay tatil kararı alabilir. Bütçe görüşmesine rastlayan toplantı süresi en çok yirmi gün, diğer toplantıların süresi en çok beş gündür. Mutat toplantı yeri dışında toplanılmasının zorunlu olduğu durumda üyelere önceden bilgi vermek kaydıyla meclis başkanının belediye sınırları içerisinde belirlediği yerde toplantı yapılır.
Gündem: Her ayın ilk günündeki belediye meclis gündemi belediye başkanı tarafından belirlenerek en az üç gün önceden üyelere bildirilir ve çeşitli yöntemlerle halka duyurulur. Her ayın ilk toplantısında belediye başkanı ve meclis üyeleri belediyeye ait işlerle ilgili konuların gündeme alınmasını önerebilir.
Toplantı ve Karar Yeter Sayısı: Belediye meclisi, üye tam sayısının salt çoğunluğuyla toplanır ve katılanların salt çoğunluğuyla karar verir. Ancak karar yeter sayısı, üye tam sayısının dörtte birinden az olamaz.
Meclis Kararlarının Kesinleşmesi: Belediye başkanı, hukuka aykırı gördüğü meclis kararlarını, gerekçesini de belirterek yeniden görüşülmek üzere beş gün içinde
meclise iade edebilir. Yeniden görüşülmesi istenilmeyen kararlar ile yeniden görüşülmesi istenip de belediye meclisi üye tam sayısının salt çoğunluğuyla ısrar edilen kararlar kesinleşir.
İhtisas Komisyonları: Belediye meclisi, üyeleri arasından en az üç, en fazla beş kişiden oluşan ihtisas komisyonları kurabilir. Bu komisyonları her siyasi parti grubunun ve bağımsız üyelerin meclisteki üye sayısının meclis üye tam sayısına oranlanmasıyla oluşturulur. İl ve ilçe belediyeleri ile nüfusu 10.000’in üzerindeki belediyelerde plan ve bütçe ile imar komisyonlarının kurulması zorunludur.
Denetim Komisyonu: İl ve ilçe belediyeleri ile nüfusu 10.000’in üzerindeki belediyelerde, belediye meclisi, her Ocak ayı toplantısında belediyenin bir önceki yıl gelir ve giderleri ile hesap kayıt ve işlemlerinin denetimi için kendi üyeleri arasından gizli oyla ve üye sayısı üçten az, beşten çok olmamak üzere bir denetim komisyonu oluşturur. Komisyon, her siyasi parti grubunun ve bağımsız üyelerin meclisteki üye sayısının meclis üye tam sayısına oranlanması suretiyle oluşur.
Meclisin Bilgi Edinme ve Denetim Yolları: Belediye meclisi, bilgi edinme ve denetim yetkisini faaliyet raporunu değerlendirme, denetim komisyonu, soru, genel görüşme ve gensoru yoluyla kullanır. Meclis üyeleri, meclis başkanlığına önerge vererek belediye işleriyle ilgili konularda sözlü veya yazılı soru sorabilir.
Başkan ve Meclis Üyelerinin Görüşmelere Katılamayacağı Durumlar: Belediye başkanı ve meclis üyeleri, münhasıran; kendileri, ikinci derece dâhil kan ve kayın hısımları ve evlatlıkları ile ilgili işlerin görüşüldüğü meclis toplantılarına katılamazlar. Bu suretle meclis kararlarının objektif ve tarafsız bir şekilde alınmasına imkân sağlanmaktadır.
Başkan ve Meclis Üyelerinin Yükümlülükleri: Belediye başkanı görevi süresince veya görevinin sona ermesinden itibaren iki yıl süreyle meclis üyeleri ise görevleri süresince ve görevlerinin sona ermesinden itibaren bir yıl süreyle, belediye ve bağlı kuruluşlarına karşı doğrudan doğruya veya dolaylı olarak taahhüde giremez, komisyonculuk ve temsilcilik yapamaz.
Meclis Üyeliğinin Sona Ermesi: Meclis üyeliği, ölüm ve istifa durumunda kendiliğinden sona erer. Meclis üyeliğinden istifa dilekçesi belediye başkanlığına verilir ve başkan tarafından meclisin bilgisine sunulur. Özürsüz veya izinsiz olarak arka arkaya üç birleşim günü veya bir yıl içinde yapılan toplantıların yarısına katılmayan üyenin üyeliğinin düşmesine, savunması alındıktan sonra üye tam sayısının salt çoğunluğuyla karar verilir.
Meclisin Feshi: Belediye meclisi;
Kendisine kanunla verilen görevleri süresi içinde yapmayı ihmal eder ve bu durum belediyeye ait işleri sekteye veya gecikmeye uğratırsa, Belediyeye verilen görevlerle ilgisi olmayan siyasi konularda karar alırsa, İçişleri Bakanlığının bildirisi üzerine Danıştay’ın kararı ile feshedilir.
Boşalan Meclisin Görevinin Yerine Getirilmesi: Belediye meclisinin;
• Danıştay tarafından feshi veya meclis toplantılarının ertelenmesi, • Meclis üye tam sayısının yarıdan fazlasının tutuklanması, • Yedek üyelerin getirilmesinden sonra da meclis üye tam sayısının yarısından aşağı düşmesi, • Geçici olarak görevden uzaklaştırılması
hâllerinde, meclis çalışabilir duruma gelinceye veya yeni meclis seçimi yapılıncaya kadar meclis görevi, belediye encümeninin memur üyeleri tarafından yürütülür.
Huzur ve İzin Hakkı: Meclis başkan ve üyelerine, meclis toplantılarına ve ihtisas komisyonları toplantılarına katıldıkları her gün için, belediye başkanına ödenmekte olan aylık brüt ödeneğin günlük tutarının üçte birini geçmemek üzere meclis tarafından belirlenecek miktarda huzur hakkı ödenir. Meclis üyeleri hastalıkları süresince izinli sayılır. Ayrıca mazeretleri durumunda, bir yıl içindeki toplantı süresinin yarısını aşmamak şartıyla istekleri üzerine meclis tarafından izin verilebilir.
Belediye Encümeni
Belediye encümeni, idari bir organ olarak düzenlenmekte; encümenin uzmanlık niteliği güçlendirilerek yürütmeye ilişkin daha dinamik bir karar alma mekanizması öngörülmektedir. Ayrıca, belediye meclisince seçilmiş üyelerin de encümene katılması sağlanarak katılım ilkesinin güçlendirilmesi amaçlanmaktadır.
Belediye encümeni, belediye başkanının başkanlığında;
• İl belediyelerinde ve nüfusu 100.000’in üzerindeki belediyelerde, belediye meclisinin her yıl kendi üyeleri arasından bir yıl için gizli oyla seçeceği üç üye, mali hizmetler birim amiri ve belediye başkanının birim amirleri arasından bir yıl için seçeceği iki üye olmak üzere yedi kişiden, • Diğer belediyelerde, belediye meclisinin her yıl kendi üyeleri arasından bir yıl için gizli oyla seçeceği iki üye, mali hizmetler birim amiri ve belediye başkanının birim amirleri arasından bir yıl için seçeceği bir üye olmak üzere beş kişiden oluşur.
Belediye başkanının katılamadığı toplantılarda, belediye başkanının görevlendireceği başkan yardımcısı veya encümen üyesi, encümene başkanlık eder.
Encümenin Görev ve Yetkileri: Belediye encümeninin ders kitabınızın 98. sayfasında sayılan görev ve yetkileri vardır.
Encümen Toplantısı: Belediye encümeni, haftada birden az olmamak üzere önceden belirlenen gün ve saatte toplanır. Belediye başkanı acil durumlarda encümeni toplantıya çağırabilir. Encümen üye tam sayısının salt çoğunluğuyla toplanır ve katılanların salt çoğunluğuyla karar verir. Encümenin 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu uyarınca ihale
komisyonu olarak yapacağı toplantılarda da bu hüküm geçerlidir. Oyların eşitliği durumunda başkanın bulunduğu taraf çoğunluk sayılır. Çekimser oy kullanılamaz. Encümen gündemi belediye başkanı tarafından hazırlanır.
Encümen Üyelerine Verilecek Ödenek: Belediye encümeni başkan ve üyelerine, nüfusu;
• 10.000’e kadar olan belediyelerde 3.500, • 10.001-50.000’e kadar olan belediyelerde 4.500, • 50.001-200.000’e kadar olan belediyelerde 6.000, • 200.001’in üzerinde olan belediyelerde ise 7.500
gösterge rakamının Devlet memurları için belirlenen aylık katsayı ile çarpımı sonucu bulunacak tutarda aylık brüt ödenek verilir. Encümenin memur üyelerine bu tutarın yarısı ödenir.
Belediye Başkanı
Belediye başkanı, belediye idaresinin başı ve belediye tüzel kişiliğinin temsilcisidir. Belediye başkanı halk tarafından çoğunluk usulü ile beş yıl için seçilir. Seçilme süreleri 1982 Anayasası’nın 127. maddesi ile beş yıla çıkarılmıştır. Belediye başkanı, görevinin devamı süresince siyasi partilerin yönetim ve denetim organlarında görev alamaz; profesyonel spor kulüplerinin başkanlığını yapamaz ve yönetiminde bulunamaz.
Belediye Başkanının Görev ve Yetkileri: Belediye başkanının ders kitabınızın 99. sayfasında sayılan görev ve yetkileri vardır.
Belediye Başkanının Özlük Hakları: Belediye başkanlarının ödenekleri konusunda düzenleme getirilerek başkan ödeneği, belediyelerin nüfus gruplarına göre katsayı sistemine bağlanmış başkanlar için günün şartlarına uygun adil ve dengeli bir ücret sistemi kurulmaya çalışılmıştır.
Başkan Vekili: Belediye başkanı izin, hastalık veya başka bir sebeple görev başında bulunmadığı hâllerde, bu süre içinde kendisine vekâlet etmek üzere, belediye meclisi üyeleri arasından birini başkan vekili olarak görevlendirir. Başkan vekili, başkanın yetkilerine sahiptir.
Stratejik Plan ve Performans Planı: Yeni kamu yönetimi anlayışı doğrultusunda belediyelerimizde stratejik yönetim uygulanmasına geçilmesi, stratejik planların seçimlerden hemen sonra yapılması ile gelecek yönelimli ve hizmetlerin sonucuna odaklı bir yönetim anlayışının oluşturulması öngörülmektedir. Stratejik yönetimle şehirlerimizin geleceğinin altyapı, ulaşım, çevre gibi temel hizmetler açısından uzun vadeli olarak planlanması ve çalışma programlarının bu planlara göre yapılması öngörülmektedir.
Yetki Devri: Belediye başkanı, görev ve yetkilerinden bir kısmını uygun gördüğü takdirde, yöneticilik sıfatı bulunan belediye görevlilerine devredebilir.
İhtilaf Hâli: Belediye başkanının kendisinin, birinci ve ikinci derecedeki kan ve kayın hısımlarının ve evlatlıklarının, belediye ile ihtilaflı olduğu durumlarda
dava açılması ve bu davada belediyenin temsili, meclis birinci başkan vekili, bulunmadığı takdirde ikinci başkan vekili veya bunların yetkilendireceği kişiler tarafından yerine getirilir.
Belediye Başkanlığının Sona Ermesi: Belediye başkanlığı, ölüm ve istifa hâllerinde kendiliğinden sona erer. Belediye başkanının;
• Mazeretsiz ve kesintisiz olarak yirmi günden fazla görevini terk etmesi ve bu durumun mahallin mülki idare amiri tarafından belirlenmesi, • Seçilme yeterliğini kaybetmesi, • Görevini sürdürmesine engel bir hastalık veya engellilik durumunun yetkili sağlık kuruluşu raporuyla belgelenmesi, • Meclisin feshine neden olan eylem ve işlemlere katılması
hâllerinden birinin meydana gelmesi durumunda İçişleri Bakanlığının başvurusu üzerine Danıştay kararıyla başkanlık sıfatı sona erer.
Belediye Başkanlığının Boşalması Hâlinde Yapılacak İşlemler: Belediye başkanlığının herhangi bir nedenle boşalması durumunda, vali tarafından belediye meclisinin on gün içinde toplanması sağlanır. Meclis, birinci başkan vekilinin, onun bulunmaması durumunda ikinci başkan vekilinin, onun da bulunmaması durumunda en yaşlı üyenin başkanlığında toplanarak;
• Belediye başkanlığının boşalması veya seçim dönemini aşacak biçimde kamu hizmetinden yasaklanma cezasının verilmiş olması durumunda bir başkan, • Başkanın görevden uzaklaştırılması, tutuklanması veya seçim dönemini aşmayacak biçimde kamu hizmetinden yasaklama cezası alması durumunda bir başkan vekili seçer.
Belediye Başkanı Görevlendirilmesi: Belediye başkanlığının herhangi bir nedenle boşalması ve yeni belediye başkanı veya başkan vekili seçiminin yapılamaması durumunda, seçim yapılıncaya kadar, belediye başkanlığına büyükşehir ve il belediyelerinde içişleri bakanı, diğer belediyelerde vali tarafından görevlendirme yapılır.
Belediyelerin Görevleri
Belediye görevleri ile ilgili olarak söz edilen dört ilke ya da sistem şunlardır:
• Genellik ilkesi • Yetki ilkesi • Liste ilkesi • Karma sistem ilkesi
Belediyenin Görev ve Sorumlulukları
Belediye, mahalli müşterek (ortak) nitelikte olmak şartıyla ders kitabınızın 103. sayfasında belirtilen görev ve sorumlulukları yerine getirebilir.
Hizmetlerin yerine getirilmesinde öncelik sırası, belediyenin mali durumu ve hizmetin ivediliği dikkate alınarak belirlenir. Belediye hizmetleri, vatandaşlara en yakın yerlerde ve en uygun yöntemlerle sunulur.
Belediye Kanunu’nda belediyelere verilen görevlerin belirlenmesinde önemli olan iki tutum görülmektedir. Bunlardan ilki, belediye görevlerinin genel bir ifade ile belirtilmeyip teker teker sayılmış olmasıdır. İkinci tutum, belediye hizmetlerinin öncelik, ivedilik niteliğine ve belediyelerin mali durumuna göre farklılıklaştırılmasıdır.
Belediyenin Yetkileri ve İmtiyazları
Belediyenin ders kitabınızın 104 ve 105. sayfasında belirtilen yetkileri ve imtiyazları bulunmaktadır.
Arsa ve Konut Üretimi
Belediye; düzenli kentleşmeyi sağlamak, beldenin konut, sanayi ve ticaret alanı ihtiyacını karşılamak amacıyla belediye ve mücavir alan sınırları içinde, özel kanunlarına göre korunması gerekli yerler ile tarım arazileri hariç imarlı ve altyapılı arsalar üretmek, konut, toplu konut yapmak, satmak, kiralamak ve bu amaçlarla arazi satın almak, kamulaştırma yapmak, bu arsaları trampa etmek, bu konuda ilgili diğer kamu kurum ve kuruluşları ve bankalarla iş birliği yapmak ve gerektiğinde onlarla ortak projeler gerçekleştirmek yetkisine sahiptir.
Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Alanı
Belediye, belediye meclisi kararıyla konut alanları, sanayi alanları, ticaret alanları, teknoloji parkları, kamu hizmeti alanları, rekreasyon alanları ve her türlü sosyal donatı alanları oluşturmak, eskiyen kent kısımlarını yeniden inşa ve restore etmek, kentin tarihî ve kültürel dokusunu korumak veya deprem riskine karşı tedbirler almak amacıyla kentsel dönüşüm ve gelişim projeleri uygulayabilir.
Yurtdışı İlişkileri
Belediye, belediye meclisinin kararına bağlı olarak görev alanıyla ilgili konularda faaliyet gösteren uluslararası teşekkül ve organizasyonlara, kurucu üye veya üye olabilir. Belediye, bu teşekkül, organizasyon ve yabancı mahalli idarelerle ortak faaliyet ve hizmet projeleri gerçekleştirebilir veya kardeş kent ilişkisi kurabilir. Bu faaliyetlerin, dış politikaya ve uluslararası anlaşmalara uygun olarak yürütülmesi ve önceden İçişleri Bakanlığının izninin alınması zorunludur. İzin zorunluluğu, belediyelerin yürüteceği uluslararası ilişkilerin, ülkenin ulusal dış politikası ile uyumunu sağlamak açısından getirilmektedir.
Diğer Kuruluşlarla İlişkiler
Belediye, belediye meclisinin kararı üzerine yapacağı anlaşmaya uygun olarak görev ve sorumluluk alanlarına giren konularda, ders kitabınızın 107. sayfasında belirtilen diğer kuruluşlarla işbirliği yapabilir.
Kent Konseyi
Kent konseyi, kent yaşamında; kent vizyonunun ve hemşerilik bilincinin geliştirilmesi, kentin hak ve
hukukunun korunması, sürdürülebilir kalkınma, çevreye duyarlılık, sosyal yardımlaşma ve dayanışma, saydamlık, hesap sorma ve hesap verme, katılım ve yerinden yönetim ilkelerini hayata geçirmeye çalışır. Belediyeler kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının, sendikaların, noterlerin, varsa üniversitelerin, ilgili sivil toplum örgütlerinin, siyasî partilerin, kamu kurum ve kuruluşlarının ve mahalle muhtarlarının temsilcileri ile diğer ilgililerin katılımıyla oluşan kent konseyinin faaliyetlerinin etkili ve verimli yürütülmesi konusunda yardım ve destek sağlar. Kent konseyinde oluşturulan görüşler belediye meclisinin ilk toplantısında gündeme alınarak değerlendirilir. Kent konseyinin çalışma usûl ve esasları Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca hazırlanacak yönetmelikle belirlenir.
Belediye Hizmetlerine Gönüllü Katılım
Belediye; sağlık, eğitim, spor, çevre, sosyal hizmet ve yardım, kütüphane, park, trafik ve kültür hizmetleriyle yaşlılara, kadın ve çocuklara, engellilere, yoksul ve düşkünlere yönelik hizmetlerin yapılmasında beldede dayanışma ve katılımı sağlamak, hizmetlerde etkinlik, tasarruf ve verimliliği artırmak amacıyla gönüllü kişilerin katılımına yönelik programlar uygular. Gönüllülerin nitelikleri ve çalıştırılmalarına ilişkin usûl ve esaslar Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından çıkarılacak yönetmelikle belirlenir.
Belediye Tasarrufundaki Yerler
Diğer kanunlarla getirilen hükümler saklı kalmak üzere, mezarlıklar ile belediye sınırları içinde bulunan ve sahipsiz arazi niteliğinde olan seyrangâh, harman yeri, koruluk, dinlenme yerleri, meydanlar, bataklık, çöp döküm sahaları, yıkılmış kale ve kulelerin arsaları ve enkazı ve benzeri yerler belediyenin tasarrufundadır. Belediye tarafından deniz, akarsu ve gölden doldurma suretiyle kazanılan alanlar, Kıyı Kanunu ve ilgili mevzuata uygun olarak kullanılmak şartıyla Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından belediyelerin, büyükşehirlerde büyükşehir belediyelerinin tasarrufuna bırakılır.
Ad Verme, Tanıtıcı Amblem ve Flama Kullanımı
Cadde, sokak, meydan, park, tesis ve benzerlerine ad verilmesi ve beldeyi tanıtıcı amblem, flama ve benzerlerini tespitine ilişkin kararlarda; belediye meclisinin üye tam sayısının salt çoğunluğu, bunların değiştirilmesine ilişkin kararlarda ise meclis üye tam sayısının üçte iki çoğunluğunun kararı aranır. Bu kararlar mülkî idare amirinin onayı ile yürürlüğe girer.
Belediye Teşkilatı (Örgütü)
Belediye teşkilatı, norm kadroya uygun olarak yazı işleri, mali hizmetler, fen işleri ve zabıta birimlerinden oluşur. Beldenin nüfusu, fiziki ve coğrafi yapısı, ekonomik, sosyal ve kültürel özellikleri ile gelişme potansiyeli dikkate alınarak, norm kadro ilke ve standartlarına uygun olarak gerektiğinde sağlık, itfaiye, imar, insan kaynakları, hukuk işleri ve ihtiyaca göre diğer birimler oluşturulabilir.
Bu birimlerin kurulması, kaldırılması veya birleştirilmesi belediye meclisinin kararıyla olur.
Belediyelerin Denetimi
Denetimin Amacı
Belediyelerin denetimi; faaliyet ve işlemlerinde hataların önlenmesine yardımcı olmak, çalışanların ve belediye teşkilatının gelişmesine, yönetim ve kontrol sistemlerinin geçerli, güvenilir ve tutarlı duruma gelmesine rehberlik etmek amacıyla hizmetlerin süreç ve sonuçlarını mevzuata, önceden belirlenmiş amaç ve hedeflere, performans ölçütlerine ve kalite standartlarına göre tarafsız olarak analiz etmek, karşılaştırmak ve ölçmek; kanıtlara dayalı olarak değerlendirmek, elde edilen sonuçları rapor hâline getirerek ilgililere duyurmaktır.
Denetimin Kapsamı ve Türleri
Belediyelerde iç ve dış denetim yapılır. Denetim, iş ve işlemlerin hukuka uygunluğu ile mali ve performans denetimini kapsar. İç ve dış denetim 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu hükümlerine göre yapılır. Ayrıca, belediyenin mali işlemler dışında kalan diğer idari işlemleri, hukuka uygunluk ve idarenin bütünlüğü açısından İçişleri Bakanlığı tarafından da denetlenir. Belediyelere bağlı kuruluş ve işletmeler de yukarıdaki esaslara göre denetlenir. Denetime ilişkin sonuçlar kamuoyuna açıklanır ve meclisin bilgisine sunulur.
Faaliyet Raporu
Belediye başkanı, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nda belirtilen biçimde; stratejik plan ve performans hedeflerine göre yürütülen faaliyetleri, belirlenmiş performans ölçütlerine göre hedef ve gerçekleşme durumu ile meydana gelen sapmaların nedenlerini ve belediye borçlarının durumunu açıklayan faaliyet raporunu hazırlar. Faaliyet raporunda, bağlı kuruluş ve işletmeler ile belediye ortaklıklarına ilişkin söz konusu bilgi ve değerlendirmelere de yer verilir. Faaliyet raporu Nisan ayı toplantısında belediye başkanı tarafından meclise sunulur. Raporun bir örneği Çevre ve Şehircilik Bakanlığına gönderilir ve kamuoyuna da açıklanır.
Hizmetlerde Aksama
Belediye hizmetlerinin ciddi bir biçimde aksatıldığının ve bu durumun halkın sağlık, huzur ve esenliğini hayati derecede olumsuz etkilediğinin İçişleri Bakanlığının talebi üzerine yetkili sulh hukuk hâkimi tarafından belirlenmesi durumunda içişleri bakanı, hizmetlerde meydana gelecek aksamanın giderilmesini, hizmetin özelliğine göre makul bir süre vererek belediye başkanından ister. Aksama giderilemezse söz konusu hizmetin yerine getirilmesini o ilin valisinden ister. Bu durumda vali, aksaklığı öncelikle belediyenin araç, gereç, personel ve diğer kaynaklarıyla giderir.
Büyükşehir Belediyesi
1984 yılında büyükşehir belediyeleri kurulmaya başlanmış ve aşağıda belirtilen ilavelerle bugünkü son duruma gelinmiştir. İlgili Kanun’da “Büyükşehir; belediye sınırları
içinde, merkez ilçe dâhil birden fazla ilçe bulunan şehirler” olarak tanımlanmıştır.
Önce, 1984 yılında İstanbul, Ankara ve İzmir Büyükşehir Belediyeleri kurulmuştur. 1986’da Adana, 1987’de Bursa, Gaziantep ve Konya, 1988’de Kayseri Büyükşehir Belediyesi olmuştur. 1993 yılında ise Antalya, Diyarbakır, Erzurum, Eskişehir, İzmit (Kocaeli), Mersin, Samsun illeri belediyeleri içlerinde birden çok ilçe olmamasına rağmen “alt belediye” adında belediyeler kurularak büyükşehir belediyesi olmuşlardır. 2000 yılında Sakarya ilinde Adapazarı Büyükşehir Belediyesi kurulmuş, 2008 yılında da Adapazarı Büyükşehir Belediyesinin adı Sakarya Büyükşehir Belediyesi olarak, İzmit Büyükşehir Belediyesinin adı da Kocaeli Büyükşehir Belediyesi olarak değiştirilmiştir. 23/7/2004 tarihinden itibaren yürürlüğe giren 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu bu konuda önceki yasal düzenlemeleri kaldırarak bugünde geçerli olan bir düzenleme olarak büyükşehirlerdeki işleyişin yasal dayanağını oluşturmuştur
6 Aralık 2012 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 6360 sayılı Kanun’la 13 ilde büyükşehir belediyesi kurularak, 16 olan büyükşehir belediyeleri sayısı 29’a çıkmıştır.
Yeni kurulan büyükşehir belediyeleri; Aydın, Balıkesir, Denizli, Hatay, Malatya, Manisa, Kahramanmaraş, Mardin, Muğla, Tekirdağ, Trabzon, Şanlıurfa ve Van olarak belirlenmiştir.
Kuruluşu ve Sınırları
Büyükşehir belediyelerinin sınırları, adını aldıkları büyükşehirlerin belediye sınırlarıdır. İlçe belediyelerinin sınırları ise bu ilçelerin büyükşehir belediyesi içinde kalan kısımlarının sınırlarıdır. 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun Geçici 2. maddesi, “Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte; büyükşehir belediye sınırları, İstanbul ve Kocaeli ilinde, il mülki sınırıdır.
Diğer büyükşehir belediyelerinde, mevcut valilik binası merkez kabul edilmek ve il mülki sınırları içinde kalmak şartıyla, nüfusu;
• 1.000.000’a kadar olan büyükşehirlerde yarıçapı 20 km, • 1.000.000’dan 2.000.000’a kadar olan büyükşehirlerde yarıçapı 30 km, • 2.000.000’dan fazla olan büyükşehirlerde yarıçapı 50 km
olan dairenin sınırı büyükşehir belediyesinin sınırını oluşturur.” hükmünü getirmiştir. Getirilen düzenlemenin yapısı itibarıyla kamuoyu bu düzenlemeye “pergel yasası” adını vermiştir.
6360 sayılı Kanun’la, Büyükşehir Belediye Kanunu’nda yapılan değişiklikle ilk mahalli idareler genel seçiminden itibaren büyükşehirlerin kuruluşu sadeleştirilmiş ve ‘toplam nüfusu 750.000’den fazla olan illerin il
belediyeleri kanunla büyükşehir belediyesine dönüştürülebilir’ hükmü getirilmiştir.
Büyükşehir Belediyesinin Organları
Büyükşehir Belediye Meclisi
Büyükşehir belediye meclisi, büyükşehir belediyesinin karar organıdır ve ilgili kanunda gösterilen esas ve usullere göre seçilen üyelerden oluşur. Büyükşehir belediye başkanı büyükşehir belediye meclisinin başkanı olup büyükşehir içindeki diğer belediyelerin başkanları, büyükşehir belediye meclisinin doğal üyesidir.
Meclis Toplantısı
Mahalli hizmetler ile ilgili olarak alınacak kararların halkın çıkarları doğrultusunda alınması ve Avrupa Yerel Yönetimler Özerklik Şartı’na uygunluğu sağlama açısından meclislerin sık sık toplanması ve mahalli hizmetleri kendi içerisinde müzakere etmesinde fayda görülmektedir. Büyükşehir belediye meclisi, her ayın ikinci haftası önceden meclis tarafından belirlenen günde mutat toplantı yerinde toplanır.
Meclis Kararlarının Kesinleşmesi
Büyükşehir belediye başkanı, hukuka aykırı gördüğü belediye meclisi kararlarını, yedi gün içinde gerekçesini de belirterek yeniden görüşülmek üzere belediye meclisine iade edebilir. Yeniden görüşülmesi istenilmeyen kararlar ile yeniden görüşülmesi istenip de büyükşehir belediye meclisi üye tam sayısının salt çoğunluğuyla ısrar edilen kararlar kesinleşir.
İhtisas Komisyonları
Büyükşehir belediye meclisi, üyeleri arasından seçilecek en az beş, en çok dokuz kişiden oluşan ihtisas komisyonları kurabilir. İhtisas komisyonları, her siyasi parti grubunun ve bağımsız üyelerin büyükşehir belediye meclisindeki üye sayısının meclis üye tam sayısına oranlanması suretiyle oluşur.
Büyükşehir Belediye Encümeni
Büyükşehir belediye encümeni, belediye başkanının başkanlığında, belediye meclisinin kendi üyeleri arasından bir yıl için gizli oyla seçeceği beş üye ile biri genel sekreter, biri mali hizmetler birim amiri olmak üzere belediye başkanının her yıl birim amirleri arasından seçeceği beş üyeden oluşur.
Büyükşehir Belediye Başkanı
Büyükşehir belediye başkanı, büyükşehir belediye idaresinin başı ve tüzel kişiliğinin temsilcisidir. Büyükşehir belediye başkanı, ilgili kanunda gösterilen esas ve usullere göre büyükşehir belediyesi sınırları içindeki seçmenler tarafından doğrudan seçilir.
Büyükşehir Belediye Başkanının Görev ve Yetkileri
Büyükşehir belediye başkanı ders kitabınızın 113 ve 114. sayfalarında belirtilen görev ve sorumlulukları yerine getirebilir.
Belediye Başkanlığının Sona Ermesi
Belediye Kanunu’ndaki hükümler saklı kalmak kaydıyla büyükşehir belediye meclisinin feshine neden olan eylem ve işlemlere katılan büyükşehir, ilçe belediye başkanlarının görevlerine Danıştay kararıyla son verilir.
Danışmanlar
Nüfusu iki milyonu aşan büyükşehir belediyelerinde on, diğer büyükşehir belediyelerinde beşi geçmemek üzere başkan danışmanı görevlendirilebilir. Danışman olarak görevlendirileceklerin en az dört yıllık yüksek öğrenim kurumlarından mezun olması şarttır.
Büyükşehir Belediyesinin Görev, Yetki ve Sorumlulukları
Büyükşehir belediyelerine ait görevler 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun 7. maddesinde ayrıntılı bir şekilde düzenlenmiştir. Büyükşehir belediyeleri kendilerine verilen görev ve hizmetleri, mali ve teknik imkânları çerçevesinde nüfus ve hizmet alanlarını dikkate alarak, bu hizmetlerden yararlanacak büyükşehir kapsamındaki ilçe belediyeleri arasında dengeli olarak yürütmek zorundadırlar.
İlçe Belediyelerinin Görev ve Yetkileri
İlçe belediyeleri ders kitabınızın 118. sayfasında belirtilen görev ve sorumlulukları yerine getirebilir.
Altyapı Hizmetleri
Büyükşehir içindeki altyapı hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesi amacıyla büyükşehir belediye başkanı ya da görevlendirdiği kişinin başkanlığında, yönetmelikle belirlenecek kamu kurum ve kuruluşları ile özel kuruluşların temsilcilerinin katılacağı altyapı koordinasyon merkezi kurulur. Büyükşehir ilçe belediye başkanları kendi belediyesini ilgilendiren konuların görüşülmesinde koordinasyon merkezlerine üye olarak katılırlar.
Altyapı koordinasyon merkezinin çalışma esas ve usulleri ile bu kurullara katılacak kamu kurum ve kuruluş temsilcileri, İçişleri Bakanlığı tarafından çıkarılacak yönetmelikle belirlenir. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı çıkarılacak bu yönetmeliğin, altyapı yatırım hesabının kullanılması ve ödenek tahsisi ve aktarmasına ilişkin kısımları hakkında, Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının görüşünü alır.
Ulaşım Hizmetleri
Büyükşehir içindeki kara, deniz, su, göl ve demir yolu üzerinde her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesi amacıyla büyükşehir belediye başkanı ya da görevlendirdiği kişinin başkanlığında, yönetmelikle belirlenecek kamu kurum ve kuruluşları ile Türkiye Şoförler ve Otomobilciler Federasyonunun görevlendireceği ilgili odanın temsilcisinin katılacağı ulaşım koordinasyon merkezi kurulur. İlçe belediye başkanları kendi belediyesini ilgilendiren konuların
görüşülmesinde koordinasyon merkezlerine üye olarak katılırlar.
Büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini planlama, koordinasyon ve güzergâh belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkiler ile büyükşehir sınırları dâhilinde il trafik komisyonunun yetkileri ulaşım koordinasyon merkezi (UKOME) tarafından kullanılır.
Büyükşehir Belediyesi ve İlçe Belediyelerinin Yetkileri ve İmtiyazları
Büyükşehir ve ilçe belediyeleri; görevli oldukları konularda Büyükşehir Belediyesi Kanunu ile birlikte Belediye Kanunu ve diğer mevzuat hükümleri ile ilgisine göre belediyelere tanınan yetki, imtiyaz ve muafiyetlere sahiptir.
Büyükşehir Belediyesinin İmar Denetim Yetkisi
Büyükşehir belediyesi, ilçe belediyelerinin imar uygulamalarını denetlemeye yetkilidir. Denetim yetkisi, konu ile ilgili her türlü bilgi ve belgeyi istemeyi, incelemeyi ve gerektiğinde bunların örneklerini almayı içerir. Bu amaçla istenecek her türlü bilgi ve belgeler en geç on beş gün içinde verilir. İmar uygulamalarının denetiminde kamu kurum ve kuruluşlarından, üniversiteler ve kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarından yararlanılabilir. Denetim sonucunda belirlenen eksiklik ve aykırılıkların giderilmesi için ilgili belediyeye üç ayı geçmemek üzere süre verilir. Bu süre içinde eksiklik ve aykırılıklar giderilmediği takdirde, büyükşehir belediyesi eksiklik ve aykırılıkları gidermeye yetkilidir.
Belediyeler Arası Hizmet İlişkileri ve Koordinasyon
Büyükşehir kapsamındaki belediyeler arasında hizmetlerin yerine getirilmesi bakımından uyum ve koordinasyon, büyükşehir belediyesi tarafından sağlanır. Büyükşehir ve ilçe belediyeleri arasında hizmetlerin yürütülmesiyle ilgili uyuşmazlık çıkması durumunda, büyükşehir belediye meclisi yönlendirici ve düzenleyici kararlar almaya yetkilidir. Büyükşehir belediyesi mücavir alanlarının ilçe belediyeleri arasındaki bölüşümü büyükşehir belediye meclisince yapılır. Büyükşehir belediyesi, Kanun’da sayılan hizmetleri, mali ve teknik imkânları çerçevesinde, nüfus ve hizmet alanlarını dikkate alarak, bu hizmetlerden yararlanacak büyükşehir kapsamındaki diğer belediyeler arasında dengeli olarak yürütmek zorundadır. İlçe belediyelerine ait görevlerden bir veya birkaçı, bedeli kendileri tarafından karşılanmak ve istekte bulunmak kaydıyla büyükşehir belediye meclisinin kararına dayanarak, ortaklaşa veya bizzat büyükşehir belediyesi tarafından yapılabilir.