ISG203U Ünite 1 Özeti — İş Sağlığı ve Güvenliği Donanımları, Ölçme Teknikleri

İŞG203U-İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ DONANIMLARI,

ÖLÇME TEKNİKLERİ

Ünite 1: İş Sağlığı ve Güvenliğinde Önleme ve Koruma

Giriş

Çalışma yaşamının öncelikli konularından biri sağlıklı ve güvenli bir çalışma ortamının sağlanmasıdır. Bunun için iş kazaları ve meslek hastalıklarının önlenmesi gerekmektedir.

Tehlike: İş yerinde var olan ya da dışarıdan gelebilecek, çalışanı veya iş yerini etkileyebilecek zarar veya hasar verme potansiyelini ifade eder (İSG Kanunu, 2012).

Risk: Tehlikeden kaynaklanacak kayıp, yaralanma ya da başka zararlı sonuç meydana gelme ihtimalini ifade eder (İSG Kanunu, 2012).

Başta Devlet olmak üzere tüm ilgililerin iş sağlığı ve güvenliği uygulamalarında başarıya katkı sağladığı bir çalışma yaşamında kişilerin can güvenliği ve sağlığı ile ülke ekonomisi koruma altına alınmış olunur.

İş sağlığı ve güvenliği önlemleri, kişinin huzurunun ve mutluluğunun sağlanmasını amaçlar. İş sağlığı ve güvenliği tedbirleri sayesinde kişiler mesleki tehlikelerden mümkün olduğunca uzak bir ortamda çalışmaları sağlanır. Bu anlamda, çalışanlara sağlıklı ve güvenli bir ortamda çalışma şartları sağlanması, çalışan açısından bir temel hak olarak görülmektedir. İş sözleşmesinde işçi emeğiyle bir işi yapma taahhüdü altına girdiğinden fiziki güvenliği olarak işçiye iş güvenliğinin sağlanması, iş hukukunun köşe taşlarından biri olmuştur. İş güvenliği hakkı, her şeyden önce, işçinin yaşamını ve sağlığını güvence altına almayı amaçlar.

İş Sağlığı ve Güvenliği Kültürü: “İSG kültürünü, bir işyerinin tüm üyelerinin İSG ile ilgili tutumlarının, üstlendikleri rollerin, inançlarının, algılarının ve alışkanlıklarının toplamıdır.

İş Sağlığı ve Güvenliğinde Önleme ve Koruma Kavramı, Tarihçesi ve Temel İlkeleri

İş, sağlık ve güvenlik sözcüklerinin bir araya gelmesiyle oluşan iş sağlığı ve güvenliği kavramı, çalışma hayatının tehlike ve risklerine karşı özellikle çalışanı koruma düşüncesiyle ortaya çıkmıştır. İş (çalışma) hayatı açısından “sağlık” ve “güvenlik” kavramları, birbirini tamamlayan kavramlardır.

İş Sağlığı ve Güvenliğinde Önleme ve Koruma Kavramı

İş Sağlığı ve Güvenliğinde Önleme Kavramı: İş yerinde yürütülen işlerin bütün safhalarında iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili riskleri ortadan kaldırmak veya azaltmak için planlanan ve alınan tedbirlerin tümünü ifade eder (İSG Kanunu, 2012).

İş Sağlığı ve Güvenliğinde Koruma Kavramı, sağlık ve güvenlik risklerinin önlenememesi durumunda çalışanların olumsuz etkilenmesini engelleyebilmek için yürütülen çalışmalar olarak tanımlanabilir.

İş sağlığının ve gerekse iş güvenliğinin temel amacı, iş kazaları ile meslek hastalıkları gibi mesleki tehlikelerin önlenip, çalışanların sağlık ve yaşamlarının korunmasıdır.

İş Sağlığı ve Güvenliğinde Koruma Kavramı ise sağlık ve güvenlik risklerinin önlenememesi durumunda çalışanların olumsuz etkilenmesini engelleyebilmek için yürütülen çalışmalar olarak tanımlanabilir.

İş sağlığı ve güvenliği kavramı, sanayileşmeyle başlayan fabrika tip üretimi sürecinde, işçilerin çalışma koşullarının iyileştirilmesi çalışmasıyla ortaya çıkmıştır. İş Sağlığı ve Güvenliği kavramı, çalışanların sağlığı ile ilgili en olumsuz koşulları ortaya çıkaran sanayi devrimiyle birlikte önemli bir çalışma olarak kabul edilmiştir.

Bilimsel esaslar doğrultusunda iş sağlığı ve iş güvenliği konusunu ele alarak hareket eden Dr. Bernardino Ramazzini 1713 yılında yazdığı meslek hastalıkları kitabı “De Morbis Artificum Diatriba” kitabıyla iş sağlığı kavramının kurucusu kabul edilmektedir.

Avrupa’da yaşanan Sanayi Devrimi’nin koşullarının Osmanlı İmparatorluğu’nda oluşmaması nedeniyle aynı dönemde Sanayi Devrimi yaşanmamıştır. Türkiye’de sanayileşme alanında gecikmelere bağlı olarak iş sağlığı ve güvenliği alanında düzenlemeler konusunda da gecikme yaşanmıştır. Türkiye’de iş sağlığı ve güvenliğinin tarihsel gelişimini, Cumhuriyet’ten önceki dönem ve Cumhuriyet dönemi şeklinde iki başlık altında inceleyebiliriz.

İş Sağlığı ve Güvenliğinde Önleme ve Korumanın Temel İlkeleri

İş sağlığı ve iş güvenliğine ilişkin yapılan çalışmalar; bu alanda yeterli ve etkin önlemlerin alınması durumunda iş kazası ve meslek hastalıklarının önemli oranda azaltılabileceğini ortaya koymuştur. Bunun için; tehlikenin kaynağında kontrol altına alınması, riskleri asgari seviyeye indirecek çalışma sistemlerinin tasarlanması, tehlikeli maddeler yerine daha güvenli olanlarının tercih edilmesi, kişisel ve koruyucu ekipmanların kullanımı ve en temel noktalardan biri olan iş sağlığı ve iş güvenliğinin bir ilke olarak üst yönetim tarafından sahiplenilmesi amaçlanmalıdır.

ISO 45001 İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi

İSG yönetim sisteminin amacı, kuruluşun güvenli ve sağlıklı işyerleri sağlanmasına imkan vermesi, işle ilgili yaralanma ve hastalıkların engellenmesi ve İSG performansının sürekli gelişimine katkı vermesidir.

Ulusal İş Sağlığı ve Güvenliği Önleme ve Koruma Politikası

“Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi”, “Avrupa Sosyal Şartı” ve “Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Uluslararası Sözleşmesi” gibi evrensel belgelerde bireylerin sağlıklı ve güvenli bir çalışma ortamında çalışma hakkı vurgulanmaktadır.

Anayasa’nın 49. ve 56. maddelerinde de; devletin, çalışanların yaşam kalitesini yükseltmek ve çalışma hayatını geliştirmek amacıyla çalışanları korumak ve çalışmayı desteklemenin yanısıra herkesin hayatını, beden ve ruh sağlığı içinde sürdürmesini sağlamak üzere gerekli tedbirleri alacağı hükmü bulunmaktadır.

İş sağlığı ve güvenliği kapsamında politika oluşturma gerekçesi, iş kazalarını ve meslek hastalıklarını önlemektir. Politika oluşturulacak her alan için olduğu gibi etkili bir politika, önlemenin temelini oluşturur.

Önleme ve koruma politikaları işgücünün serbest dolaşımı, istihdam yaşam ve çalışma koşullarının iyileştirilmesi, sosyal koruma, mesleki eğitim, fırsat eşitliği, kadın ve erkek eşitliği, çocuklar ve gençler ile yaşlılar ve özürlülerin korunması gibi alanları kapsamaktadır.

Ülkemizde Ulusal İSG Politikası Gelişimi

Ülkemizde ilk defa 2005 yılında 155 sayılı ILO sözleşmesi gereği “Ulusal İş Sağlığı ve Güvenliği Konseyi” oluşturulmuş ve konsey tarafından 2006- 2009 yıllarını kapsayan Ulusal İş Sağlığı ve Güvenliği I. Politika Belgesi yayımlanmıştır. 2009 yılında, 2009- 2013 yıllarını kapsayan Ulusal İş Sağlığı ve Güvenliği II. Politika Belgesi ve 2014 yılında ise 2014-2018 yıllarını kapsayan Ulusal İş Sağlığı ve Güvenliği III. Politika Belgesi yayımlanmıştır.

Dünya’da ve Türkiye’de İş Kazaları ve Meslek Hastalıkları İstatistikleri: Uluslararası Çalışma Örgütü’nün (ILO) yayımladığı en son tahminlere göre, iş kazaları ve işe ilişkin hastalıklar nedeniyle her yıl 2,78 milyon işçi hayatını kaybetmektedir. Bu ölümlerin yaklaşık 2,4 milyonu (% 86,3) işle ilgili hastalıklardan, 380,000 üzerinde ölüm (% 13,7) ise iş kazalarından kaynaklanmaktadır. Her yıl, ölümcül olaylardan binlerce kat daha fazla ölümcül olmayan mesleki yaralanma meydana gelmektedir. Ölümcül olmayan yaralanmaların yılda 374 milyon kişiyi etkilediği tahmin edilmektedir ve bu yaralanmaların birçoğu uzun vadede çalışanların kazanç kapasitesi açısından ciddi sonuçlar doğurmaktadır.

İşyerlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Politikası Uygulamaları

Ulusal düzeyde kabul gören usul ve esaslara dayalı genel ve kapsayıcı bir önleme ve koruma politikasının yanısıra iş sağlığı ve güvenliği kurallarının dikkate alındığı her kurum içerisinde, bir politika yapılması gerekir. İş sağlığı ve güvenliği politikası; işin yapılması sırasında çeşitli nedenlerden kaynaklanan sağlığa ve güvenliğe zarar verebilecek koşulları önlemek ve bu koşullardan korunmak amacıyla yapılması gerekenlere dair, üzerinde resmi anlaşmaya varılmış fikirler veya planlar bütünü veya aksiyon planı ya da ileriye yönelik kararları etkileyen ve bilinçli bir şekilde seçilmiş olan uygulama metodu olarak tanımlanabilir.

Her bir işletmede iş sağlığı güvenliği politikasının yazılı hâle getirilmesi büyük önem arz eder. Yazılı bir iş sağlığı ve güvenliği politikası, Politika Beyannamesi olarak adlandırılır ve etkin bir iş sağlığı ve güvenliği programının geliştirilmesinde son derece önemli bir role sahiptir.

İş Sağlığı ve Güvenliği politika belgesi yazarken aşağıda verilenlere dikkat edilmelidir:

• İSG Politika belgesinde politikayı destekleyici ve uygulamada yapılacak olan hazırlıklar belirtilmelidir. • Güvenlik toplantıları, güvenli çalışma prosedürleri, iş hijyeni ve güvenlik eğitimi gibi konuların ana hatları çizilmelidir. • İSG Politika beyannamesinde işyerindeki tehlikelerden söz edilmelidir. • Mevcut bulunan tehlike çeşitleri ve yapılması gereken işlemlere bağlı olarak işyerindeki tehlikelerden ayrıntılı ve iş yerine özgü olarak söz edilmelidir. • Politika beyannamesi, çalışanların istenen hedeflere ulaşılmasında aktif ve sürekli katılımını ele almalıdır. • Çalışanlar İSG politika belgesinin hazırlanmasına ve uygulanmasına doğrudan katılmalıdır. • Çalışanların anlamlı bir katılımı olmadığı sürece politikanın başarısından söz edilemez. • İSG Politika beyannamesi gerektiğinde işyerindeki değişikliklere paralel olarak yeniden düzenlenmelidir. • İSG Politika beyannamesinde işyerinin hedefleri ve iş sağlığı ve güvenliği konusundaki önleyici ve koruyucu planlar net bir şekilde belirtilerek bir yol haritası çıkartılmalıdır.

Başarılı bir politika için tüm çalışanların bu politikanın farkındalığına varmalarının sağlanması gerekir. Bir işyerinin politikasını uygulama planı çalışanlara günlük çalışmalarında, güvenlik toplantılarında ve oryantasyon ve hizmetiçi eğitim toplantılarında sürekli hatırlatılır. Çalışanların iş tanımlarında sağlık ve güvenlik ile ilgili politikadan bahsedilebilir. Her çalışana işe başladığı anda politika beyannamesinden bir kopya verilebilir ve kendisine bu politikaya uymanın görevde kalma koşulu olduğu söylenebilir. İşyerindeki uygun alanlara işaret ve dikkat çeken yazılar asarak, sağlık ve güvenlik konusunda işyerinin bültenlerinde denemeler yayınlayarak, işyeri el kitapçığında sürekli olarak politikasına göndermeler yaparak işyeri politikası, sürekli olarak güçlendirilebilir.

Politikanın uygulanmasında sağlık ve güvenlik çalışmaları belirlenmeli ve ayrılmalıdır. Her ne kadar her işyeri bunu kendi yöntemiyle yapacak olsa da bazı konuları dikkate almak gerekmektedir. Politikanın yürütülmesi konusunda aşağıdaki önerilere dikkat çekilebilir:

• Politika belgesi net bir şekilde işverenin sağlık ve güvenlik konusundaki tutumun da kesin kuralları olduğunu belirtmelidir. Söz konusu bu kuralların

geliştirilmesinde, izlenmesinde ve yaptırım uygulamalarında kimlerin sorumlu olduğu açık bir şekilde belirtilmelidir. • İşyerindeki makinelerin ve diğer ekipmanların bakımını ve kullanımını açık şekilde anlatan kılavuzların olması gerekir. Bireysel sorumluluklar da tekrar açıklanmalıdır. • Çalışanların sorumluluklarını yerine getirebilmeleri için verilecek eğitimin türü politika beyannamesinde belirtilmelidir. İlk gün oryantasyon programı, hizmetiçi eğitim ve yeniliklerden haberdar olma bu eğitim türlerine dâhil edilmelidir. • Temel ya da belli başlı işyeri tehlikeleri ve tehlikeli işlerde uygulanması gereken prosedürler konusunda bilgilendirme yöntemlerinin genel çerçevesinden bahsedilmelidir.

İşverenler İş Sağlığı ve Güvenliği Önleme ve Koruma politikası oluştururken işyerlerinde çalışanların sağlıklı ve güvenliği ortamlarda işlerini yürütebilmeleri amacıyla İş Sağlığı ve Güvenliği mevzuatının yükümlülüklerini eksiksiz olarak yerine getirmekle yetinmeyip, sürdürülebilir İş Sağlığı ve Güvenliğini oluşturarak, ulusal düzeyde örnek bir kurum olma hedeflerini belirlemesi gerekir. İş Sağlığı ve Güvenliğinin amacı çalışanı korumak, üretim güvenliğini ve işletmenin güvenliği sağlamak ve çevreyi korumak olarak görülse de toplumsal İSG kültürünün oluşumunda işyerlerinde belirlenen İş Sağlığı ve Güvenliği Politikalarının ve uygulamalarının önemi oldukça büyüktür.