GİT206U-DİJİTAL GÖRÜNTÜLEME İŞLEME YÖNTEMLERİ
Ünite 3: Dijital Görsel Tasarım Ürünleri
Giriş
Dijital Görsel Tasarım, web siteleri, mobil uygulamalar gibi dijital iletişim teknolojilerinin ekranlarında yer alan görüntüyü tasarlamayı içeren bir alandır. Bu bağlamda giderek günlük hayatımıza daha fazla etki eden, önemi ve ihtiyacı artan Kullanıcı Deneyimi Tasarımı (UX) Kullanıcı Arayüzü Tasarımı (UI), e-Kitap, Nesnelerin İnterneti, 3B Projeksiyon Haritalama, Sosyal Medya gibi alanlarda kullanılan dijital görsel tasarım ürünlerini yakından tanımak, kullanım amaçlarını bilmek ve içeriklerini anlamak, hem kullanıcı hem de tasarımcı açısından önem taşımaktadır.
Kullanıcı Deneyimi Tasarımı (UX)-Kullanıcı Arayüzü Tasarımı (UI)
Kullanıcı Deneyimi [“User Experience” (UX)] tasarımı ile ifade edilmek istenen, kullanıcının bir üründen en üst seviyede memnun olmasıdır (Jesmond ve James, 2012). Bir markanın ya da firmanın internet sitesi ya da mobil uygulama arayüzünün kullanışlılığı, marka değeri için büyük önem arz etmektedir. Bu sebeple ilgili markanın kullanıcı deneyim ve arayüz açıklarının en aza indirgenmesinin ve karşılaşılabilecek sorunlara çözüm üretilmesinin, markanın değerini arttırma yönünde gerçekleştirilen önemli girişimler olduğu unutulmamalıdır. “İnsan-makine birlikteliğinin bir sonucu olarak ortaya çıkan ve ikisi arasındaki etkileşimin yaşandığı alana kullanıcı arayüzü denir” (Erten, 2019).
Kullanıcı Arayüz (UI) tasarımında; bir bilgisayar, akıllı telefon veya oyun konsolundaki bir kullanıcı arabirimi gibi programlanmış dağıtım sistemi ile iletişim kuran görsel etkileşimli bir yapının tasarımı söz konusudur. Kullanıcı Arayüz tasarımcısının, arayüz tasarımı için Sayfa Düzeni (Layout), Site Haritası, Navigasyon Mantığı, ilk Örnek (Prototip)’lerle çalışma gibi dijital görsel tasarımın alt birimlerine hakim olması gereklidir.
Kullanıcı Deneyimi (UX)-Kullanıcı Arayüz (UI) Tasarım İlkeleri ve Ögeleri
Kullanıcı Deneyimi (UX) İlkeleri
Kullanıcı Deneyimi (UX) tasarımında öncelikli olan, ürünün kullanıcı ihtiyaçlarını karşılayıp karşılamadığıdır. Bu bağlamda tasarımcılar mutlaka müşteri ile yaptığı görüşmelerde anket vb. uygulamalar yaparak müşterinin isteklerini ya da ürünü kullanırken yaşadığı sorunları anlamalı ve tanımlamalıdır. Ayrıca tasarımın tutarlı, uyumlu, ulaşılabilir ve kullanılabilir olması, hem tasarım hem de tasarımcı açısından önemli bir konudur.
Kullanıcı açısından bir tasarımın, dinamik ve güncel kullanıcı eğilimlerine yer veren zengin bir içeriğe sahip olması önemlidir.
Arayüz Tasarımı (UI) İlkeleri
Bir arayüz tasarımının hem işlevsel hem de estetik açıdan son kullanıcının tüm beklentilerine cevap verebiliyor olması önemlidir. Ayrıca dikkat çekici ve görüşü
kısıtlamayacak bir arayüz tasarımı için renk seçimi, doğru görsellerin ve tipografinin kullanımı gibi hususlara özen gösterilmesi gereklidir. Başarılı bir arayüz tasarımı oluşturabilmek için gerekli ilkeleri şu başlıklar altında sıralayabiliriz;
• Denge • Yalınlık • Bütünlük • Hiyerarşi • Vurgu
Arayüz Tasarımı (UI) Öğeleri
Nokta: Nokta; genişliği, uzunluğu ve derinliği olmayan, bir çizgiyi ya da bir yüzeyi oluşturan en küçük görsel birimdir (Ayaydın ve Özsoy, 2016’dan akt. Gezer, 2019:597). Çizgi ise, sonsuz nokta dizisidir.
Şekil: Şekil, dış kenarları tanımlayan, kapalı bir sınır tarafından oluşturulan alandır. Şekillerde sınır; çizgi, renk veya değer değişikliği ile oluşturulabilir. Görsel iletişim tasarımında şekil, iki boyutlu bir resmin karşılığı olarak düşünülür.
Renk: Renkler, ana ve ara renkler olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. Ana renkler başka renklerin karışımından oluşmayan saf renklerdir, ara renkler ise ana renklerin karışımından elde edilmektedir. Renkler birçok farklı alanda farklı terim, kullanım ve teknolojiyle karşımıza çıkabilir. Kullanıcı Deneyimi (UX) ve Kullanıcı Arayüz (UI) tasarımının ele alındığı konumuz kapsamında, dijital renk sistemine göre ışık bazlı olarak karşımıza çıkan RGB renk modelini bilmemiz önemlidir.
Sembol ve İkon: Sembol; bir işaret, iz, kişi veya olay gibi başka bir şeyi temsil etmede kullanılan her şey olarak tanımlanır. İkon ise; temsil ettiği şey ile fiziksel olarak benzerlik gösterir. İkonun aksine sembolün temsil ettiği şeyle mantıksal bir bağı yoktur.
Fotoğraf: Yunanca’da photos (foto) ve graphos (çizim) sözcüklerinden oluşan fotoğraf kelimesi “ışık ile yazı yazmak” anlamına gelmektedir. Geleneksel anlamda fotoğraf, ışığın kimyasal etkisi ile ışığa duyarlı bir plaka üzerinde görüntü yakalamak için kamera kullanma sanatıdır.
İllüstrasyon: Bir metnin veya bir fikrin, açıklanması ve anlamın güçlendirilmesi amacıyla yapılan resimlemeler için illüstrasyon tanımı kullanılır. İllüstrasyonun amacı, bir metinin içeriğini, görseller yoluyla okuyucuya iletmektir.
Tipografi: Yazınsal ve görsel iletişim sürecinde bir iletişim aracı olarak bilgi alışverişini sağlayan tipografi, grafik tasarımın tamamlayıcı ve en önemli görsel elemanlarından biridir. Tipografinin birincil işlevi okunurluğun sağlanmasıdır.
Bilgi Grafiği (İnfografik): Bir durumu, olayı ya da bir konuyu anlatan karmaşık bilgilerin/verilerin kolay algılanabilir bir biçimde organize edilerek, izleyiciye görsel olarak sunulmasıdır. Bilgi grafikleri tasarımlarında
illüstrasyon, fotoğraf, ikon, sembol, piktogram, şekil, grafik, tipografi, harita, zaman çizelgesi gibi çok çeşitli görsel öğlenin yanı sıra işitsel ögeler de (hareketli bilgi grafiği) yer alabilir.
Site Haritaları: Web sitesindeki belli kategorilerde, linklerin ağaç yapısı hakkında bilgi veren ve genellikle sayfa sonunda footer olarak nitelendirilen alanda konumlandırılan yönlendirmelerdir.
Hareketli Görüntü (Video): Ses ve görüntünün senkron halde bir arada bulunduğu bir iletişim aracı olarak tanımlayabileceğimiz hareketli görüntüler, ilk başlarda mükemmel olmayan ve mekanik diyebileceğimiz görüntülerdi. Ancak bu görüntüler zaman içerisinde teknolojik gelişmelere paralel olarak gelişim göstererek, günümüz dijital teknolojilerdekini yerini almıştır.
Hareketli Grafik: Son yıllarda dijitalleşmenin de etkisiyle ön plana çıkan hareketli grafikler, yalnızca hareket eklenmiş bir grafik tasarımdan çok daha fazlasıdır. Hareketli grafiği diğer video ve animasyonlardan ayıran en temel fark, görsel tasarım unsurlarının yoğun olarak kullanılması; durağan grafikler yerine 2 boyutlu ya da 3 boyutlu olacak şekilde hareketli görselleri içermesidir.
Animasyon: Animasyon, diğer bir adıyla “canlandırma” birkaç resmin arka arkaya hızlı bir şekilde gösterilmesiyle elde edilen hareketli görüntüdür. Bir animasyonda yer alan grafikler belirli bir senaryo doğrultusunda canlandırılır.
Sayfa Düzeni (Layout)
Bir tasarım içindeki metin ve görüntü ögelerinin yerleşimi ile ilgili olan “sayfa düzeni” (layout), tasarım yüzeyi üzerinde yer alan ögelerin hem birbirleriyle olan ilişkilerinin, hem de kendi içlerinde nasıl konumlandıklarının genel olarak gösterildiği bir şema gibi düşünülebilir. Sayfa düzeni, bir tasarımın genel olarak süsleme veya abartıdan uzak bir şekilde içeriğini gösterir. İçeriği sistematik bir düzen içerisinde göstermenin en iyi yolu grid-ızgara olarak bilinen grafik yapıların kullanılmasıdır.
Taslak Çizimler (Wireframe)
Dijital taslak çizimi araçlarının ileri seviyede gelişimine rağmen birçok tasarımcı, bir projeyi kâğıt üzerine çizim yaparak planlamakta ve görselleştirmeye başlamaktadır. Nitekim teknoloji ne kadar gelişmiş olursa olsun, bir tasarımcı kendisini dijital araçlarla kısıtlanmış hissedebilir. Tasarım alanında özgün düşüncelerin ve estetik görsellerin ortaya çıkması için eskiz ve taslak çizimler yapmak hala en basit ve etkili yöntemdir. Öte yandan dijital görsel tasarım ürünlerinde “eskiz” teriminden çok “wireframe, layout” gibi terimler tercih edilmektedir. Fakat wireframe ile layout karıştırılmamalıdır. Layout genel sayfa tasarımını, wireframe de bu sayfalar arası bağlantıyı ve ilişkiyi ifade etmektedir.
İlk Örnek (Prototip)
İlk örnek (Prototip) aşaması, tasarım sürecinin en zor aşamalarından biridir. Çünkü çalışmanın ilk ürün testleri bu
dönemde yapılır. Eğer ilk ürün istenileni veremiyorsa, tasarım sürecinin yeniden başlamasına sebep olabilir. Ancak unutulmamalıdır ki tasarım sürecinde her hata bir sonraki çalışmanın daha iyi olacağına işarettir. İlk örnek (prototip) döneminde hiçbir şey bitmiş sayılmaz. Halâ renk, işlev gibi birçok çalışma bu dönemde tekrar revize edilebilir.
Teknoloji ile Biçimlenen ve Gelişmekte Olan Dijital Görsel Tasarım Ürünleri
Nesnelerin İnterneti
“Internet of Things” İngilizcede kısaca ‘IoT’ olarak kullanılmaktadır. Türkçe’ye “nesnelerin interneti” olarak geçmiştir. Nesnelerin interneti, fiziksel nesnelerin birbirleri arasında ya da daha büyük sistemler arasındaki veri aktarımını ve bağlı olduğu iletişim ağını tanımlamak için kullanılmaktadır (Çanakçıoğlu, 2021).
3B Haritalama (Video, Projeksiyon Haritalama)
3B Haritalama, İngilizceden dilimize “3d Mapping” teriminden çevrilmiştir. 3B Haritalama; arttırılmış gerçeklikle, düzensiz şekle sahip nesnelerin üzerine yansıtılan video projeksiyon görüntü tekniklerini içeren bir terimdir. 3B Haritalama, son yıllarda teknolojinin gelişimiyle ortaya çıkan Lazer, Otonom Robot, Kızıl Ötesi Sensör, GPS, AR-VR gibi teknolojik uygulamaları içerisinde barındıran geniş bir çalışma alanıdır. Aslında bu çalışma alanı, otonom robotların (yapay zekâ teknolojisi) bilgi sahibi olmadığı bir ortamı tanımlama gereksiniminden ortaya çıkmıştır. Kısa adıyla SLAM (Simultaneous localization and mapping) olarak adlandırılan bu alan, ‘çevreyi haritalama’ ve ‘kendi konumunu bulma’ anlamına gelmektedir.
e-Kitap
Okumak her şeyden önce sosyal bir aktivitedir, içerisinde bulunduğumuz sosyal grupların içerisinde okuduğumuz kitaplardan ve takip ettiğimiz yazarlardan söz ederiz. Kişilerin sahip oldukları kütüphane ve kitap sayıları büyük bir cazibe kaynağıdır. e-Kitaplar bu cazibeye kökten bir değişim getiriyor gibi görünse de aslında kitap kültürünü ve bu kültürün ürünlerini şekillendirmeye yardımcı olan bir tutuma sahiptir. Öyle ki binlerce kitabın taşınabilir hale gelmesi, e-Kitap platform ve kütüphanelerine fiziki mekândan bağımsız bir biçimde her an ulaşabiliyor olmamız, e-Kitap teknolojisinin bize sunduğu kolaylıkların başında gelmektedir.
Bir Görsel Tasarım Ürünü Olarak Sosyal Medya Uygulamaları
Facebook, insanların iletişim kurmasını, içerik paylaşımı yapmasını sağlayan günümüzde belki de en önemli ve öncü sosyal medya platformudur. 2004 yılında Harvard öğrencisi olan Mark Zuckerberg tarafından kurulan Facebook, kullanıcı sayısı en yüksek sosyal medya platfomlarının başında gelmektedir.
LinkedIn, iş dünyasındaki profesyonellerin yeni ilişkiler kurmak, geliştirmek ve devam ettirmek için kullandıkları sosyal bir ağdır. Ancak asıl amaç, iş ilanı verenler ile işe alınmak amacıyla özgeçmişlerini gönderenler arasında iletişim kurmak için kullanılmaktadır.
Tiktok
Son birkaç yılda neredeyse Facebook, Instagram, Twitter kadar ilgi gören Tiktok ile bireyler kısa videolarını oluşturup paylaşmaktadır. Kullanıcısına müzikal, dans, komedi, oyunculuk, dudak senkronizasyonu ve diğer türlerde kısa videolar üretmesine olanak sağlayan uygulamanın, 150 ülkede 1 milyar kullanıcı barajını aştığı düşünülmektedir.
YouTube
Youtube çevirimiçi video paylaşım ve sosyal medya platformu olarak kullanılmaktadır. 2005 yılında kurulan Youtube, şu anda Google’ın yan kuruluşlarından biri olarak faaliyet göstermektedir. Youtube, kullanıcılarına video yükleme, video izleme ve paylaşma olanağı sunmaktadır.
2006 yılında kurulan Twitter, kullanıcıları 260 karakter ile sınırlandıran ve “tweet” adı verilen gönderilerin yazılabildiği bir sosyal medya platformudur. En çok kullanılan sosyal medya platformlarından biri olarak görülmektedir. Kullanıcılar takip ettiği sayfaların attığı tweetleri beğenebilir ve yorum yapabilir ve başka bir kullanıcı ile paylaşabilir.