İŞG203U-İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ DONANIMLARI,
ÖLÇME TEKNİKLERİ
Ünite 8: Kişisel Koruyucu Donanım V
Gövde ve Karın Bölgesi Koruyucuları
Gövde ve Karın Bölgesi Koruyucularının Kullanıldığı İşler
Kişisel Koruyucu Donanımların İşyerinde Kullanılması Hakkındaki Yönetmelik’in Ek 3’te verilen bilgilere göre Gövde ve Karın Bölgesi Koruyucuları aşağıda verilen işlerde kullanılmaktadır:
• Kesme ve kemiklerinden ayırma işleri • El bıçaklarıyla yapılan ve bıçağın vücuda doğru çekilmesini gerektiren işler • Kaynak işleri • Demir dövme işleri • Döküm işleri • Sıcak malzemeler ile veya onların civarında yapılan ve ısı etkisinin hissedildiği yerlerdeki çalışmalar • Radyasyona maruz kalınan işler • Asit ve baz çözeltileriyle, dezenfektan ve aşındırıcı temizlik ürünleriyle yapılan işler • Derin dondurucu odalarda çalışma.
Gövde ve Karın Bölgesi Koruyucularının Çeşitleri
Kişisel Koruyucu Donanımların İşyerinde Kullanılması Hakkındaki Yönetmelik’in Ek 2’te verilen bilgilere göre Gövde ve Karın Bölesi Koruyucuların çeşitleri aşağıda verilmiştir.
• Makinelerden korunmak için kullanılan koruyucu yelek, ceket ve önlükler (delinme, kesilme, ergi- miş metal sıçramalarına karşı) • Kimyasallara karşı kullanılan koruyucu yelek, ceket ve önlükler • Isıtmalı yelekler • Cankurtaran yelekleri • X ışınına karşı koruyucu önlükler • Vücut kuşakları / kemerleri.
Kaynak İşleri ile İlgili İşlemlerde Kullanılan Deri Önlükler
Kaynak esnasında, % 60 kızılötesi ışınlar (infrared ışınlar), % 30 parlak (görünen ışınlar), % 10 morötesi ışınlar (ultraviyole ışınlar) oluşmaktadır. Kızılötesi ışınlar, gözlerde kum hissine, mercek ve korneada hasara, deride yanıklara neden olmaktadır. Parlak görünen ışınlar, Işık stresi, yorgunluk ve mide bulantısına neden olmaktadır. Morötesi ışınlar (ultraviyole ışınlar), gözlerde görüş bulanıklığı, gözlerde katarakt, kornea ve iriste hasara, deri altında su toplanmasına neden olan ciddi yanıklara neden olmaktadır.
Elektrik ark kaynağında sıcaklık 3500 ºC-4000 ºC’ye ulaşmaktadır. Bu sıcaklık aynı zamanda metalin ısınmasına da neden olmaktadır. Direk sıcak yüzeylere temas edilmemelidir. Yanıklara karşı korunmak için deri eldiven, deri önlük ve deri tozluk giyilmelidir. Kaynakçıların kişisel koruyucu donanım kullanmaları konusunda, iş yerlerinde bir kültür oluşturulması gerekir.
Isı ve Aleve Karşı Koruyucu Önlükler
Isıdan ve/veya alevden korumak için tasarlanmış önlükler, sınırlı alev yayılma özelliklerine sahip olan ve kullanıcının radyan, konvektif veya temas ısı veya erimiş metal sıçramasına maruz kalabileceği yerlerde kullanılacak giysilerdir.
• TS EN 11612 Normlarına uygun üretilir. • Radyan ısıya ve erimiş metal sıçramalarına karşı üstün koruma sağlar. • Tek katlı olarak Alüminize Viskon kumaştan üretilmiştir. • Demir, çelik, ve döküm sektörlerinde rahatlıkla koruyucu önlük olarak kullanılabilir.
Kimyasallara Karşı Kullanılan Önlükler
Çalışma yaşamının hemen hemen her iş kolunda kullanılan kimyasallar, iş sağlığı ve güvenliği ile kurallara uyulmadığı takdirde çalışanlara ciddi zararlar vermektedir. Kimyasallarla yapılan çalışmalarda, çalışanların gövde ve karın bölgesinin zarar görmemesi için TS EN 14605 + A1 standardına uygun üretilen önlükler kullandırılmalıdır.
Kimyasallara karşı kullanılan önlüklerin genel özellikleri aşağıdaki gibi sıralanabilir:
• Orta-Ağır uygulamalar için sıçramalara karşı koruma • Çok geniş sayıda kimyasallara dirençli • Kimyasal, katı yağ, sıvı yağ, gres, delinme ve aşınmalara karşı üstün esneklik ve direnç gösterirken aynı zamanda kolay temizlenir. • PVC yapı esnektir ve aşınma ve delinmeye karşı dayanıklıdır.
Bıçak Batmasına ve Kesmesine Karşı Kullanılan Önlükler
Bıçak batmasına ve kesmesine karşı kullanılan metal önlüklerin genel özelliklerini aşağıdaki şekilde sıralamak mümkündür:
• TS EN 13998 normlarına uygun üretilmiştir. • Paslanmaz çelikten üretilmiştir. • Metal örgü önlükler, bıçak veya benzeri ürün kullanımında oluşabilecek kesilmelere veya diğer yaralanmalara karşı koruma sağlar. • Bu önlükler özellikle mezbahalarda, et işleme tesislerinde, endüstriyel mutfak ve işletmelerde, kesimhanelerde, balık ve kabuklu deniz ürünleri işleme tesislerinde, kümes hayvanları tesislerinde, büyük ölçekli kamu kantinlerinde ve süpermarketlerde, plastik ve deri işleme alanlarında, tekstil sektöründe, terzilik ve kâğıt işlerinde, ahşap ve cam işleme işlerinde ve laboratuvar gibi ortamlarda kullanılabilir.
Radyasyona Karşı Kullanılan Önlükler
Kurşun önlükler ve diğer koruyucu kurşun ekipmanlar x- ışınının kullanıldığı her alanda kişinin kendisini koruması
için giymesi gereken koruyuculardır. Bu alanların en başında tıpta teşhis amaçlı kullanılan x-ışınları gelmektedir. Diş hekimliği, veterinerlik, madencilik, gemi imalatı gibi farklı sektörlerde de ihtiyaç duyulan ürünlerdir. X-ışını, insan sağlığını etkileyen, kanserli doku oluşumu ve organ kaybının yanında ölümlere kadar varan kötü sonuçlara neden olabilmektedir.
Kurşun, alaşım olduğundan dolayı uygun şartlarda kullanılmadığında kırılma ve çatlaklar olabilmektedir. Bu hasarlar, kurşun koruyucunun yaşı ya da kullanım hatalarından kaynaklanmaktadır. Bu nedenle kurşun koruyucu önlüklerin rutin kontrolü yapılmazsa zamanla oluşabilecek delik/yırtıklar nedeniyle, onu giyen kişinin alacağı radyasyon dozu da önemli ölçüde artabilecektir. Bu nedenle kurşun önlük, troid koruyucu, gonad koruyucu gibi kurşun koruyucu giysilerin yıllık kalite kontrolleri yapılarak delik/yırtığın boyutunun ve konumunun belirlenmesi, gerektiğinde bu önlüğün atılarak yerine yenisinin alınmasına gerek olup olmadığına karar vermede büyük öneme sahiptir.
Boğulmaya Karşı Koruyucu Donanımlar Can Yelekleri
Özellikle son dönemde artan bir önem kazanan Can Yeleklerinin Piyasa Gözetimi ve Denetimi Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler bakanlığı tarafından gerçekleştirilmektedir. Bakanlığın İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğünce Can yeleklerinin (yüzdürme yardımcıları) piyasa gözetimi ve denetim işlemlerini gerçekleştirilmektedir.
Kişisel Koruyucu Donanımların Kategorizasyon Rehberine Dair Tebliğ ekinde boğulmayı önlemek veya can yeleği olarak kullanılmak üzere tasarlanmış donanımlar kapsamında yer alan ve kapsamda bulun- mayan ürünler tanımlanmıştır.
Vücut Koruyucu Çeşitleri
Kişisel Koruyucu Donanımların İşyerlerinde Kullanılması Hakkında Yönetmelik’in Ek 2’de vücut koruyucuların çeşitleri düşmelere karşı kullanılan donanımlar ve koruyucu giysiler olarak iki ana başlık altında toplanmaktadır.
Düşmelere karşı üç farklı donanım kullanılmaktadır. Bunlar:
a. Düşmeyi önleyici ekipman (gerekli tüm ak- sesuarlarıyla birlikte), b. Kinetik enerjiyi absorbe eden frenleme ekipmanı (gerekli tüm aksesuarlarıyla birlikte), c. Vücudu boşlukta tutabilen donanım (paraşüt tipi emniyet kemeri).
Koruyucu giysiler (giyecekler) ise aşağıdaki gibi sıralanabilir:
a. Koruyucu iş elbisesi (iki parçalı ve tulum) b. Makinelerden korunma sağlayan giysi (delinme, kesilme ve benzeri) c. Kimyasallardan korunma sağlayan giysi
d. Kızılötesi radyasyon ve ergimiş metal sıçra- malarına karşı korunma sağlayan giysi e. Isıya dayanıklı giysi f. Termal giysi g. Radyoaktif kirlilikten koruyan giysi h. Toz geçirmez giysi i. Gaz geçirmez giysi j. Florasan maddeli, yansıtıcılı giysi ve aksesuarları (kol bantları, eldiven ve benzeri) k. Koruyucu örtüler
Koruyucu Giysilerin Tasarımı: Tasarım, kullanıcı üzerinde doğru konumlandırılmayı kolaylaştırmalı ve kullanıcının, iş veya diğer faaliyetler esnasında uyum sağlayabileceği hareketler ve vücut duruşuyla birlikte ortam şartları da dikkate alındığında, öngörülebilir bir kullanım süresinde, yerinde kalmasına imkân tanımalıdır. Vücudun herhangi bir parçasının kullanıcının beklenmeyen bir hareketiyle koruma dışı kalmamasına dikkat edilmelidir. Kullanıcılara, tehlikelere karşı sağlanan koruma seviyesi, ortam şartları, kullanıcının faaliyet seviyesi ve koruyucu giyeceğin beklenen kullanım süresiyle uyumlu olacak bir rahatlık seviyesi sağlamalıdır.
Koruyucu giyeceklerin tasarım özellikleri;
• Kullanıcıda tahrişe veya yaralanmaya sebep olan pürüzlü, keskin veya sert yüzeylere sahip olmamalı, • Kan dolaşımını engelleyecek kadar dar olmamalı, • Hareketlere engel olacak ölçüde çok gevşek ve/veya ağır olmamalı, • İzin verilebilen durumlarda ısıl zorlanmayı asgariye indirecek yeterlilikte havalandırmaya sahip olmalıdır.
Yüksekten Düşmeye Karşı Koruyucu Donanımlar: 05.10.2013 tarihli ve 28786 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği’ne göre “Seviye farkı bulunan ve düşme sonucu yaralanma ihtimalinin oluşabileceği her türlü alanda yapılan çalışma; yüksekte çalışma olarak kabul edilir.”
Yüksekten düşmeye karşı kişisel koruyucu donanımlar, çalışanın yüksekten düşme riskinin olduğu, güvenlik ağları, standartlara uygun çalışma iskeleleri, güvenli korkuluklar gibi toplu korumanın sağlanamadığı ya da toplu korunma yanında alınması gereken bir tedbir olarak kullanılması gereken durumlarda, düşmeyi önlemek veya düşüşü durdurmak ve kullanıcıyı güvenli bir konumda tutmak için kullanılan kişisel koruyucu donanımlardır.
Kişisel Koruyucu Donanımların Kategorizasyon Rehberine Dair Tebliğ’ine göre bu ürünler, Kategori III olarak sınıflandırılmaktadır. Bu sınıfta yer alan koruyucular, yüksekten düşmeye karşı koruma sağlamak üzere tasarlanmış ve üretilmiş, özel veya mesleki kullanım için (yüksekte çalışma, tekneden düşme, dağcılık, kaya tırmanma, mağaracılık vs.) tüm koruyucu donanımlardır. Bu kategori yüksekte ve destekli çalışma (emniyet kuşağı,
bacak bantları, kemerler vb.) donanımını da kapsar. Bu donanım emniyet kuşağı (bacak bantları, omuz bağları vs.) ile yapı veya kaya yüzeyinin dâhili bir parçasını oluşturan bağlama (ankraj) noktaları hariç, kişiyi yapıya bağlama amaçlı tüm aksesuarları da kapsar. Örneğin: Mesleki kullanım için, ucu kancalı halat (lanyard), seyyar düşme engelleyicileri, karabinalar, enerji soğurucular, bağlayıcılar, bağlama noktaları vb. Dağcılık, kaya tırmanması ve mağaracılık için; hareketli dağcılık halatları, askılar, bağlayıcılar (tırmanma karabinaları), halat kenetleyicileri, takozlar, kaya çapaları, buz çapaları, bağlama noktası olarak görev yapan buz araçları vb.