Efendi’ye intisap ederek tahsilini sürdürdü. Tahsilini 19. Yüzyıl Şair Tezkireleri tamamladıktan sonra müderrislik, naiblik, kâtiplik,
19. yüzyılda 17. yüzyıldakine benzer biçimde biyografik vakanüvislik, kadılık, gazete başyazarlığı, kazaskerlik, bilgiler oldukça azalır. Hatta bazen hiçbir bilgi verilmeden elçilik, nazırlık vb. olmak üzere çok sayıda farklı söz konusu şairin şiiri ile yetinilir. Verilen şiir görevlerde bulundu. örneklerinde de kesintiye gidilir. Eserleri Bu yüzyıl tezkire yazarlarından Şefkat, Tezkire-i Şuara, • Âyâtü’l-hayr Tevfik, Mecmua-i Teracim, Mehmet Tevfik, Kafile-i Şuara adlı eserleriyle daha önceki ünitelerde geçen • Ahvâl-i Tunus
antoloji tipi tezkirelerin özelliklerini sürdürürler. • Delailü Nübüvveti Nebiyyina
• Mehasin-i Mecidiyye Bunların yanı sıra süslü bir dil ve üslupla biyografiyi • Beyanüs-sıfatis-sübutiyetillaği Teala kaleme alma bakımından Esat Efendi’nin, Bağçe-i Safa- enduz’u, Ârif Hikmet’in, Tezkiretü’ş- Şuara’sı bu yüzyılda • Mesh-i Ricl ve Mesh-i Huf
yazılmış olan diğer tezkirelerden ayrılır. • MünŞeat
• Nasrun Aziz Şefkat-Tezkire-i Şuara • Pendname Tam adı Şefkat Seyyid Abdulfettah’tır. Divan şairi • Sefername-i Hayr olmasının yanında, kaleme aldığı tezkiresiyle de • Şahid-i Müverrihîn tanınmıştır. • TeŞrifat-ı Kadime Eserleri • Üss-i Zafer
Divançe: Şiirlerini topladığı eseridir. Tercümeleri Siyer-i Nebevî: Hz. peygamberin, din büyüklerinin, • Esile ve Ecvibe halifelerin hayatlarını anlatan bir eserdir. • İman-ı Ebeveyn Hadikatü’l-vüzerâ: Ziyaeddin Yusuf Ziya Paşa’nın • Mahmudül-eser fitercemeti’l-mustazrafi’l- 1705’te ilk sadrazamlığından Alemdar Mustafa Paşa’nın müsteser sadrazamlığına kadar gelen sadrazamları anlatır. • Kevkebül-mesud fi-kevkebetil-cünud
Tezkiretü’ş-Şuara (1814): Şefkat’in en önemli eseri • Ziba-yı Tevarih tezkiresidir. Tezkire-i Şuara olarak isimlendirmiştir. Eser • Bâhçe-i Safa-enduz edebiyat tarihimizde Şefkat Tezkiresi olarak tanınmaktadır. Bâğçe-i Safa-enduz, Esat Efendi’nin en tanınmış Eserde 1730’dan 1814’e kadar gelen 125 şair alfabetik eserlerinden biridir. Esat Efendi Tezkiresi diye de tanınan olarak dizilmiştir. Şefkat, Enderunlu İbrahim Nâflit’in bu eserin adı ebcedle yazılış tarihi olan 1835 yılını verir. Müntehabât-ı Eşâr adlı şiir mecmuasını hizmetinde Salim Tezkiresi’ne zeyl olarak yazılmıştır. Eserde 1722- bulunduğu Yahya Paşazade Ali Bey’in isteği üzerine 1835 yılları arasında yaşayan 209 şair hakkında bilgi tezkire haline getirmiş ve Tezkire-i şuara olarak verilmiştir. Esat Efendi şairler hakkında söylediklerini üst isimlendirmiştir. Eser edebiyat tarihimizde şefkat Tezkiresi üste karalayıp düzeltmiştir. Kitapta yeni şairler ve şiirler olarak tanınmaktadır. Şefkat, tezkirenin biyografilerinde için yerler ayrılmıştır. Verilen bilgilerin de bir kısmı eksik Silahdarzade Tezkeresi’nden yararlanmıştır. Şefkat ve yanlıştır. Bu görünümüyle Esat Efendi Tezkiresi’nin Tezkiresi’nde 125, Silahdarzade Tezkiresi’nde 123 şairin tamamlanmadığı ve yazarının el yazısı ile karalama biyografisi bulunmaktadır. Tezkire-i Şuara şekil ve halinde kaldığı anlaşılmaktadır. Örnekler de büyük ölçüde muhteva açısından türünün diğer örneklerine Salim ve Fatin tezkirelerinden alınmıştır. benzemektedir. Tezkire, biyografilerde bilginin verilme şekli, hemen bütün şairlerin vefat tarihlerinin Ârif Hikmet-Tezkiretü’ş-Şuara
kaydedilmesi, şair ve eser değerlendirmelerinde kullanılan Son devir Osmanlı âlimleri arasında önemli bir yeri olan kavramlar ve bunların kullanılma sıklıkları açısından diğer Ârif Hikmet Bey, nadir eserlerden meydana gelen 12.000 antoloji tipi tezkirelerle benzerlik gösterir. Ancak antoloji ciltlik bir kütüphaneye de sahipti. Şiirlerinde Nefî, Nâbî ve tipi tezkirelerde görülmeyecek kadar uzun Nedim’in etkileri görülen Ârif Hikmet Bey, eski şiirin son mukaddimesiyle farklılık arz eder. Tezkirenin dili ağır ve temsilcilerinden biridir. Namık Kemal onun II. Mahmut özentilidir. devrinin en gözde şairlerinden biri olduğunu belirtmektedir. Esat Efendi-Bağçe-i Safa-Enduz Esat Efendi (1789-1848) İstanbul’da doğdu. Esat Efendi, Üç dilde yazdığı şiirlerini topladığı divanından takdirle kendisinin seyyid olduğunu söylemektedir. bahseden Cevdet Paşa ise Arapça şiirlerini beğenir. Onun ilmî ve edebî şahsiyetinden övgüyle söz eden bir başka Babasının Kudüs ve Mısır kadılıkları sırasında yanında kişi ise Ziya Paşa’dır. bulunup Arapça öğrenen Esat Efendi, İstanbul’da Halet
Ârif Hikmet, geniş bilgisi, okumaya ve kitaba düşkünlüğü, Tevfik-Mecmua-i Terâcim nadide kitaplara sahip kütüphanesi ve cömertliği yanında Mehmet Tevfik’in hayatına dair bilgilerimiz, seyyit ve konağını devrin bilgin, şair ve diğer sanatçıların toplandığı Mevlevî şeyhi olduğu, mesnevihanlık yaptığı ve 1868’de bir merkez hâline getirmesiyle tanınmış ve birçok sanatçı, öldüğünden ibarettir. bilim adamı ve şairle yakın dostluklar kurmuştur. Eseri Eserleri Hacı Tevfik Efendi’nin tek eseri Mecmuatü’t-teracim’dir. • Divan Tek nüshası bulunan eserde 1595 yılından başlayarak,
• El-Ahkâmü’l-meriyye yazıldığı 1859-60 yılına kadar yetişen 542 kişinin
• Hulâsatü’1-makâlât hayatları hakkında kısaca bilgi verilmiştir. Eserde bir sıra • Mecmuatü’t-teracim ve düzen yoktur. Şairler yanında şair olmayanlara, hatta • Tezkiretü’ş-Şuara bazı Arap ve Acem şairlerine de yer verilmiştir.
Ârif Hikmet Bey’in önemli eserlerinden biri tezkiresidir. Mehmet Tevfik-Kafile-i Şuara
Kendi adıyla anılan tezkiresinde, 1592-1837 yılları Özellikle çıkarmış olduğu mizahî gazete olan Çaylak ile arasında yetişen 203 şairin hayatı anlatılmış ve şiirlerinden tanınan Tevfik, düzenli bir eğitim görmedi, gazetelerde örnekler verilmiştir. Alfabe sırasıyla düzenlenen tezkirede çalışarak yetişti. yer alan şairlerin bir kısmının hayatı, eserleri ve sanat anlayışları hakkında oldukça geniş bilgiler bulunurken, Eserleri
bazılarından ancak bir iki satırla söz edilmesi eserin Sayısız makaleleri, güldürü yazılarından başka Letaif-i tamamlanamadığını göstermektedir. Ali Emirî Efendi, bazı İnşa, Nizamü’l-âlemli, CenabiAkhisarî, Kafile-i Şuara, şairler hakkında tezyil notuyla esere ilavelerde İstanbul’da Bir Sene, Letaif-i Hikayat ve Garaib-i Rivayat, bulunmuştur. Tezkirenin fihristinde yer alan şairlerden Âsar-ı Perişan, Nevadirü’z-zaraif, Letaif-i Nasreddin, Bu yedi kadarına da içeride yer verilmediği görülmektedir. Âdem, Hazine-i Letaif, Tahrîc-i Harabat, Meşahir-i Osmaniyye Teracim-i Ahval-i Kapudan-ı Derya Meşhur Fatin-Hatimetü’l-Eşar Gazi Hayreddin Paşa Barbaros, Tarih veya Sene 1171
Fatîn (1814-1866-67), Drama ayanından Hacı Halit Bey’in Cinayetleri, Yadigâr-ı Macaristan-Asr-ı Abdülhamit Han, oğlu ve Mısır valisi Kavalalı Mehmet Ali Paşa’nın damadı Usul-i İnşa ve Kitabet ve Levamiü’n-nur adlarıyla olan Mehmet Husrev Bey’in yeğenidir. Çeşitli yayınlanmış kitapları vardır. Pek çok Nasreddin hoca kademelerde devlet hizmetinde bulundu. Kabiliyet ve fıkrasını ortaya çıkartarak tanıtmıştır. zekâsından dolayı kendisine Fatin mahlası verildi. Kâfile-i şuara: Osmanlı devletinin kuruluşundan Eserleri başlayarak 1873 tarihine kadar yaşayan şairleri bir araya Divan: Divan şairin ölümünden beş yıl sonra oğlu getirmek üzere yazılmış olan son devir tezkirelerindendir. tarafından bastırılmıştır. Tevfîk Bey, eserinin ön sözünde Tanzifat müdürlüğü sırasında gazeteciliği bırakarak araştırmacılığa yöneldiğini Hatimetü’l-eşar: Fatîn’in en önemli eseridir. 672 şairin ve öteden beri yazmayı düşündüğü bu eser üzerinde hayatından söz eden tezkire, bu hâliyle Türk edebiyatının çalışmaya başladığını anlatmıştır. Eski tezkireleri tarayıp en hacimli şair tezkirelerindendir. Eser, Salim tanınmış şairleri seçmiş, onların verdikleri bilgileri Tezkiresi’nin bıraktığı 1721’den 1853’e kadar Osmanlı karşılaştırıp bazılarını özetleyerek tezkiresine almış ve ülkesinde yetişen şairler hakkında bilgi içerir. şiirlerinden örnekler vermiştir.
Eserde hayattaki hâl tercümesi sahiplerinin hemen Eser, tanınmış tezkireler gibi herhangi bir devir şairlerini hepsinin, çoğunlukla ayı ve günüyle birlikte, doğum tanıtan bir tezkire değildir. Verdiği bilgiler önceki tarihleri belirtilmiş, doğum yerleri, baba adları, memuriyet tezkirelerden alınmıştır. Ancak eseri tamamlanamamış ve ve vazifeleri kaydedilmiş, hayatlarındaki diğer D harfi ortalarına kadar olan kısmı basılabilmiştir. Kalan değişiklikler tarihleriyle birlikte gösterilmiştir. Ayrıca müsveddeleri de kaybolup gitmiştir. Metin, mensur bir hemen her şairin ölüm tarihine yer verilmiştir. mukaddimeyle başlamaktadır ve daha sonra sultan şairler
Fatin, tezkiresinin şair çerçevesini çok geniş tutmuş, tek yer almaktadır. Osman Gazi’den II. Selim’e kadar on iki manzumesini, hatta bir beytini görebildiklerine dahi sultan şair, kronolojik olarak sıralanmıştır. Bunları, eserinde yer vermiştir. Cem’le başlayıp, Bayezid’le sona eren beş şehzade şair takip etmektedir. Tezkirenin geri kalan kısmındaysa Hatimetü’l-eşar, Salim Tezkiresi’ne zeyl olarak alfabetik olarak 260 şair yer almaktadır. Bunlar Âzerî ile hazırlanmıştır. Fatin, Salim’den aldığı kimi şairlerin başlamakta ve Dervîş ile sona ermektedir. Kâfile-i hayatında, bu tezkirenin yazılışından sonra meydana gelen Şuara’da toplam 281 şair bulunmaktadır. değişimlere ayrıca değinmiştir.