KMT106U-RESTORASYON VE KORUMA İLKELERI
Ünite 5: Restorasyon ve Koruma Sürecinde Belgeleme
Giriş
Güncel belgeleme, bir kültür varlığının korunması ve gelecek nesillere aktarılması açısından büyük öneme sahiptir. Ancak, geçmiş dönemlerde yapılan belgeleme çalışmaları da kültür varlığının geçmişteki durumunu belgelemek ve anlamak için son derece önemlidir. Bu belgeler, mevcut fakat bozulmuş, değiştirilmiş veya artık var olmayan kültür varlıkları hakkında bilgi sağlayabilir. Geçmiş belgeleme çalışmalarının sağlamlığı güvenilirliği, bir yapının özgün tasarımına ulaşılmasını ve zaman içinde maruz kaldığı yanlış uygulamaların düzeltilmesini sağlayan temel faktörlerdir. Bu belgeler, kültür varlıklarının tarihsel ve mimari önemini anlamak için önemli bir kaynaktır ve koruma kararlarının alınmasında yol gösterici olabilir. Kültür varlıklarının belgelenmesi genellikle yazılı, çizili ve görsel olarak üç ana grupta gerçekleştirilir. Yazılı belgeler, varlığın tarihi ve mimari özelliklerini açıklayan raporlar, mektuplar veya günlükler olabilir. Çizili belgeler, varlığın planları, kesitleri veya detay çizimlerini içerebilir. Görsel belgeler ise varlığın fotoğrafları, eskizleri veya diğer görsel materyalleridir. Bu belgeleme yöntemleri, kültür varlığının detaylı bir şekilde incelenmesini ve belgelenmesini sağlar, böylece gelecek kuşaklar için önemli bir kaynak oluşturur.
Restorasyon ve Koruma Sürecinde Yazılı Belgeler
Yazılı belgeler, bir kültür varlığının korunması ve restorasyon sürecinde önemli bir rol oynar. Bu belgeler, varlığın özelliklerini belgelemek ve tarihsel arka planını anlamak için kullanılır. Restorasyon ve koruma sürecinde yazılı belgelemenin birkaç önemli ayağı vardır: 1-Tespit Fişi: Kültür varlığının tescil edilmesinde önemli bir belge olan tespit fişi, varlığın fiziksel durumu hakkında kısa ve öz bilgiler içerir. Bu belge, yapının kendisiyle ve çevresiyle olan ilişkisini tanımlar. Tespit fişleri genellikle katalog formunda hazırlanır ve yapılan işaretleme yöntemiyle hızlı ve objektif bir belgeleme sağlar. 2-Raporlar: Kültür varlığıyla ilgili daha detaylı bilgileri içeren raporlar, yapılan analizler, tanımlamalar ve durum tespitlerini içerir. Bu raporlar, tespit ve tescil aşamasında hazırlanan detaylı durum tespitlerini içerebileceği gibi, restorasyon sürecinde de kullanılabilir. Mimarlık tarihi veya sanat tarihi raporları, varlığın sanat tarihini ve mimari özelliklerini incelerken, rölöve raporları varlığın mevcut durumunu çizimlerle belgelemeye odaklanır. Diğer Yazılı
3-Belgeler:
Restorasyon öncesinde yapılan yazılı çalışmalar da değerli bilgiler içerir. Bu belgeler, daha önce yapılmış kitaplar, makaleler, ansiklopedi maddeleri, istatistik belgeleri, tezler ve raporları içerir. Örneğin, Osmanlı dönemine ait keşif ve narh defterleri, yapılan çalışmaya ışık tutacak önemli kaynaklardır ve döneme ait imalatlar, malzemeler ve çalışanlar hakkında detaylı bilgi sağlar. Bu yazılı belgeler, kültür varlığının geçmişini anlamak ve restorasyon sürecinde doğru kararlar almak için önemlidir. Restorasyon çalışmalarında bu belgelerin titizlikle incelenmesi değerlendirilmesi, yapılan müdahalelerin doğru ve uygun olmasını sağlar.
Restorasyon ve Koruma Sürecinde Çizili Belgeler
Çizili belgeler, bir kültür varlığının restorasyon ve koruma sürecinde önemli bir rol oynar. Bu belgeler, yapıların mevcut durumunu belgelemek, özgün tasarımlarını anlamak ve restorasyon projeleri için temel oluşturmak için kullanılır. Haritalar: Taşınmazın bulunduğu bölgeye ait eski haritalar, yapıların özgün konumunu ve çevresiyle ilişkisini belirlemek için önemlidir. Bu haritalar, yapıların fiziksel özelliklerini, kat adetlerini, kot ilişkilerini ve diğer önemli bilgileri içerir. Haritalar, restitüsyon çalışmalarına katkıda bulunabilir. Gravürler: Gravürler, yapıların ve çevrelerinin 19. yüzyıla kadar çizimlerle betimlendiği belgelerdir. Gravürler, yapıların özelliklerini ve çevrelerini görsel olarak aktarırken, çizimi yapan sanatçının tekniği ve yorumuyla sınırlıdır. Bazı gravürler detaylı ve güvenilir bilgiler sağlarken, diğerleri daha sınırlı olabilir. Özgün Çizimler: Yapıya ait özgün çizimler, yapıların özgün durumuna yönelik önemli bilgiler içerir. Arşivlerde bulunan bu çizimler, yapıların geçirdiği değişiklikleri ve yapım sırasındaki uygulamaları belgeleyerek araştırmacılara yardımcı olur. Rölöve Çizimleri : Restorasyon sürecinde yapılan rölöve çizimleri, yapının mevcut durumunu belgelemek için kullanılır. Bu çizimler, yapıdaki hasarları, değişiklikleri, malzemeleri ve detayları analitik olarak gösterir. Rölöve çizimleri, plan kesit görünüş, sistem detayları ve nokta detayları ölçeklerinde üretilir. Çizili belgeler, restorasyon ve koruma sürecinde yapılan çalışmaların temelini oluşturur doğru kararlar alınmasına yardımcı olur. Bu belgeler, yapıların özgün tasarımlarını anlamak ve korumak için önemli bir kaynaktır. Ölçüm Tekniği: Mekânların ölçülendirilmesi sürecinde kullanılan ölçüm teknikleri, doğru veriler elde etmek ve hataları minimize etmek için önemlidir. İşte bu süreçte kullanılan bazı teknikler: Sürekli Okuma ve Saat Yönünde Hareket: Ölçüler, sıfır kabul edilen bir köşeden başlayarak aynı doğrultudaki diğer köşeye ulaşılana kadar sürekli okuma yaparak ve saat yönünde hareket ederek alınır. Bu yöntem, ölçüm hatasını azaltır ve hatanın diğer parçalara yansımasını önler. Üçgenlerle Ölçüm: Ölçü alırken üçgenler kurularak doğrultuların saptanması ve ilişkilerin sağlıklı bir şekilde çizilmesi sağlanır. Bu şekilde doğrultular arasındaki açıları ölçmeye gerek kalmadan doğru ilişkiler kurulur. Yatay Düzlemin Belirlenmesi: Mekânın yatay düzleminin belirlenmesi için farklı yöntemler kullanılabilir. Hortum terazi yöntemi, su dolu bir hortumun iki ucunda suyun durduğu noktaların belirlenmesiyle yatay düzlem oluşturur. Lazer Işınlı Aygıtlar: Yatay düzlemi belirlemek için lazer ışınlı aygıtlar kullanılabilir. Bu aygıtlar, yatay ve düşey düzlemleri gösteren lazer ışınlarıyla çalışır ve yapının düzlemlerindeki bozuklukları tespit eder. Çekül Yardımıyla Ölçüm: Yerdeki elemanların ölçümü için çekül yardımıyla işaretlemeler yapılabilir. Bu sayede yapılan ölçümler yerde doğru şekilde gerçekleştirilir ve mekânı sınırlayan diğer elemanlarla ilişkilendirilir. Bu teknikler, mekânların doğru bir şekilde ölçülmesini sağlar ve restorasyon sürecinde temel bir rol oynar. Ölçüm Aleti Yardımıyla Rölöve: Ölçüm ve belgeleme sürecinde kullanılan tekniklerin gelişmesiyle birlikte, aletli ölçüm yöntemleri de daha yaygın hale gelmiştir. Bunların başında "total station" gibi aletler gelir. Bu aletler, lazer ölçüm sistemleri kullanarak hızlı ve hassas ölçümler yapmaya olanak tanır. Bilgisayar destekli çizim programlarıyla uyumlu çalışarak, ölçülen noktaları 3 boyutlu olarak görselleştirmek ve çizim yapmak mümkün hale gelir. Total station aleti, bilgisayar destekli çizimde kullanılan fare gibi kullanılarak, ölçüm sırasında çizim yapmayı sağlar. Bu sayede, 3 boyutlu bir çizim oluşturmak kolaylaşır ve ölçümler daha hızlı gerçekleştirilir. Bu yöntemle, uzak mesafelerdeki noktaları da ölçmek ve çizmek mümkündür. Bir diğer aletli ölçüm yöntemi ise "nokta bulutu" oluşturan 3 boyutlu lazer tarayıcılardır. Bu tarayıcılar, yapıyı içten ve dıştan tarayarak, tespit edilen noktaların oluşturduğu 3 boyutlu görüntülerle belgeleme yapar. Bu yöntemle çok detaylı ve büyük hacimli dosyalar elde edilir, ancak daha gelişmiş bilgisayarlar gerektirebilir. Bu aletli ölçüm yöntemleri arasında seçim, belgeleme çalışmasının büyüklüğüne, bütçesine yapının özelliklerine göre yapılmalıdır. Küçük mekânlarda analog yöntemler daha pratik olabilirken, büyük yapılar için aletli ölçüm yöntemleri daha verimli olabilir. Özellikle detaylı ve hassas ölçümler gerektiren projelerde, bu aletli yöntemlerin kullanımı tercih edilir.
Restorasyon ve Koruma Sürecinde Görsel Belgeler
Görsel belgeleme sürecinde fotoğraf, en güvenilir ve somut bir veri kaynağı olarak kabul edilir. Yazılı veya çizimle yapılan tanımlamalarda yorum katılma olasılığı göz önüne alındığında, belgesel fotoğraf en doğru bilgiyi sağlayan bir belgeleme yöntemidir. Fotoğrafın çerçeveleme vurgulama tercihleri, fotoğrafçının önceliklerine bağlıdır. Ancak fotoğraf, belgeleyen kişinin önceliklerinden bağımsız olarak anın tespiti olarak kalır. Fotoğraf, nesneleri özgün halleriyle görmemizi sağlar ve izleyicilerin kendi yorumlarını özgürce yapmalarına olanak tanır. Restorasyon ve restitüsyon çalışmalarında, fotoğrafların kültür varlıklarının özgün durumu ile günümüzdeki durumu karşılaştırmak için önemli bir rolü vardır. Fotoğraflar, ayakta olan yapıları belgeleyerek, artık var olmayan bölümlerin yeniden yapılandırılmasına yardımcı olabilir. Büyük ölçekli fotoğraflar, görüntü kaybı olmadan büyütülebilir ve kullanım açısından avantaj sağlar. Eskiden negatiflerin cam üzerine basılması ve büyük boyutlarda basılabilmesi avantajdı. Ancak, kameraların küçülmesiyle bu avantaj azaldı. Bu nedenle, mimari belge fotoğraflarında büyük formatlı kameralar tercih edilir. Dijital çağda, yüksek çözünürlüklü kameralarla çekim yapmak büyük baskılar için daha uygun hale gelmiştir. Bu sayede, büyütme kayıpları en aza indirilir ve daha net görüntüler elde edilir.
Fotoğrafın Saklanması
Belge fotoğraflarının saklanması ve defalarca kullanılması, başlangıçta tercih edilen çözünürlüğe ve dosyalama biçimine dikkat gerektirir. Dijital fotoğrafın yaygınlaşmasıyla birlikte, uzun ömürlü saklama önemli hale gelmiştir. Günümüzde birçok kamera, görüntüleri sıkıştırılmış formatlarda saklar. Ancak bu yöntem, kullanım sırasında görüntü kalitesinin zamanla bozulmasına ve kayıplara neden olabilir. Bu durumun önüne geçmek için sıkıştırma formatı kullanmayan kameralar tercih edilebilir. Bu yöntemde görüntüler ham haliyle saklanır ve herhangi bir kayıp yaşanmaz. Düzenlemeler ve değişiklikler kamera üreticisinin verdiği bir programla yapılır ve istenen sıkıştırma türünde kaydedilir. Ana dosya ham ve sıkıştırılmamış halde saklanmaya devam eder; çünkü bu dosyalar sadece saklama amaçlı tasarlanmıştır.
Fotoğrafın Çizim ile Kullanımı
Çekimlerde, cephelerin mümkün olduğunca çok bilgi içermesi ve teknik açıdan kullanılabilir olması için konu olan cepheye paralel çekim yapılmalıdır. Bu tür çekimlerde perspektif deformasyon olmayacak ve elde edilen görüntü teknik resim kurallarına yakın nitelikte olacaktır. Bu yöntemle elde edilen fotoğraflar, aletli ölçümlerle elde edilen belgelemelerle ölçek düzlem olarak çakıştırılabilir. Fotoğrafın çizim ile çakıştırılması, analog yöntemle yapılan ölçüm ve belgeleme çalışmalarında da sağlanabilir. Bunun için çizim sırasında düzlemdeki belli noktaların arasındaki ölçülerin, kurulan poligon sistemi içinde tespit edilmesi ve aynı noktaların fotoğrafik belgelerinin üzerinde işaretlenmesi gerekir. Daha sonra bu fotoğraflar, alınan ölçülere iki eksende de ölçeklenerek çizim ile çalıştırılabilir. Ölçüm yoluyla belgelenmesi mümkün olmayan düzlem içindeki elemanlar, fotoğraf üzerinden çizilebilir. Mekânın yetersiz olması veya geniş açılı objektiflerin yetersiz kalması durumunda, bir yönde kaçışlı fotoğraf çekmek uygundur. Bu durumda, fotoğraf dijital ortamda düzeltilebilir, bu işlem daha kolay ve kayıpsız olacaktır.
Odak Uzaklığı ve Perspektif
Odak uzaklığı ve perspektif, farklı düzlemlerin art arda görüntülenmesi gerektiğinde önemli bir rol oynar. Eğer konuların büyüklükleri gerçeğe yakın ve tümü aynı resim düzleminde, derinliksiz bir şekilde görüntülenmesi isteniyorsa, konudan uzaklaşmak ve uzun odaklı mercekler kullanmak gerekir. Bu durumda, ön planda bulunan konunun sabit kalması ve arka planın ön plana yaklaşması için objektifin odak uzunluğuna yerimizi değiştirmemiz gerekmektedir. Bu yaklaşım, konudan resim düzlemine gelen ışınların birbirine paralel gibi algılanmasını sağlar ve derinlik algısı gittikçe azalır. Bu prensip, hava fotoğrafları ve uydu görüntülerinin harita gibi az derinlikli olmasının ve bu fotoğraflardan haritalar oluşturulabilmesinin temelidir. Bu teknik, konuların büyüklüklerinin gerçeğe yakın ve derinliksiz bir şekilde görüntülenmesini sağlar.
Netlik Derinliği
Netlik derinliği, mimari belgeleme amaçlı çekilen fotoğraflarda önemli bir kavramdır. Bu kavram, netlik ayarı yapılan nesnenin önünde ve arkasında bulunan alanın ne kadar net göründüğünü ifade eder. Netlik derinliği, kullanılan objektifin cinsine, konunun uzaklığına ve diyafram ayarına bağlı olarak değişiklik gösterir. Özellikle mimari belgeleme için çekilen fotoğraflarda, konular genellikle birbirinden uzak ve farklı düzlemlerde yer alır. Bu durumda, netlik derinliği kavramı önem kazanır. Netlik derinliği, şu durumlarda farklılık gösterir: Konu nesneye yakınken netlik derinliği azalırken, konu nesneye uzaklaştıkça artar. Diyafram açık değerde olduğunda netlik derinliği azalırken, diyafram kısık olduğunda artar. Kullanılan objektif uzun odaklı ise netlik derinliği azalırken, kısa odaklı bir objektif kullanıldığında artar. Bu bilgiler ışığında, mimari belgeleme için uygun netlik derinliğini sağlamak için kullanılan objektif, konunun uzaklığı ve diyafram ayarı dikkate alınmalıdır.
Fotografik Belgeleme Düzeni
Restorasyon çalışmalarında kullanılmak üzere çekilen fotoğrafların düzenlenmesi önemlidir. Taşınmazın içten ve dıştan belgelenmesi sırasında, taşınmaz hakkında gereken tüm bilginin doğru bir şekilde tespit edilmesi önemlidir. Bu, hasarları, deformasyonları, malzemeleri ve renkleri orijinaline en yakın şekilde yansıtacak şekilde yapılmalıdır. Fotoğrafların detay noktalarından mümkün olan en fazla bilgiyi vermesi önemlidir. Bu nedenle, doğru açılardan ve en ifade edici şekilde çekilmiş olmaları gerekmektedir. Özellikle silme, profil ve doğrama gibi detayların, tam karşıdan değil de 45 derecelik bir açıyla çekilmesi bazı durumlarda daha faydalı olabilir. Bu şekilde, detayların başka bir düzlemle arakesitleri de görülebilir hale gelir. Fotoğrafların düzenlenmesi, rapor veya fotoğraf dosyasına yerleştirilmesi de önemlidir. Eğer söz konusu yerde yazılı veya çizili belgelerin hemen altında verilmiyorsa, belirli bir sıralama içinde olmalıdır. Projelerin bodrumdan çatıya, kesitlerden görünüşlere ve detaylara doğru sıralanması, genelden detaya doğru bir yaklaşımı yansıtır. Bu düzenleme, fotoğrafların içinde bulunduğu mekânın kat sırasını göz önünde bulundurarak yapılmalıdır.