LOJ431U-LOJİSTİK MALİYETLERİ VE RAPORLAMA
Ünite 8: Lojistik Maliyetlerin Muhasebeleştirilmesi ve Raporlanması
Lojistik Maliyetlerin Muhasebeleştirilmesi
İşletmelerde para ile ifade edilen değer hareketlerinin muhasebeye konu olabilmesi için yasal olarak düzenlenmiş bir belgeye dayalı olması gerekir. Bu belgeler öncelikle tarih sırasına göre tasnif edilir.
Lojistik Faaliyetlerde Belge ve Defter Düzeni
Objektif olarak düzenlenmiş ticari belgeler muhasebeye konu olabilir. Muhasebenin temel kavramlarından “tarafsızlık ve belgelendirme” olarak da adlandırılır. Lojistik işlemlerde muhasebeleştirme işlemine konu olabilecek ticari belgeler “Vergi Usul Kanunu-VUK”nda şöyle sıralanmıştır: fatura, sevk irsaliyesi, perakende satış belgeleri, gider pusulası, müstahsil makbuzu, serbest meslek makbuzu, ücret bordrosu, yolcu listeleri, taşıma irsaliyesi ve diğer belgelerdir. “Türk Ticaret Kanunu- TTK” na göre düzenlenen belgeler ise; poliçe, bono, çek, hisse senedi, tahvil, emtia senedi, taşıma senedidir. Borsada işlem gören lojistik işletmelerinin tabii olduğu “Sermaye Piyasası Kanunu-SPK” ya göre ise belgeler; VUK ve TTK da sayılanlara ek olarak diğer belgelerdir. Ticari belgeler; ticari faaliyetler sonucu değer hareketlerinin kişi, yer, tarih, nitelik, nicelik olarak gösteren ve yazılı bir kanıt niteliğinde olan fiş, fatura, irsaliyeli faturadır. Bilanço esasına tabi lojistik işletmelerin tutmakla mükellef oldukları defterler şunlardır:
• Günlük defter (yevmiye defteri) • Büyük defter (defter-i kebir) • Envanter defteri
Lojistik Maliyetlerin Muhasebeleştirilmesi
Lojistik maliyetlerin muhasebeleştirilmesi konusu iki açıdan ele alınmıştır:
• İşletmelerin kendileri tarafından yapılan lojistik faaliyetler ve muhasebeleştirilmesi • Lojistik hizmet sağlayıcı-3PL işletmeler tarafından yapılan lojistik faaliyetler ve muhasebeleştirme
Tipik bir üretim işletmesinde yapılan lojistik faaliyetler, giriş lojistiği, işletme içi lojistik, çıkış lojistiğidir. Lojistik faaliyetler içinde koltuk ambarına alınması, forkliftler yardımıyla depolanması, siparişlerin hazırlanması, siparişlerin sevk edilmesi, ulaştırma faaliyetleri ile bayilere dağıtımdır. Burada yapılan giden lojistik faaliyetleri işletmenin kendi lojistik kaynakları kullanılarak yerine getirilmektedir. Tüm maliyetler “760 Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri” hesabında muhasebeleştirilir. Maliyet hesapları, işletmelerde üretilen mal ve hizmetlerin istenilen şekle ve özelliğe gelebilmesi için oluşan giderlerin izlendiği ve maliyet unsurlarına dönüştürülerek kaydedildiği hesaplardır.
74-Hizmet Üretim Maliyeti: Bu grup hizmet işletmeleri ile ilgilidir. Hizmet işletmelerinde 71, 72 ve 73 gruplarında
yer alan hesaplar kullanılmaz. Hizmet üretim maliyeti hesap gruplarında şu hesaplar vardır:
• 740 Hizmet üretim maliyeti • 741 Hizmet üretim maliyeti yansıtma hesabı • 742 Hizmet üretim maliyeti fark hesabı
Lojistik Maliyetlerin Raporlanması
Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği-MSUGT ve Türkiye Finansal Raporlama Standartları-TFRS; lojistik maliyetlerinin raporlanmasına yön veren iki düzenlemedir. MSUGT Maliye Bakanlığı ve VUK’a uygun raporlar üretir. Halka açık ve sermaye piyasası araçları borsada işlem gören lojistik işletmeleri ise TFRS’ye uygun raporlama yaparlar.
Raporlama Kavramı ve Gelişimi
Rapor, işletmelerin geçmiş, şimdiki ve gelecekteki varlıkları, kaynakları, gelir giderleri, planları hakkında bilgi veren yazı, şekil veya tablolar halinde hazırlanan belgedir.
Raporlama Türleri
İç raporlama: iç raporlama isteğe bağlı, dış raporlama ise yasal zorunluluktur. Raporlar genel ya da özel amaçlı olabilir. İç raporlama, işletme sahiplerine, yöneticilere, çalışanlara, iç paydaşlara yapılan raporlamadır. Yönetim muhasebesi alanına girer, isteğe bağlıdır.
Dış raporlama: dış raporlama, yürürlükte olan kanun ve mevzuatlara göre hazırlanır. Potansiyel ortaklara, finans kuruluşlarına, kamu otoritesine, sendikalara, düzenleyici kuruluşlara yapılır. Raporlar düzenlenirken MSUGT çerçevesinde, “Genel Kabul Görmüş Muhasebe İlkeleri- GKGMİ” yapılır.
Kurumsal Yönetim ve Raporlama Kalitesi
Kurumsal yönetim, yönetim bilgi sistemi, muhasebe bilgi sistemi ve raporlama kalitesi arasında yakın ilişki vardır. Kurumsal yönetimin temel ilkeleri:
• Adil olma • Şeffaflık • Hesap verebilirlik • Sorumluluk
Bir işletmenin kurumsal yönetim ilkeleri çerçevesinde yönetilmesi ve bu sayede paydaşları için uzun dönemde ekonomik kazanç yaratarak istikrar sağlamasını mümkün kılan yönetim şeklidir.
Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği Kapsamında Lojistik İşletmelerinde Finansal Raporlama
Muhasebe Uygulamaları Genel Tebliğinde –MSUGT-, Tekdüzen Muhasebe Sistemi ile ilgili düzenlemeler yapılmış ve Türkiye sınırları içindeki şirketlerde yapılan tüm muhasebe işlemlerine ve raporlama faaliyetlerine yön vermiştir. MSUGT de belirtilen mali tablolar şunlardır:
• Bilanço, • Gelir tablosu,
• Satışların maliyeti tablosu, • Fon akım tablosu, • Nakit akım tablosu • Kar dağıtım tablosu • Özkaynaklar değişim tablosu
Muhasebenin Temel Kavramları
Muhasebe bir işletmede para ile ifade edilen değer hareketlerini kaydeden, sınıflandıran ve özetleyerek ilgililere rapor sunun bilim dalıdır. Muhasebenin temel kavramları şunlardır:
• Sosyal sorumluluk kavramı • Kişilik kavramı • İşletmenin sürekliliği kavramı • Dönemsellik kavramı • Parayla ölçülme kavramı • Maliyet esası kavramı • Tarafsızlık ve belgelendirme kavramı • Tutarlılık kavramı • Tam açıklama kavramı • İhtiyatlılık kavramı • Önemlilik kavramı • Özün önceliği kavramı
Temel Mali Tabloların Düzenlenme İlkeleri
Temel mali tabloları düzenleme ilkeleri, temel mali tablolara uygun bir biçimde iki ana gruba ayrılır:
1- Gelir tablosu ilkeleri 2- Bilanço ilkeleri - Varlıklara ilişkin ilkeler - Yabancı kaynaklara ilişkin ilkeler - Özkaynaklara ilişkin ilkeler
Temel Mali Tabloların Düzenlenmesi ve Sunulması
Muhasebe sistemi uygulama genel tebliğine göre temel mali tablolar bilanço ve gelir tablosudur.
Bilanço Düzenleme Kuralları: Bilanço aktifinde yer alan varlıklar paraya dönüşme hızlarına göre en çok likitten en az likite doğru, pasifte yer alan kaynaklar ise ödenme çabukluğuna göre en kısa vadeliden en uzun vadeliye doğru sıralanır.
Bilançonun biçimsel yapısı: Aktifte dönen ve duran varlıklar vardır. Pasifte kısa ve uzun vadeli yabancı kaynaklar ile özkaynaklar bulunur.
Gelir Tablosu Düzenleme Kuralları: Tablonun düzenlenmesinde esas faaliyetlerden sağlanan gelir ile süreklilik gösteren diğer olağan faaliyetlerden sağlanan gelir ayrı gösterilir, süreklilik göstermeyen olağandışı gelirler de ayrı gösterilir. Esas faaliyetler için yapılan giderler ile süreklilik göstermeyen olağandışı giderler de ayrı gösterilir.
Satışların Maliyeti Tablosu: Bu tablo gelir tablosunun ekidir. Gelir tablosunda satışların maliyeti olarak net satışların altında yer alır. Net satışlardan satışların maliyeti çıkarıldığında brüt satış karı veya zararına ulaşılır.
Diğer Mali Tablolar: Bunlar; fon akım tablosu, kar dağıtım tablosu ve özkaynaklar değişim tablosudur.
Türkiye Finansal Raporlama Standartları Çerçevesinde Lojistik İşletmelerinde Finansal Raporlama
Türkiye Finansal Raporlama Standartları-TFRS uluslararası raporlama standartlarını esas almaktadır. Borsada işlem gören lojistik işletmeleri TFRS’ye göre raporlama yapmak zorundadır.
Finansal Raporlamaya İlişkin Kavramsal Çerçeve
Kavramsal çerçevenin temelini genel amaçlı finansal raporlamanın amacı oluşturur. Standartlar şöyledir:
• Finansal bilgilerin uluslararası karşılaştırılabilirliğini ve kalitesini arttırarak şeffaflığa katkıda bulunur. • İşletmelerin hesap verilebilirliğini güçlendirir. • Yönetimi sorumlu tutmak için gerekli bilgileri sağlar. • Standartlar tüm dünyadaki düzenleyici kuruluşlar için önem taşır. • Ekonomik verimliliğe katkı sağlar. • Sermaye maliyetlerini düşürür.
Finansal Raporlamanın Amaçları
Finansal raporlamanın temel amacı, raporları kullanan kişi ve kurumlara işletmeye kaynak sağlama kararları verirken faydalı olacak doğru ve zamanlı finansal bilgiyi sağlamaktır.
Faydalı Finansal Bilginin Niteliksel Özellikleri
Faydalı Bilgiler; Temel niteliksel özellikler ve destekleyici niteliksel özellikler olmak üzere ikiye ayrılır. Temel niteliksel özellikler ihtiyaca uygunluk ve gerçeğe uygun sunum olarak finansal raporlamanın kalitesini arttırmaya yöneliktir. Destekleyici niteliksel özellikler; karşılaştırılabilirlik, doğrulanabilirlik, zamanında sunum ve anlaşılabilirliktir.
Finansal Tabloların Sunuluşu
Raporlama, finansal tablolarca sunulan bilgilere dayanılarak yapılır. TFRS’de tam bir finansal tablolar seti şöyledir:
• Dönem sonuna ait finansal durum tablosu • Döneme ait kar veya zarar ve diğer kapsamlı gelir tablosu • Döneme ait özkaynak değişim tablosu • Döneme ait nakit akış tablosu • Önemli muhasebe politikalarını ve açıklayıcı bilgileri içeren dipnotlardır.