FİN402U-FİNANSAL TABLOLAR ANALİZİ
Ünite 1: Finansal Tablolar ve Finansal Analiz
Giriş
Muhasebenin, “kaydetme (defter tutma)” ve “analiz- yorum” olmak üzere iki temel işlevi bulunmaktadır. Muhasebenin “kaydetme (defter tutma)” işleviyle topladığı bilgilerin, işletmeyle ilgili çeşitli taraflarca kullanılmasına imkân sağlamak üzere özetlenerek gösterildiği tablolara “finansal tablolar” denir. Maliye Bakanlığı, Muhasebe Sistemi Genel Tebliği’ne göre finansal tabloların amaçları aşağıda verilmiştir:
1. Yatırımcılar, kredi verenler ve diğer ilgililer için karar almada yararlı bilgiler sağlamak, 2. Gelecekteki nakit akışlarını değerlendirmede yararlı bilgiler sağlamak, 3. Varlıklar, kaynaklar ve bunlardaki değişiklikler ile işletme faaliyet sonuçları hakkında bilgi sağlamak
İşletmenin finansal durumunun, faaliyet sonuçlarının, finansal performansının ve finansal açıdan gelişiminin değerlendirebilmesi, gelişme yönünün ve büyüklüğünü öngörülebilmesi, geleceğe yönelik tahminlerde bulunulabilmesi için finansal tablolarda yer alan kalemler arasındaki ilişkilerin ve bunların zaman içerisinde gösterdiği eğilimlerin incelenmesi “finansal tablolar analizini” gerektirir.
Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliğlerinde (MSUGT) finansal tablolar, temel finansal tablolar (Bilanço ve Gelir Tablosu) ve ek finansal tablolar (Fon Akış Tablosu, Nakit Akış Tablosu, İşletme Sermayesi Değişim Tablosu, Satışların Maliyeti Değişim Tablosu ve Özkaynak Değişim Tablosu) olarak ayrılmıştır. Türkiye Muhasebe Standartlarında (TMS) ise, finansal tablolar, özel bilgi ihtiyaçlarına yönelik raporları talep etme durumunda olmayan kullanıcıların gereksinimlerini karşılamaya yönelik “genel amaçlı finansal tablolar” ve özellikli bilgi sunmak için talep edilmesi halinde hazırlanan ”özel amaçlı finansal tablolar” olarak sınıflandırılmıştır. TMS 1 Finansal tabloların sunuluş standardına göre tam bir finansal tablolar seti aşağıdakileri içerir:
• Dönem sonu finansal durum tablosu (bilanço) • Döneme ait kâr veya zarar ve diğer kapsamlı gelir tablosu • Döneme ait özkaynak değişim tablosu • Döneme ait nakit akış tablosu • Önemli muhasebe politikalarını özetleyen dipnotlar
Finansal tabloların güvenilir bilgiler sunabilmesi için gerekli kurallar aşağıda verilmiştir:
• Muhasebe temel kavramları • Muhasebe ilkeleri • Türkiye muhasebe standartları • Türkiye raporlama standartları
Bilanço (Finansal Durum Tablosu)
İşletmenin belirli bir anda sahip olduğu varlıklarla (aktifler), bu varlıkların sağlandığı kaynakları (pasifler) belirli bir düzen içinde gösteren tabloya “bilanço” denir. Bilançonun düzenlendiği tarih ve işletme adı, bilanço sözcükleri, raporlamada esas alınan para birimi, bilançoda yer alan sayısal bilgilerin sonucu kesinlikle bilançoda belirtilmelidir.
Bilanço aktifleri kendi içerisinde aşağıdaki bölümlere ayrılmaktadır:
• Dönen varlıklar (bir yıl veya normal faaliyet dönemi içinde işletmenin paraya çevirebileceği veya kullanabileceği kaynaklar) • Duran varlıklar (Bir yıl içerisinde elden çıkarılması düşünülmeyen veya yararları bir yılda tükenmeyecek olan varlıklar)
Bilanço pasifleri kendi içerisinde aşağıdaki bölümlere ayrılır:
• Kısa vadeli yabancı kaynaklar (işletmenin bir yıl veya normal faaliyet dönemi içinde vadesi gelen borçları) • Uzun vadeli yabancı kaynaklar (işletmenin bir yıl veya normal faaliyet dönemi içinde vadesi gelmemiş borçları) • Özkaynaklar (işletme sahip veya ortaklarının işletme varlıkları üzerindeki hakları)
Bilançolar iki farklı biçimde düzenlenebilir:
• Hesap tipi bilanço (Tablo 1.1) • Rapor tipi bilanço (Tablo 1.2)
Hesap tipi bilanço kullanılarak işletmenin dönen varlıkları- kısa vadeli yabancı kaynakları, uzun vadeli yabancı kaynakları-özkaynakları karşılaştırmaları yapılabilirken, rapor tipi bilanço birden fazla yıla ait bilanço rakamlarının karşılaştırmasına imkân vermekte, bu nedenle analiz için rapor tipi bilanço tercih edilmektedir. Bilançolar kapsadıkları bilgiye göre ikiye ayrılır:
• Özet bilanço(Tablo 1.3) • Ayrıntılı bilanço
MSUGT’de aktif ve pasif hesapların sıralamasıyla ilgili olarak; “ bilançonun aktifinde yer alan varlıklar, paraya dönüşme hızlarına göre en çok likitten en az likit değere doğru, pasifinde yer alan kaynaklar ise en kısa vadeli kaynaktan en uzun vadeli kaynağa doğru sıralanır” ifadesi yer almaktadır.
Gelir Tablosu
İşletmenin belli bir dönemde elde ettiği bütün gelirleri ve bu gelirleri elde etmek amaçlı katlandığı giderleri ve bunların sonucunda oluşan dönem net kârını ve zararını belirli bir düzen içinde gösteren finansal tabloya “gelir tablosu” denir.
Gelir tabloları iki farklı biçimde düzenlenebilir:
• Hesap tipi • Rapor tipi
Hesap tipinde gelir ve giderler gruplandırılmadığından doğrudan dönemin net sonucu görülürken, rapor tipinde, işletmenin brüt satış kâr-zararı, faaliyet kâr-zararı, olağan kâr-zarar ve dönem net kâr-zararı görülebilmektedir. Gelir tabloları kapsadıkları bilgiye göre ikiye ayrılır:
• Özet gelir tablosu (Tablo 1.4) • Ayrıntılı gelir tablosu (Tablo 1.5)
Gelir tablosu beş ana bölümden oluşur:
• Brüt satış kârı veya zararı • Faaliyet kârı veya zararı • Olağan kârı veya zararı • Dönem kârı veya zararı • Dönem net kârı veya zararı
Satışların Maliyeti Tablosu
Gelir tablosunda satışların maliyeti kaleminin detaylarını gösteren tabloya “satışların maliyeti tablosu” (Tablo 1.6) denir. Bu tablonun incelenmesi aşağıdaki üretim maliyet unsurları açısından önemlidir:
• Direkt ilk madde ve malzeme giderleri (Üretilen mamule göre kullanılacak miktar ve tutarı belirlenebilen ve mamule göre izlemeye değer bulunan maddeleri kapsar.) • Direkt işçilik giderleri (Üretilen mamul üzerinde bizzat işlem yapan çalışanların ücret giderlerini kapsar.) • Genel üretim giderleri (Üretimle ilgili olduğu hâlde direkt ilk madde ve malzeme giderleri ve direkt işçilik giderleri içine alınamayan giderler de söz konusudur. Bunların tamamı Genel Üretim Giderleri olarak üretimi yapılan mamul maliyetine dâhil edilir. Bu giderler mamullere dağıtım yolu ile yüklenir.)
Satışların maliyeti tablosu, gelir tablosunun eki olarak düzenlenmek zorundadır. Bu tablo sonucu oluşan satışların maliyeti tutarı gelir tablosuna aktarılır. Gelir tablosunda satışların maliyeti tablosunda hesaplanan aşağıdaki dört maliyet kalemi yer alır:
• Satılan mamul maliyeti (620 nolu hesap) • Satılan ticari mallar maliyeti (621 nolu hesap) • Satılan hizmet maliyeti (622 nolu hesap) • Diğer satışların maliyeti (623 nolu hesap)
Fon Akış Tablosu
İşletmenin belirli bir dönemde fon kaynakları ve bunları kullandığı alanları gösteren tabloda “fon akış tablosu” (Tablo 1.7) denir. Bu tabloda fon, yasal olarak kullanılabilen hakların, finansal araçların ve finansal olanakların tümü anlamında aktifin tamamını ifade etmektedir.
Fon akış tablosunun düzenlenebilmesi için aşağıdakilere ihtiyaç duyulmaktadır:
• İşletmenin birbirini izleyen iki yıla ait karşılaştırmalı finansal durum tabloları • İşletmenin son hesap dönemine ait gelir tablosu
Nakit Akış Tablosu
İşletmenin bir hesap döneminde oluşan nakit akışını, nakit giriş ve çıkışlarını; yani tahsilat ve ödemelerin kaynaklarını kullanım yerleriyle birlikte gösteren tabloya “nakit akış tablosu” denir. Nakit akış tablosunda yer alan fon kavramı, fon akış tablosundaki fon kavramından farklı olarak, sadece nakit ve nakde eş değer unsurları ifade etmektedir. İşletmenin dönem içindeki nakit hareketleri, işletmenin o anki durumunu ortaya koyan bilançoda görülemez.
Özkaynak Değişim Tablosu
İşletmenin ilgili dönemde özkaynak kalemlerinde meydana gelen artış veya azalışları gösteren tabloya “özkaynak değişim tablosu” (Tablo 1.8) denir. Özkaynak değişim tablosu işletme sahip ve ortaklarının işletmeye yaptığı ilave yatırımları gösterir.
Aşağıda belirtilen kalemlerdeki değişiklikler bu tablo yardımıyla finansal tablo kullanıcılarına aktarılır:
• Sermaye artırımı • Yedek • Fon • Kâr
Özkaynaklardaki değişiklikler kârdan meydana gelebileceği gibi kâr dışındaki diğer değişikliklerden de meydana gelmiş olabileceğinden gelir tablosu işletmenin özkaynaklarındaki değişimleri göstermekte yetersiz kalır.
Net Çalışma (İşletme) Sermayesi Değişim Tablosu
Net çalışma (işletme) sermayesi aşağıdaki formüle göre hesaplanmaktadır:
Net çalışma (işletme) sermayesi=Dönen varlıklar-Kısa vadeli yabancı kaynaklar
İşletmenin net çalışma sermayesindeki değişimin hangi dönen varlık ve kısa vadeli yabancı kaynak kalemlerine yansıdığını gösteren tabloya “net çalışma sermayesi değişim tablosu” denir. Net çalışma sermayesi değişim tablosunun düzenlenebilmesi için karşılaştırmalı bilançolara ihtiyaç vardır.
Finansal Tablolar Analizi Açısından Finansal Tablolar
İşletmelerin belirlenen hedeflere ancak doğru bir ekonomik ve finansal yapıyla ulaşmaları mümkündür. İşletmelerde finansal planlama ve kontrol faaliyetlerinin yürütülmesi için mevcut ve olması gereken finansal yapıyla ilgili finansal bilginin kaynağı finansal tablolardır.
Finansal tablolar işletmelerle ilgili aşağıdaki önemli bilgileri ortaya koymaktadır:
• Finansal yapı • Faaliyet sonuçları • Nakit akışları • Fon akışları • Özkaynaklardaki değişimler
İşletmelerin iktisadi ve finansal yapısı ile faaliyet sonuçlarını doğru anlamak ancak bu tablolarda yer alan bilgilerin belirli teknikler kullanılarak analiziyle mümkündür.