atmıştır. Bunun yanı sıra su, yaşamın birçok boyutu Giriş (yiyecek güvenliği, beslenme, sağlık, yaşanabilir dengeli
İnsanlık Dünya’daki varoluş serüveninden beri doğanın bir çevre gibi) açısından kilit önem taşıdığından, su kaynaklarından yararlanmaktadır. Ancak insanlığın gelişim kaynaklarının yönetimi de insanların mutluluğu, sürekli ve süreci içerisinde doğal kaynakları bilinçsizce tüketmesi ile dengeli kalkınma, ekolojik bütünlük ve bir tür olarak birlikte doğanın kaynakları tahrip edilmektedir. Doğal insanlığın kendi neslini sürdürmesi açısından vazgeçilmez kaynakların tüketilmesinin yanında kaynak tüketiminden unsurlardan birini oluşturmaktadır. meydana gelen kirleticiler çevresel kirliliklere sebebiyet vermektedir. Çevresel kirlilik, günümüzde insanoğlunun Su Kirliliği
karşılaştığı en büyük sorunlardan biridir ve her geçen gün Su kirliliği yalnızca yüzeysel ve yeraltı su kaynaklarının artmakla birlikte yeryüzünde ciddi problemlere neden kirlenmesini akıllara getirse de aslında sadece bununla olmaktadır. Çevresel kirlilik temelde su, hava ve toprak kısıtlı bir süreç değildir. Örneğin, su ortamlarına karışan kirliliğinden oluşmaktadır. organik atıklar mikroorganizmalar tarafından parçalanma süreçlerinde sudaki çözünmüş oksijeni tüketmektedir. Günümüzde çevresel kirlilikler arasında yer alan su Ancak mikroorganizmalar tarafından tüketilecek olan kirliliği su kaynaklarının azalması ile beraber büyük bir organik madde miktarlarının mikroorganizmaların tüketim çevre sorununa neden olmaktadır. Su kaynaklarının kapasitelerinin çok üzerinde olması durumunda alg kirlenmesinin yanında su kaynaklarının bilinçsizce patlamaları yani “ötrofikasyon” meydana gelmektedir. tüketilmesi çevre sorunlarının başında gelmektedir. Suyun Ötrofikasyon su kaynaklarında oksijen miktarının genel kullanım alanları gıda ve tarım, enerji, sanayi, azalmasına ve güneş ışığının su kaynaklarının altına yerleşim alanları ve ekosistem su ihtiyaçlarıdır. Küresel geçmesini önleyerek sucul ekosisteme zarar vermektedir. olarak Dünya su kaynaklarının en çok kullanımı tarımdır Bunun yanında su kirliliği yalnızca su içerisindeki yaşamı ve yaklaşık %70’lik bir kısmı oluşturur ve tarımı %19 ile tehdit etmekle kalmaz aynı zamanda kirliliğin meydana sanayi kullanımı, %11 ile evsel kullanım izlemektedir. geldiği alanda da ciddi sağlık problemlerinin oluşmasına Günümüzde teknoloji ile insan ömrünün uzaması ve sebebiyet vermektedir. nüfusun artmasından kaynaklanan gıda talebi artışı su kaynaklarının tarımsal arazilerde bilinçsizce Su kaynaklarının kirlenmesinde etkin olan kaynaklar: kullanılmasına neden olmaktadır. Yaşam alanları, sanayi tesisleri, termik Çevresel kirlilik, doğal yaşam alanlarının antropojenik santrallerden arıtılmadan çevrelerine verilen atık veya doğal etkiler vasıtasıyla bozulması ve bunun sular, sonucunda canlıların yaşam alanlarının ve yaşamsal Gübreleme ve zararlılarla mücadele yapılan tarım aktivitelerinin olumsuz yönde etkilenmesi olarak ve orman alanlarından, yeraltı sularına karışan tanımlanmaktadır. çeşitli kimyasal zararlı maddeler, Tarımsal sanayi atık suları, Antropojenik, “doğada insanoğlunun neden olduğu Nükleer santrallerden çıkan sıcak sular, etkiler” anlamına gelmektedir. Toprak erozyonunun etkin olduğu alanlar. Su kirliliği, göl, nehir, akarsu, gölet, okyanus ve deniz gibi Ülkemizde yüzeysel ve yeraltı sularının korunması ve yüzeysel suların ve yer altı sularının antropojenik ya da içeriklerine bağlı olarak alınabilecek önlemleri belirlemek doğal etkiler vasıtasıyla bozulması ve bunun sonucunda su amacıyla Su Kirliliği Yönetmeliği’nde kıta içi sular 4, yer ekosistemi içerisindeki canlılığın zarar görmesi ve çeşitli altı suları ise 3 kategoride sınıflandırılmıştır. Kıta içi çevresel sorunların ortaya çıkması olarak yüzey sularının sınıflandırılması şu şekildedir: tanımlanmaktadır. Sınıf I: Yüksek kaliteli su (Yalnız Su Kaynaklarının Önemi dezenfeksiyonla içme suyu sağlanabilmektedir.)
Canlıların özellikle biyolojik açıdan temel gereksinimi Sınıf II: Az Kirlenmiş su (İleri veya uygun arıtma olan su, hayatın sürdürülebilirliği için oksijenden sonra ile içme suyu sağlanabilmektedir.) gelen en önemli ve yaşam için olmazsa olmaz bir Sınıf III: Kirli su (Kaliteli su gerektiren endüstriler maddedir. İnsanların 3-4 günden fazla bir süre susuz hariç, uygun bir arıtma gerçekleştirildikten sonra yaşayamaması ve günde en az 1-2 litre tüketme endüstrilerde kullanılmaktadır.) zorunluluğu olması suyun canlılar için vazgeçilmez bir Sınıf IV: Çok kirlenmiş su (Daha düşük kalitedeki kaynak olduğunu göstermektedir. Bununla birlikte, su suları ifade etmektedir.) sadece içme ve bireysel olarak beslenme ve temizlikte kullanılmaz. Tarımsal üretimin, hidro enerjinin, sanayi Su temini için önemli olan bir diğer su kaynağı olan üretiminin ve ekosistemin varlığı ve sürdürülebilmesi için yeraltı sularının sınıflandırılması şu şekildedir:
de su olmazsa olmaz bir koşuldur. İnsanoğlu yaşamları Sınıf I: Yüksek kaliteli yeraltı suları (İçme suyu boyunca medeniyetlerini oluşturmak amacıyla su olarak ve gıda endüstrisinde kullanılabilmektedir.) kaynaklarını aramış ve bu su kaynaklarının yanına şehirlerini kurarak bugünkü modern yaşamın temellerini
Sınıf II: Orta kalitede yeraltı suları (Bir arıtma kaynaklarının kullanılması pek çok insanın sağlığını süreci sonrasında kullanılabilecek yeraltı sularını olumsuz yönde etkileyebilecek tifo, kolera, viral hepatit ifade etmektedir.) gibi enfeksiyon hastalıklarının oluşmasına neden Sınıf III: Düşük kalitede yeraltı suları (Düşük olmaktadır. kalitesi sular olduğundan, kullanım yeri, Su Yoksunluğundan Kaynaklanan Hastalıklar: İklim ekonomik, teknolojik ve sağlık açısından değişikliği, suların bilinçsizce kullanılması gibi etkilerden uygulanabilecek arıtma derecesi ile kaynaklı oluşan su kıtlıkları insanların yeterli hijyen belirlenebilmektedir.) şartlarını sağlayamamasına neden olmaktadır. Bu hijyen Su Kirliliğinin Kaynakları eksikliği Basilli Dizanteri gibi bazı bağırsak Su kaynaklarının kirlenmesinde etkin olan kirleticiler hastalıklarının oluşmasına neden olmaktadır.
ayrıca su kirliliğinin kaynaklarına göre aşağıdaki şekilde Sucul Canlılardan Bulaşan Hastalıklar: Sularda sıralanabilmektedir: yaşayan omurgasız canlılar içerisine giren bazı parazit
Sanayi kuruluşları, yumurtaları veya bazı kimyasal maddeler bu su Enerji üretim santralleri, kaynaklarını tüketen canlılarda hastalıklara neden Tarımsal faaliyetler, olmaktadır. Örneğin, midyeler içerisinde bulunan Nüfus artışı ve kentleşme, mikroorganizmaların oluşturduğu tifo ve viral hepatit bu Turizm, tür hastalıklara verilebilecek en güzel örnektir.
Deniz taşımacılığı ve deniz kazaları, Sularla Bağlantılı Olan Vektörlerle Bulaşan Kanalizasyon ve atık deponi alanları, Hastalıklar: Su kaynaklarında çeşit ve sayı olarak Asit yağmurları, oldukça çok hastalık bulunmaktadır ve bunlar: Hayvansal atık üreten tesisler, Erozyon. İshal: İshaller genellikle su kaynaklarına karışan mikroorganizmaların oluşturacağı enfeksiyonlardan Su Kirliliğinin Çevre Sağlığı Üzerindeki Etkileri kaynaklanmaktadır. İshalin etkenleri bakteri, virüs veya
Suların çeşitli yol ve kaynaklarla kirletilmesi yanlızca parazit olabilmektedir. Yapılan araştırmalar, çeşitli mide- insan sağlığı için değil, diğer tüm canlılar için potansiyel bağırsak enfeksiyonlarının % 35’inin kontamine sulardan bir tehlike oluşturmaktadır. Bu zararların oluşturabileceği kaynaklandığını göstermektedir. Enfeksiyonun tipine göre etkilerin belirlenilmesi için oluşturabileceği risklerin sulu (kolera) veya kanlı (dizanteri) olabilir. bilinmesi gerekmektedir. Su kaynaklı riskler fiziksel Basilli Dizanteri: Basilli Dizanteri genel olarak yeterli (sıcaklık, radyoaktif madde ile kontaminasyon sonucu derecelerde arıtımı gerçekleştirilmemiş hijyenden yoksun radyasyona maruz kalma), kimyasal (toksik mineraller, suların kullanımından kaynaklanmaktadır. Bu hastalık organik maddeler, toksinler) ve mikrobiyolojik riskler genel olarak yoksulluğun yoğun olduğu gelişmemiş (patojen virüs, bakteri, parazitler) şeklinde 3 başlıkta ülkelerde gözlemlenmektedir. toplanmaktadır. Amipli Dizanteri: Entamoeba histolytica’nın neden Su Kirliliğinin İnsan Sağlığı Üzerindeki Etkileri olduğu bulaşıcı bir hastalıktır. Bu hastalık dünyada Dünya’da %1 oranında bulunan su kaynaklarının çeşitli yaklaşık 100.000 civarında insanın hayatını kaybetmesine nedenlerden dolayı kirlenmesiyle oluşacak su kirlilikleri neden olmaktadır. çevre ve insan sağlığı üzerinde olumsuz pek çok etkiye sahiptir. Gelişmekte olan pek çok ülkede güvenilir Giardiyaz: Giardiyaz çeşitli nedenlerle Giardia lamblia olmayan sağlıksız su tüketimi, yetersiz atıksu arıtım adlı parazit kistinin sulara karışması sonucu insanların sistemleri ve yetersiz hijyenik uygulamalar insan sağlığı suları tüketmesi ile bulaşmaktadır.
açısından oldukça olumsuz etkilere sahiptir. Az gelişmiş Enterobius vermicularis (Kıl Kurdu): İnsanlarda görülen ve gelişmekte olan ülkelerde, ölüm oranı yüksek en yaygın parazit türüdür. Bu parazit ılıman ve tropik hastalıklara sebep olan çevresel risk faktörleri arasında, bölgelerde yetersiz su kaynağından dolayı az yıkanan ve iç kaynak açısından güvenli olmayan su, atıksu sisteminin çamaşırı giymeyen toplumlarda gözlemlenmektedir. Bu olmayışı ve yetersiz hijyen uygulamaları yer almaktadır. hastalık genel olarak karın ağrısı, ishal, kabızlık, bulantı, Bu faktörlerin kanıtlanmış sonuçları açısından bağırsak iştahsızlık ve deri döküntülerine neden olmaktadır. hastalıkları önde gelmektedir. Genellikle hepatit, ishal, kolera gibi hastalıklar su kirliliğinin yol açtığı hastalıklar Ascaris lumbricoides (Bağırsak Solucanı): Ascaris olarak göze çarpmaktadır. lumbricoides Dünya’da ve ülkemizde sıklıkla görülen bir bağırsak parazitidir. Bu parazit dünyada yaklaşık 1 milyar Su Kirliliği ile İlişkili Hastalıklar kişiyi enfekte etmektedir. Bağırsak solucanı, insan dışkısı
Sulardan Kaynaklanan Hastalıklar: Sıcak ve ılıman ile kirlenmiş topraklardan, az pişmiş veya kirlenmiş sular iklim kuşağında yer alan ülkelerde su kaynaklarına insan ile yıkanmış sebzelerden kaynaklanmaktadır. veya hayvan dışkılarının karışması sularda Tifo ve Paratifo: Tifo, Salmonella typhi bakterilerinin mikroorganizmaların üremesine neden olmaktadır. Bu su neden olduğu yüksek ateş, baş ağrısı, karın ağrısı, şuur
bulanıklığı gibi belirtilere sahip olan bir enfeksiyon hastalığıdır. Paratifo, Salmonella paratyphi A, B ve C bakterilerinin meydana getirdiği tifodan daha hafif etkilere sahip bir enfeksiyon hastalığıdır.
Kolera: Kolera, Vibrio cholerae bakterisinin su ve besinler ile birlikte insanların sindirim kanallarına bulaşarak şiddetli kusma ve ishale neden olan ince bağırsak enfeksiyonudur.
Lejyoner Hastalığı (Legionellozis): Legionella sp. bakterilerinin neden olduğu bir akciğer enfeksiyonudur. İnsandan insana direkt bulaşma gerçekleşmez fakat Legionella enfeksiyonuna karşı duyarlılığın yaş ile orantılı olarak arttığı bilinmektedir.
Leptospiroz: Genel olarak leptospiroz hastalığı, Leptospira sp. bakterilerinin neden olduğu ve genel olarak vahşi ve evcil hayvanlarda görülen bir hastalıktır. Ancak bu hastalığa sahip hayvanların idrar veya dışkılarıyla doğrudan ve dolaylı olarak temas halinde bulunulması insanlarında bu hastalığa yakalanmasına neden olmaktadır.
Trahom (Granüler Konjunktivit): Gözün konjunktiva ve kornea bölümlerinin kronik bir enfeksiyonudur. Hastalığın etkeni Chlamydia trachomatis’dir. Bulaşma kirli sularla, sineklerle, hastaların doğrudan teması veya havlu, mendil gibi eşyalarının kullanılması ile olur.
Su Kaynaklarının Güvenliği
İnsanlığın yaşamını sürdürmesi için su en temel gereksinim olup her insan yaşamını sürdürmek için güvenilir su kaynaklarına ihtiyaç duyar. Su ekosistemin devamlılığı ve sosyo-ekonomik gelişim için gereklidir. Yaşamsal öneminin yanında su, ülkelerin varlığı ve güvenliği açısından büyük öneme sahiptir. Geçmişte insanlar suların etrafında kümelenip toprakla suyu yoğurarak toplulukları, şehirleri ve medeniyetleri inşa etmişlerdir. Bu kapsamda insanlar yaşamları süresince suyu hem bir yaşamsal varlık hem de bir ekonomik kaynak olarak kullanmışlardır. Ancak su kaynaklarının kullanılması her zaman adaletli olmadığından savaşlara neden olmuştur. Örneğin, günümüzden yaklaşık 5.000 yıl önce Fırat ve Dicle’nin güneyinde bulunan Lagaş ve Umma devletleri arasında su kullanımı nedeniyle ilk su savaşı olmuştur. Bunun yanında çiftçilik, hayvancılık, balıkçılık ve sanayinin vazgeçilmezi olan su birçok uluslararası çatışma ve ihtilafın da kaynağı olmuştur.