• Maliyet, işletmede gelecekteki faydalar için satın Giriş alınan varlıklara yapılan bir yatırımken, gelir elde Maliyet muhasebesi, işletmede üretilen ürün ya da etmek için devam eden işlere yönelik düzenli hizmetlerin toplam ve birim maliyetlerinin yapılan ödemeler giderdir. hesaplanmasına ve bunların dağıtılmasına yardımcı • Maliyet bir kerelik bir ödeme iken gider daha olmaktadır. Maliyet, kâr ve fiyat, herhangi bir üretim düzenli bir ödemedir. faaliyetinin en önemli bileşenleridir. İşletmelerin daha • Maliyet genellikle bilançoya yansıtılırken gider, doğru ve daha ayrıntılı maliyet bilgisi ihtiyaçları maliyet kâr veya zarar ve diğer kapsamlı gelir tablosunun muhasebesinden karşılanmaktadır. bir parçasını oluşturur. Maliyet, gelir tablosu
Temel Kavramlar ilkesine göre gider olarak muhasebeleştirilir, ancak gider asla maliyet olarak Maliyet Kavramı muhasebeleştirilmez. Maliyet, bir şeyi elde etmek veya belirli bir amaca ulaşmak için katlanılması gereken ve parasal olarak ifade Zarar Kavramı
edilebilen özverilerin tümüdür. İşletmelerin belirli bir faaliyet dönemi içerisinde gider toplamlarının gelir toplamlarını aşması durumunda ortaya Maliyet muhasebesi açısından; bir mal ya da hizmetin elde çıkan fark tutarı olarak ifade edilebilmektedir. Zararlar edilebilmesi bakımından ilgili dönem içerisinde ekonomik yarardaki azalışları ifade eder ve özellikleri gerçekleştirilen harcamalar ile daha önce yapılmış olan itibarıyla giderlerden bir farkları yoktur. Bu nedenle harcamalardan ilgili mal ya da hizmetin elde edilmesinde Kavramsal Çerçevede ayrı bir unsur olarak ele katlanılan her türlü fedakârlığın parasal karşılığı olarak alınmamışlardır. Zararlara ilişkin bilgiler ekonomik karar ifade edilmektedir. vermede faydalı olduğu için bunlar gelir tablosunda
Muhasebe standartları açısından bakıldığında ise maliyet genellikle ayrı bir şekilde gösterilirler. Zararlar genellikle kavramı; Bir varlığın elde edilmesinde veya inşaatında ilgili gelirler düşüldükten sonra kalan net tutarı ile ödenen nakit veya nakit benzerlerini veya verilen diğer raporlanırlar. bedellerin gerçeğe uygun değerini veya belli durumlarda, Maliyet, Harcama, Gider ve Zarar Kavramları ilk muhasebeleştirme sırasında ilgili varlığa atfedilen bedeli ifade eder (TMS 16.6). Arasındaki İlişkiler
İşletmeler, faaliyetini ve varlığını sürdürebilmek için Varlık, geçmişteki olayların bir sonucu olarak işletme faaliyet dönemleri içerisinde çeşitli harcama ve tüketim tarafından kontrol edilen mevcut bir ekonomik kaynaktır. yapmaktadırlar. Yapılan bu harcamalar varlık edinimi için Varlık maliyetinin hesaplanmasında kullanılan maliyet yapılmışsa o varlığın maliyetini oluşturmaktadır. unsurları: Eğer harcama ve tüketim üretim faaliyeti için • Satın alma maliyeti gerçekleşmişse bu harcamalar üretim maliyeti olarak • Dönüştürme maliyetleri isimlendirilirken diğer işletme faaliyetleri için yapılan • Diğer maliyetler harcamalar ise dönem gideri/faaliyet gideri olarak • Maliyetleme isimlendirilmektedir. Tüm bu süreç içerisinde gereksiz Harcama Kavramı yapılan ve normal üstü olan harcama ve tüketimler ise zarar olarak hesaplanmaktadır. Harcama; bir işletme, kuruluş veya şirket tarafından yeni varlıklar elde etmek, mevcut varlıkları iyileştirmek veya Maliyetlerin Sınıflandırılması bir yükümlülüğü azaltmak için kullanılan fonlardır. İşletmelerce maliyetlerin hızlı ve kolay bir biçimde
Gider Kavramı hesaplanabilmesi, etkili bir kontrol sağlanabilmesi, planlama ve karar verme süreçlerinde kullanılabilmesi için Gider, gelir elde edilmesini sağlamak için devam eden maliyetlerin sınıflandırılması büyük önem arz etmektedir. ticari faaliyetler için düzenli olarak ödenen veya harcanan Belirli bir maliyet birden fazla kategori altında tutar olarak tanımlanabilir. sınıflandırılabilir. Maliyet sınıflandırmasının farklı Yapılan tüketimin gider olarak nitelendirilebilmesi için unsurları, tek şekilde olabileceği gibi bir şekilde yapılan tüketimin işletme faaliyetleri ile ilgili olması ve birbirleriyle bağlantılı olabilmektedir. maliyet analizi yapılacak döneme ait olması gerekir. Gider Maliyet sınıflandırılmasında temel alınan bazı ortak kavramı bilanço yaklaşımı üzerinden ya da sonuç özellikler: hesapları üzerinden farklı biçimlerde ifade edilebilmektedir. • Maliyetlerin Doğal Niteliği • Mamullere Yüklenme Biçimleri Maliyet ve gider ayrımı ve aralarındaki farklar Tablo 1.1’de özetlenmiştir. • İşletme Fonksiyonları • Faaliyet Hacmine Karşı Davranış • Ortaya Çıkış Biçimleri
• Üretim Süreci Ölçü Birimi Olarak Kullanılan Üretim Miktarına Göre • Üretim Miktarı Maliyetler
• Ait Oldukları Kısım • Toplam maliyet • Ait Oldukları Dönem • Birim maliyet • Zaman Ait Oldukları Kısma Göre Maliyetler • Yönetim Kararları • TDHP • Üretim maliyetleri • Hizmet maliyetleri Temel Niteliğine Göre Maliyetler Maliyetlerin doğal sınıflandırması: Gidere Dönüştükleri Döneme Göre Maliyetler
• Üretim maliyeti • Üretim/Hizmet Maliyetleri: Malzeme, İşçilik ve • Dönem maliyeti Genel Üretim/Hizmet Giderleri • Üretim/Hizmet Dışı Maliyetler: Araştırma ve Gerçekleşme Zamanına Göre Maliyetler
Geliştirme, Pazarlama Satış ve Dağıtım, Genel • Gerçek maliyet Yönetim ve Finansman Maliyetleri • Öngörü maliyet: Tahmini maliyet, Standart
Mamullere Yüklenme Biçimine Göre Maliyetler maliyet
• Direkt Yönetim Kararları ile İlişkilerine Göre Maliyetler
• Endirekt • Geçerli maliyet-Geçersiz maliyet
İşletmenin Fonksiyonlarına Göre Maliyetler • Batmış maliyetler • Ek maliyet • Tedarik • Marjinal maliyet • Üretim • Fırsat maliyeti • Ar-Ge • Yerine koyma maliyeti • Satış ve Dağıtım • Normal maliyet-Anormal maliyet • Yönetim • Kontrol edilebilir maliyetler-Kontrol edilemez • Finansman maliyetler Faaliyet Hacmi Karşısında Davranışlarına Göre Tek Düzen Hesap Planına Göre Maliyetler Maliyetler Tek Düzen Hesap Planında 7- ile başlayan hesap grubu • Sabit Maliyet Hesaplarına ayrılmıştır. Maliyet hesapları mal ve • Değişken hizmetlerin planlanan biçim ve niteliğe getirilmesi için • Karma yapılan giderlerin toplandığı ve maliyet unsurlarına
Ortaya Çıkış Biçimlerine Göre Maliyetler dönüştürülerek izlendiği hesaplardır.
• Malzeme maliyeti Tekdüzen hesap planı içinde verilen maliyet hesapları iki • İşçilik maliyeti seçenek hâlinde sunulmuştur. Bu seçenekler 7/A seçeneği • Sabit kıymetleri kullanma maliyeti ve 7/B seçeneğidir. İşletmeler büyüklüklerine ve • Dışarıdan sağlanan hizmetler muhasebe sisteminden beklemiş oldukları bilgi miktarına • Sermaye maliyeti göre bu seçeneklerden birini seçerek uygulamaktadırlar.
• Riziko karşılama maliyetleri 7/A seçeneğinde işletmenin giderleri fonksiyon esasına • Sosyal maliyetler göre sınıflandırılmıştır. Giderlerin yer ve çeşit bakımından • Vergiler kaydı yardımcı defterler aracılığıyla olmaktadır. Üretim ve hizmet işletmelerinden belli bir faaliyet hacmini aşanlar Üretim Süreciyle İlişkilerine Göre Maliyetler zorunlu olarak ve ayrıca isteyen işletmeler bu seçeneği • Temel maliyet kullanmaktadırlar. • Dönüştürme maliyeti 7/B seçeneğinde giderler gider çeşidi esas alınarak Üretim Sürecinin Niteliğine Göre Maliyetler sınıflandırılmışlardır. Bu seçenekte giderlerin fonksiyon
• Parti maliyeti ve yer bakımından izlenmesi yardımcı hesaplar • Süreç maliyeti aracılığıyla olmaktadır. Küçük hizmet ve küçük üretim • İşlem maliyeti işletmelerinden isteyenler bu seçeneği kullanabilmektedir.
• İşletme maliyeti 7/B seçeneğini seçen işletmeler maliyet çıkarma • Sözleşme maliyeti dönemlerinde bu hesaplarda biriken giderleri maliyet • Müşterek maliyet dağıtım tablosu aracılığıyla fonksiyonlarına dönüştürerek
ilgili hesaplarına aktarırlar.
7A ve 7B seçeneğindeki maliyet hesapları Tablo 1.2 ve 1.3’te sunulmuştur.
Sonuç olarak; maliyetlerin muhasebeleştirilmesinde karşılaşılacak sorunlar; hangi maliyetlerin ortaya çıktığının saptanması, tür olarak saptanan ve ayrıştırılan maliyetlerin fiziksel ve parasal büyüklüklerinin ölçülmesi maliyet/gider yerlerinin tespiti ve buralarda biriken maliyetleri saptamak, maliyetler ile üretilen mamuller/hizmetler arasındaki ilişki ve bunlara ne kadar yükleneceğidir. Maliyet sınıflandırması tüm bu sorunların çözümüne fayda sağlamakta, yönetimin, muhasebecilerin, ekonomistlerin, araştırmacıların vb. çalışmalarını basitleştirmekte ve maliyet kontrolü, maliyet azaltma ve maliyet yönetimi süreçlerini kolaylaştırmaktadır.