Hazırlık aşaması, afetten kaynaklanabilecek ağır Giriş sonuçların önceden hesaplandığı ve tüm zorluklarla başa
Afet yönetim sistemini oluşturan zarar azaltma, hazırlık, çıkmanın yolunun bulunmaya çalışıldığı bir evredir. müdahale ve iyileştirme süreçlerinden hazırlık sürecinde yapılması gereken çalışmaların en önemlilerinden birisi de Hazırlık aşamasının hedeflerine ulaştırma yönünden kıt olan zaman kaynağının verimli bir şekilde bakıldığında:
kullanılabilmesi için mevcut kaynakların, imkân ve • Afet bölgesine ulaşımın sağlanacağı en kısa ve kabiliyetlerin tespit edilmesidir. uygun güzergâhın belirlenmesi ve haritalanması,
• Afet ve durum yönetiminin vazgeçilmez • Taşıma modlarından ve araç kapasitesinden en unsurları: uygun olanın seçilmesi, • Müdahalede ihtiyaç duyulacak tüm güç ve • Nakliye Araçlarının güzergâh seçimi
kaynakların ulusal ve yerel düzeyde planlama Planlama, tehlike oluşmadan önce uygulanan çalışmalardır esaslarının belirlenmesi, ve üç basamaktan oluşmaktadır: • Belirlenen güç ve kaynakların olay bölgesine hızlı ve güvenli bir şekilde ulaştırılması, • Şimdiki durumu, mevcut kaynakları ve • Müdahale hizmetlerinin koordinasyonundan bulunabilecek kaynakları belirlemek, sorumlu ana ve destek çözüm ortaklarının görev, • Hedefleri belirlemek ortaya koymak, yetki ve sorumluluklarının düzenlenmesi, • Bir afet anında yapılacak işleri tespit etmektir.
• Afet ve acil durumlara etkin bir şekilde Planlama ve karar alma süreçlerinde en kritik noktanın müdahalenin sağlanması şeklinde sıralanabilir. kaynakların tespitidir. Afet müdahale sürecinde yürütülen
Afet ve acil durumlar ile seferberlik ve savaş halinde ülke lojistik faaliyetlere bakıldığında da;
kaynaklarının etkili ve verimli bir şekilde kullanılması, • Ön değerlendirme ve ihtiyaç tespiti, maddi ve manevi kaybın en aza indirilmesinde çok büyük • Lojistik eylem planı yapılması ve uygulaması ile rol oynayacağından afet ve acil durum yönetim • Sürecinin izlenmesi, değerlendirmesi ve merkezinde görevli ekiplerin kaynakları herhangi bir raporlanması gibi üç ana başlığı görmekteyiz. israfa meydan vermeden kullanmalarını sağlayacak bir yapının kurulması sağlanmalıdır. Ön değerlendirme ve ihtiyaç tespiti sürecinde, hizmet grubu planları ile sıfırıncı dakikada yapılan ön Temel Kavramlar ve Mevzuat Değerlendirmesi değerlendirme sonucunda:
Afet yönetimi temel ilkelerinin ve afetin çeşidine göre izlenmesi gereken yol haritasının ilk iki sırasını, • Talep edilen malzemelerin afet bölgesine en haberleşmenin sağlanması ve ulaştırma ve trafik uygun zamanda doğru miktarda ulaştırılması, faaliyetlerinin düzenlenmesi oluşturmaktadır. • Ekiplerin güvenle olay mahalline nakledilmeleri ve düzenli bilgi akışı sağlanır. Ulaştırma, insanların, eşyaların ve bilginin her türlü amaçla yer değiştirmesi demektir. Kaynak, kamu veya özel kurum ve kuruluşlarla gerçek kişilere ait tesisler, araçlar, insan gücü ve bunlar Lojistik, müşterilerin ihtiyaçlarını karşılamak üzere her tarafından üretilen her türlü mal ve hizmetler şeklinde türlü ürün, servis hizmeti ve bilgi akışının başlangıç tanımlanmaktadır. Belirli bir amaca ulaşabilmek için kamu noktasından (kaynağından), tüketildiği son noktaya (nihai veya özel kurum ve kuruluşların ürettiği her türlü araç- tüketici) kadar olan tedarik zinciri içindeki hareketinin gereç, mal ve hizmet kaynak olarak adlandırabilir. etkili ve verimli bir biçimde planlanması, uygulanması, taşınması, depolanması ve kontrol altında tutulması Ürün; Bir tutum veya davranışın ortaya çıkardığı şey, hizmetidir. Afet ve acil durum lojistiği ise; insanları, doğadan elde edilen, üretilen yararlı şey, mahsul, eser, kaynakları, yetenek ve bilgiyi, afetlerden etkilenmiş türlü endüstri alanlarında ham maddelerin işlenmesiyle afetzedelere yardım etmek için etkin bir şekilde mobilize elde edilen şey olarak tanımlanmaktadır.
edebilen süreçler ve sistemlerden oluşmaktadır. Mal; ihtiyaçları karşılama özelliğine sahip olan somut
Afet yardım faaliyetleri ilk yardım malzemeleri, yiyecek, araçlardır.
ekipman ve arama kurtarma ekibinin tedarik noktasından, Hizmet; insan ihtiyaçlarının giderilmesine yönelik afet bölgesinde coğrafi olarak dağınık çok çeşitli üretilen, elle tutulmayan, saklanması mümkün olmayan ve destinasyon noktalarına dağıtımı; afetzedelerin afet fayda yaratan faaliyetlerdir. bölgesinden tahliyesi, emniyetli ve çok hızlı bir şekilde sağlık merkezlerine transferinin yapılmasıyla ilgili Kaynak planlamasından istenilen neticenin alınabilmesi faaliyetlerdir. için taşımacılıkta karşılaşılabilecek risklerin bilinmesi ve buna uygun hareket tarzının geliştirilmesi gerekir. Afet lojistiği hazırlık, anında müdahale ve iyileştirme Taşımacılıkta karşılaşılabilecek riskler aşağıdaki şekilde olmak üzere üç aşamadan oluşur. sıralanabilir:
• Taşıma araçlarının getirdiği riskler, Afet planları, yönetim kademesinin en alt seviyesinden, en • Taşıma konsolidasyonu, yükleme, elleçleme vb. üst seviyesine kadar gerekli görüldüğünde; olay, acil faaliyetlerden kaynaklanan riskler, durumlar ve afetlerde uygulamak amacıyla hazırlanan • Rota ve güzergâh kaynaklı riskler, planlardır. Planlama, tehlike oluşmadan önce uygulanan • Yolların ve coğrafi engellerin getirdiği riskler, çalışmalardır ve üç basamaktan oluşmaktadır:
• Siyasi, idari ve bölgesel yapılanmanın getirdiği • Şimdiki durumu, mevcut kaynakları ve riskler, bulunabilecek kaynakları belirlemek, • Havalimanı, gar, liman kapasitelerinin getirdiği • Hedefleri belirlemek ortaya koymak, riskler, • Bir afet anında yapılacak işleri tespit etmektir. • Yüklerin nitelikleri ile ilgili riskler, • Hava koridoru, deniz yolu gibi uluslararası Ulaştırma Planlamasının ülkeden ülkeye değişse de ana taşıma yapısından kaynaklanan riskler, hatlarıyla kara yolu, demir yolu, deniz yolu, hava yolu ve • Hava sahası, karasuları gibi uluslararası hukuki boru hattı olmak üzere beş temel aşamadan oluşur.
ve siyasi yapılanmanın getirdiği riskler. Kaynak olarak ifade edilen ürün, araç-gereç, mal ve
Görev ve Sorumluluklar hizmetler afet ve acil durumlar ile seferberlik ve savaş hâllerinde aynı olsa da kullanım amaçlarına göre farklılık Afet ve Acil Durum Müdahale Hizmetleri Yönetmeliğinin göstermektedir. 24’üncü maddesinde afet ve acil durumlarda ulusal düzeyde hazırlık yapmak üzere görevlendirilen Planlarda yer alan görevlerin afet öncesi, sırası ve bakanlıklara, kurum ve kuruluşlara yer verilmiştir. sonrasında verimli ve etkili bir şekilde icra edilebilmesi Bakanlık, kurum ve kuruluşların görev ve açısından kaynakların belirlenmesi, kataloğa veya sorumluluklarını düzenleyen 28’inci maddesinde özetle, envantere dönüştürülerek güncelliğinin sağlanması büyük ana çözüm ortaklarını: önem arz etmektedir.
• Afet ve acil durum yönetim merkezlerini kurarak 7 Kaynak kataloğu, kamu veya özel kurum ve kuruluşlarla gün 24 saat esasına göre yürütülmesini sağlamakla, gerçek kişilerin sahip olduğu ürün, tesis, mal ve • Afet ve acil durum hallerine yönelik hazırlık ve hizmetlerin belirli ölçütlere uygun olarak bir araya planlama çalışmaları yapmakla, getirilmesi işlemi şeklinde, kaynak envanteri ise bir • Yapılan çalışmalara destek olmakla, kurum ve kuruluşa ait ürün, tesis, mal, araç-gereç veya • Afetlere yönelik kapasite geliştirme çalışmaları hizmetin nicelik ve nitelikleriyle (ölçülebilen- yapmakla, ölçülemeyen) sayılarak ve numaralandırılarak kayıt altına • Ülke düzeyinde kaynakları tespit etmekle, alınması şeklinde tanımlanmaktadır.
• Afetlerde görevlendireceği personeli eğitmek ve Planlamaya altlık teşkil edecek olan envanter sürekliliğini sağlamakla çalışmalarının konvansiyonel yöntemler ile üretilmesi, • Destek çözüm ortağı olan bakanlık, kurum ve işlenmesi ve işlevsel bir şekilde kullanılması zaman ve iş kuruluşları da personel, araç, alet, ekipman gücü kaybına neden olur. Bunun yanında bu kayıplar desteği sağlamakla sorumlu kılmıştır. dolayısıyla yaşanacak performans düşüklüğü ve istenilen düzeyde verim alınamaması gibi sonuçların ortaya çıkması Türkiye Afet Müdahale Planına (TAMP) kapsamında, kaçınılmaz olacaktır. kaynakların etkin bir şekilde kullanımını sağlamak amacıyla Kaynak Yönetimi Hizmet Grubu kurulmuştur. Kaynak planlamanın unsurları aşağıdaki şekilde Bu grubun görevleri; kategorize edilebilir:
• Afet ve acil durumlarda çalışacak özel personel, Kaynakların Belirlenmesi uzman, malzeme, araç gereç, makine ve ekipman Ulaştırma sistemi her biri kendisine özgü özellikler taşıyan ihtiyaç tespiti ve temini için kaynak yönetimi kara yolu, demir yolu, deniz yolu ve hava yolu gibi planlaması yapmak, temin etmek, türlerden oluşmakta ve bu türlerin her biri ayrı ayrı hizmet • Görevli personeli, tüm kullanılan malzemeleri, sunabildiği gibi bir araya gelerek çok türlü (modlu) araç ve gereçleri, makinaları, ekipmanları vb. taşımacılık hizmeti de sunabilmektedir. Kaynak olarak kayıt altına almak, ifade edilen ürün, araç gereç, mal ve hizmetler her sektöre • Kaynak israfını kontrol etmek, denetlemek, iş gücü göre farklılık göstermektedir. ve kamu görevlileri takip programı yapmaktır. Bakanlıkların sahip olduğu veya kontrolünde Kaynak Planlaması bulundurduğu kaynakların, kamu kurum ve kuruluşları ile Planlama, ana hatları politikalarla belirlenmiş olan belirli bakanlık teşkilatının olanaklarından yararlanılarak bir işin, belirli bir projenin belirli bir dönemde belirlenmesi esas olduğundan, bu konudaki planlamanın gerçekleştirilmesi için yapılması gereken işlerin da yine bakanlıkların sorumluluğunda yapılması saptanması ve izlenecek yolların seçilmesi olarak gerekmektedir. Ulusal düzey hizmet grubunun ülke tanımlanabilir. düzeyinde tespit edeceği kaynakları merkezi kaynaklar,
yerel düzey hizmet grubu operasyon planları kapsamında Sözleşmelerin Düzenlenmesi il düzeyinde tespit edilecek kaynakları ise bölgesel İhtiyacı karşılayacak ulaştırma kaynaklarının hangi şekil kaynaklar olarak adlandırılabilir. ve şartlarda verilen görevi yerine getireceğine ait esasları
Kaynaklar; TAMP müdahale seviyeleri ve etki dereceleri belirlemek üzere ihtiyacı karşılanacak bakanlık, kurum ve göz önünde bulundurularak: kuruluş ile ihtiyacı karşılayacak firma arasında sözleşme düzenlenmelidir. • Seviye 1 ve 2’de, yerel imkânların ve destek illerin takviyesine ihtiyaç duyulmasından dolayı Kaynak Yönetimi
il ve destek illerin kaynaklarını bölgesel Afet ve acil durumlar ile seferberlik ve savaş hallerinde kaynaklar, hangi kaynağın nerede, ne zaman kullanılacağı ve nasıl • Seviye 3 ve 4’de ise ulusal ve uluslararası gönderileceği önemli bir konudur. Bu itibarla afet planlarının desteğe ihtiyaç duyulması nedeniyle bu müdahale eklerinde kaynakların güncel bir listesi olmalı veya dijital seviyelerinde kullanılacak kaynakları da merkezi ortamda bulundurulması sağlanmalıdır. Müdahale kaynaklar olarak sınıflandırılabilir. aşamasında ihtiyaç duyulan araç, gereç, ürün ve hizmetler bu bilgi paketlerinden yararlanılarak olay bölgesine sevk edilir. Ulaştırma araçlarının kaynak bilgilerinin, seferberlik ve savaş hali ile afet ve acil durumlarda planlanan görevlerin Ana çözüm ortaklarının hazırlık aşamasında tüm kaynakları özelliği ve firma kapasitesi de dikkate alınarak bu dijital ortamda kayıt altına almaları ve bu kaynakları güncel görevlerin gerektireceği araç-gereç ve hizmetlere göre bir şekilde bulundurmaları elzemdir. Bu açıdan bakıldığında tespit edilmesi gerekmektedir. Ulaştırma kaynaklarının kaynak yönetimi, acil durumlara müdahalelerde eldeki tespitinde; kamu, özel ayrımına gitmeden: mevcut kaynakların yerinde ve zamanında kullanılmasında, afet ve acil durum yönetim merkezi başkanının doğru karar • Elinde yük ve yolcu taşıma niteliklerine sahip, vermesi ile mümkün olmaktadır. afet ve acil durumlar ile seferberlik ve savaş hâli planlamaları kapsamında yararlanılabilecek araç- Kaynak yönetimi planlama, organizasyon, yönetim ve gereç, sistem ve hizmetlere sahip olan veya kontrol olmak üzere dört aşamadan oluşmaktadır. Bu • Kaynağı kontrolünde bulunduranlar ile aşamalarda;
• Bu kaynak bilgilerini tutan kurum ve kuruluşlar, • Planlama aşamasında, olası afet ve acil STK’lar ve özel nakliyat firmalarından durumlarda kullanılabilecek kaynaklar, yararlanılır. • Organizasyon aşamasında, planlama aşamasında
Ulaştırma kaynaklarının tespitinde firma bilgilerinden ve tespit edilen kaynakların kullanımı ve bilgi firmanın imkân ve kabiliyetlerinden başlayarak araçların paylaşımı ile hiyerarşik yapı, niteliklerine, yük ve yolcu taşıma kapasitesine, yükleme • Yönetim aşamasında, kaynakların etkin ve boşaltma ekipmanlarına, tesislere ve sanat yapılarına kullanımını sağlamak amacıyla görevlendirme ve kadar tüm bilgilerden yararlanılmalıdır. yetkilendirme, • Kontrol aşamasında ise olay komuta sisteminde İhtiyaçların Saptanması yer alan yöneticilerin belirlenen kurallar ve
İnsanların yaşamlarını devam ettirebilmek için ve standartlar çerçevesinde işlerin ve müdahalenin olmadığında sıkıntı çektikleri koşullara ya da varlıklara yapılması izlenir. “ihtiyaç” adı verilir. Afet ve acil durumlarda beslenme, barınma, enerji, güvenlik, sağlık ve ulaştırma vb. Planlama sürecinde belirlenen hedeflere ulaşmanın en ihtiyaçlar ön plana çıkmaktadır. önemli şartlarından birisi de personel, araç-gereç ve malzeme gibi kaynakların nereden karşılanacağı ve Nakliye Hizmet Grubunun girdileri diğer hizmet ihtiyaçlara cevap verip veremeyeceğidir. gruplarının çıktılarından oluşacaktır. Ulaştırma kaynaklarına duyulacak ihtiyacın hazırlık evresinde doğru Kaynak Türü Seçimi
bir şekilde tespit edilerek, müdahale safhasında herhangi Afet planlarının hazırlık sürecinde ve afet anında yapılan bir aksaklığa meydan vermemek ve süratle aksiyon ön değerlendirme sonucunda, müdahale aşamasında alabilmek için aşağıdaki şekilde İhtiyaç Bildirim ihtiyaç duyulduğu ölçüde araç-gereç ve malzemeler ile Çizelgesinin hazırlanması gerekir. insan kaynağının afet bölgesine doğru zamanda, doğru miktarda süratle ve düzenli bir şekilde ulaştırılması doğru Tahsislerin Yapılması bir bilgi akışı ile sağlanabilir. Ön değerlendirmede:
Tahsis kelimesi bir kaynağı bir kurum ve kuruluşa ayırma, rezerve etme anlamına gelmektedir. Burada tahsisten • Ulaştırma türlerinin mevcut durumu ve amaç, kaynağın bir hizmet için kullanıma ayrılmasından, kapasiteleri, tutulmasından daha çok gerek duyulduğunda planlanan • Lojistik merkezlerin/depoların ulaşım imkânları, faaliyet için o kaynağın görevlendirilerek afet ve acil • Afet bölgesi ihtiyaçlarının İl, komşu destek illerden durumlarda planlanan faaliyeti yerine getirmesinin veya bölgeden karşılanıp karşılanamayacağı gibi sağlanmasıdır. hususlar göz önünde bulundurulmalıdır.
Taşıma türünün belirlenmesinde temel amaç, bütün taşıma sektörüne ait kaynakların tespit edilmesi ve bu kaynakların türlerinden dengeli bir şekilde faydalanmak olmalıdır. ihtiyaç sahiplerine yani afet ve acil durumlarda ulaştırma Afet ve acil durumlarda süre çok büyük önem taşıdığından ve haberleşme ihtiyacı olan kurum ve kuruluşlarla öncelikli taşımalarda altın saatler olarak adlandırılan 48 ila ilişkilendirilerek olay yönetimi modülü ile tahsislerin 72 saat dikkate alındığında ekonomiklik de göz ardı yapılması ve takibinin sağlanması planlanmaktadır. edilerek en hızlı taşıma türü seçilmelidir. Sistemin genel işleyişi bakımından, fiziki bir sunucu Yük taşımacılığı için geliştirilen modellerin amacı, üzerinde yetkilendirme, parametre ve log sunucu taşımacılık maliyetlerini ve riskini azaltarak hizmet hizmetlerini birlikte barındıran temel modül üzerinde gereksinimlerini karşılamaktır. McKinnon (1989), taşıt çalışan web tabanlı uygulama yazılımı (NETIGMA) ve türü seçiminde aşağıdaki prensiplerin dikkate alınmasını harita istemcisi (NETGIS) ile buna bağlı bir hali VTYS önermiştir: hali hazırda UDHB bünyesinde var olan MS SQL veri tabanına entegre edilecek ve servislerden gelen veriler • Alternatifler karşılaştırılmalı, UDHB KEBS veri tabanına aktarılarak entegre edilen • Düzenli aralıklarla seçenekler karşılaştırılmalı, NETIGMA sistemi sayesinde gerekli veri güncelleme • Değerlendirme için çok miktarda kriter görüntüleme işlemleri aynı veri tabanı üzerinden kullanılmalı, gerçekleştirilecektir. • Seçim işleminde doğru prosedür kullanılmalıdır. Yazılım Arabirimi Kaynak Envanteri Bilgi Sistemi Yazılım arabirimleri Windows işletim sistemine sahip
Kaynak envanterinin konvansiyonel yöntemler kullanılarak sunucularında çalışılabilecek şekilde tasarlanmış olup, üretilmesi, işlenmesi ve güncelliğinin sağlanmasında görsel ara yüzler her tarayıcıda çalışabilecek şekilde yaşanılan zaman ve işgücü kaybının önüne geçebilmek, dizayn edilmiştir. Verilerin durumuna göre hem mekânsal müdahale aşamasında karar vericilerin doğru karar hem de sözel gösterimlere uygun olacak şekilde almalarını sağlamak amacıyla, bilişim sistemlerinden ve de ayarlanmıştır. Entegre NETIGMA sayesinde birden fazla özellikle veri entegrasyonu ile analiz çalışmalarında kullanıcı aynı anda sisteme giriş sağlayabilmekte ve pek devamlılığın sağlanması açısından Coğrafi Bilgi çok işi yapabilmektedirler. Sisteminden (CBS) yararlanılmaktadır. CBS; verilerin depolanması, güncellenmesi zamandan ve işgücünden Afet Yönetim ve Karar Destek Sistemi (AYDES) tasarruf edilmesi ile çalışmaların doğruluğu ve hassasiyeti mekanizması kapsamında yer alan envanter panelinde açısından pek çok avantajı da beraberinde getirmektedir. ihtiyaç duyulan nakliye verilerinin, envanter bilgi sistemi ile AYDES entegrasyonu sağlandığında online olarak Afet ve acil durumlar ile seferberlik planlamalarında, sisteme aktarılması ve bu durumda güncel verilerle ihtiyaç duyulan insan kaynağının, malzemenin, ürün, mal nakliye yönetiminin gerçekleştirilmesi sağlanacaktır. ve hizmetin doğru yere, doğru zamanda ve güvenli bir Böylece ulaştırma türlerinin ve altyapılarının bir bütün şekilde ulaştırılması için etkin bir nakliye sisteminin olarak konumsal olan veya olmayan tüm araç-gereç, tesis kurulması önem taşımaktadır. Ulaştırma ve Altyapı ve sistemlerine ait verilerinin online olarak ilgili kurum ve Bakanlığınca gerçekleştirilen bilişim sitemlerinden biri kuruluşlardan temin edilmesi ve bu verilerin rasyonel olan Kaynak Envanter Bilgi Sistemi (KEBS) öncelikle afet olarak nakliye yönetiminde kullanılması ve karar alma ve acil durumlar ile seferberlik ve savaş hâline, NATO süreci kolaylaşacaktır. planlamalarına yönelik ulaştırma kaynaklarının tespitine ve bu kaynakların rasyonel bir şekilde kullanılmasına yönelik geliştirilen bir projedir.
Sistem Bileşenleri
KEBS ile, TAMP kapsamında oluşturulan 28 hizmet grubundan Nakliye, Haberleşme, Ulaşım Altyapı ve Teknik Destek ve İkmal Hizmet gruplarına ait kaynaklara sahip olan veya ilgili kaynakları kontrolünde bulunduran Bakanlık hizmet birimleri ve kuruluşlarına ait verilerin entegrasyon yolu ile bir havuzda toplanması, güncelliğinin sağlanması, izlenmesi, raporlanması ve olay yönetimine dair analizlerin yapılması ve nihayetinde karar destek sistemine dönüştürülmesi planlanmaktadır. Aynı şekilde ilk etapta;
• Ulaştırma araçları ve iş makineleri, • Altyapı (limanlar, havalimanları, istasyon, gar ve sanat yapıları) ve • Haberleşme