YBS301U-İŞLEM TABLOSU PROGRAMLAMA
Ünite 7: VBA ile Grafik Oluşturmak
Giriş
Görselleştirmenin ana unsuru olan grafikler; verideki eğilimleri, dağılımları ve ilişkileri anlamak için kullanılan güçlü araçlardır. Excel, sunduğu geniş grafik seçenekleriyle kullanıcıların verilerini farklı şekillerde görselleştirmelerine olanak tanır.
Excel’de Veri Görselleştirme
Excel’in sunduğu veri analizi araçları arasında grafikler, önemli bir yer tutar. Sütun, çizgi, pasta, halka, histogram gibi pek çok farklı grafik türü; verilerin daha kolay anlaşılmasını sağlar ve karmaşık bilgilerin etkili bir şekilde sunulmasına yardımcı olur. Grafikler; verilerdeki eğilimleri ve anormallikleri görselleştirmede çok güçlü bir araç olarak öne çıkar, veri analizini sayısal bir işlem çıktısı olmaktan çıkarır, görsel ve anlaşılır bir hikâyeye dönüştürerek bilgi keşfini daha mümkün kılar.
Bir Microsoft Office Grafiğinin Anatomisi
Bir grafiğin en önemli unsuru olan veri serileri, grafikte gösterilen esas bilgiyi oluşturur. Farklı kategorilerde ya da zaman dilimlerinde yer alan veriler; sütunlar, çizgiler, alanlar veya noktalar olarak temsil edilir. Veri serileri, grafik türüne bağlı olarak farklı şekillerde görselleştirilebilir.
Veri etiketleri ve ipuçları, grafiklerin okunabilirliğini ve kullanıcılara sağladığı değeri artıran bileşenlerdir. Tasarım ve düzen, bir grafiğin genel görünümünü ve yapısını belirleyen unsurlardır. Renk paletleri, grafiklerin görsel çekiciliğini artırmak ve verilerin birbirinden ayırt edilebilirliğini sağlamak amacıyla kullanılan diğer bir bileşendir. Son olarak grafiklerdeki başlıklar ve eksen etiketleri, grafiğin içeriğini anlamlandırmak için kritik bir rol oynar.
Excel’de Kullanılabilen Grafik Türleri
Doğru grafik seçimi, verilerinizin hikâyesini en etkili şekilde anlatmanızı sağlayacağından grafik türlerini ve özelliklerini anlamak, veri görselleştirme becerilerinizi geliştirmede kritik bir adımdır.
Sütun (Column) Grafiği
Kategorik veya sayısal verilerin karşılaştırılması için idealdir. Bir sütun grafiği oluştururken verilerinizin sütunlar veya satırlar halinde düzenlenmiş olması gerekir. Excel’de kullanılabilecek farklı sütun grafiği türleri şunlardır:
• Kümelenmiş (Clustered) Sütun (2B ve 3B) • Yığılmış (Stacked) Sütun (2B ve 3B) • %100 Yığılmış Sütun (2B ve 3B) • 3B Sütun
Çizgi (Line) Grafik
Excel’de çizgi grafikler, verilerin zaman içindeki eğilimlerini ve değişimlerini görselleştirmek için sıklıkla kullanılır. Bu grafik türü, özellikle eşit aralıklara sahip kategori verilerini yatay eksende ve bu kategorilere karşılık
gelen değerleri dikey eksende göstererek, verilerinizi net bir şekilde sunar. Excel, farklı analiz ihtiyaçlarına yönelik çeşitli çizgi grafik türleri şunlardır: Standart Çizgi ve İşaretli Çizgi Grafikleri, Yığılmış Çizgi ve İşaretli Yığılmış, %100 Yığılmış Çizgi ve İşaretli %100 Yığılmış, 3B Çizgi.
Pasta (Pie) Grafik
Bir veri serisindeki her bir ögenin toplam içindeki payı, orantılı olarak temsil edilir. Her dilim, pastanın bütününe göre yüzde cinsinden bir değerle gösterilir. Excel’de kullanılabileceğiniz pasta grafik türleri şunlardır: 2B ve 3B Pasta, Yuvarlak ve Çubuk Pasta.
Halka (Doughnut) Grafikler
Halka grafikler de verileri bölümlere ayırarak sunar. Ancak halka grafiklerin en önemli avantajı, birden fazla veri serisini tek bir grafik üzerinde gösterebilme yeteneğidir.
Çubuk (Bar) Grafik
Çalışma sayfasında sütunlar veya satırlar halinde düzenlenmiş verilerle oluşturulabilen bu grafikler, farklı ögeler arasındaki değerleri net bir şekilde yan yana getirerek analiz etmeyi kolaylaştırır. Çubuk grafiklerde kategoriler genellikle dikey eksende yer alırken, değerler yatay eksende gösterilir. Excel’de çeşitli çubuk grafik türleri bulunmaktadır: Kümelenmiş Çubuk (2B ve 3B), Yığılmış Çubuk (2B ve 3B), %100 Yığılmış Çubuk (2B ve 3B).
Alan (Area) Grafiği
Alan grafikleri, özellikle zaman serisi verilerinde veya toplam değerin ve bileşenlerinin zaman içindeki değişimini vurgulamak istediğiniz durumlarda idealdir. Excel’de kullanılan alan grafiği türleri şunlardır: Standart Alan (2B ve 3B), Yığılmış Alan (2B ve 3B), %100 Yığılmış Alan (2B ve 3B).
XY Dağılım (Scatter) Grafiği
Yatay (X) ve dikey (Y) olmak üzere iki değer eksenine sahip olan dağılım grafikleri, X ve Y değer çiftlerini tek tek veri noktaları olarak birleştirir ve bunları düzensiz aralıklar veya kümeler halinde gösterir. Özellikle bilimsel, istatistiksel ve mühendislik verilerini göstermek ve karşılaştırmak için ideal bir araçtır. Excel kullanabileceğiniz farklı dağılım grafiği türleri şunlardır: Temel Dağılım Grafiği, Düz Çizgili ve İşaretli Dağılım Grafiği.
Kabarcık (Bubble) Grafiği
Dağılım grafikleri iki değişken arasındaki ilişkiyi gösterirken kabarcık grafikleri üçüncü bir sütun daha ekleyerek analizimizi derinleştirir. Üçüncü sütun, grafikteki kabarcıkların boyutu olarak temsil edilir ve her bir veri noktasının önemini veya büyüklüğünü vurgular. Kabarcık grafikleri 2B veya 3B efektli olarak oluşturulabilir, ancak her ikisi de derinlik ekseni kullanmadan üç değer kümesini karşılaştırır.
Hisse Senedi (Stock) Grafiği
Çoğunlukla hisse senedi fiyatlarındaki dalgalanmaları göstermek için tercih edilen bir grafik türüdür. Ancak kullanım amacı sadece finansal verilerle sınırlı değildir: Günlük yağış miktarı veya yıllık sıcaklık değişimleri gibi dalgalanma gösteren diğer veri setlerini de görselleştirmek için idealdir. Excel’de kullanılabilen hisse senedi grafiği türleri şunlardır: En Yüksek, En Düşük, Kapanış Grafiği, Açılış, En Yüksek, En Düşük, Kapanış Grafiği, İşlem Hacmi, En Yüksek, En Düşük, Kapanış Grafiği, İşlem Hacmi, Açılış, En Yüksek, En Düşük, Kapanış Grafiği.
Yüzey (Surface) Grafiği
Yüzey grafikleri, özellikle iki veri kümesi arasındaki en uygun kombinasyonları bulmak istediğinizde faydalıdır. Tıpkı bir topografik haritada olduğu gibi yüzey grafiklerinde renkler ve desenler aynı değer aralığındaki bölgeleri temsil eder. Excel’de kullanılan yüzey grafiği türlerini şunlardır: 3B Yüzey Grafiği, Tel Çerçeve 3B Yüzey Grafiği, Kontur Grafikleri, Tel Çerçeve Kontur Grafikleri.
Radar Grafikler
Radar Grafikler Verilerin merkezî bir noktaya göre nasıl değiştiğini göstererek farklı kategoriler arasındaki performansı veya özellikleri analiz etmeyi kolaylaştırır. Excel’de radar grafiklerinin birkaç çeşidi bulunmaktadır: Standart ve İşaretli Radar Grafikleri, Dolgulu Radar Grafikleri.
Ağaç Haritası (TreeMap) Grafiği
Ağaç haritası grafikleri, hiyerarşik yapı içinde boş hücreler bulunsa bile oluşturulabilir ve hiyerarşideki oranları karşılaştırmak için idealdir.
Güneş Işığı (Sunburst) Grafiği
Güneş ışığı grafiği, özellikle bir halkanın kendi bileşen parçalarına nasıl ayrıldığını etkili bir şekilde göstermek istediğinizde en kullanışlı grafik türlerinden biridir.
Histogram Grafikleri
Bir veri kümesindeki frekansları yani verilerin hangi sıklıkla belirli değer aralıklarına düştüğünü gösteren grafiklerdir. Histogram grafiklerinin bir başka çeşidi olan Pareto grafiği, verileri büyükten küçüğe doğru sıralayan ve kümülatif toplam yüzdesini gösteren bir histogram türüdür.
Kutu ve Bıyık (Box&Whisker) Grafiği
Verilerin çeyrekliklere göre dağılımını gösteren ve ortalama ile aykırı değerleri öne çıkaran bir grafik türüdür. Grafikteki kutu, verilerin üst ve alt çeyreklikleri arasındaki aralığı temsil ederken; kutudan yukarı ve aşağı doğru uzanan çizgiler “bıyık” olarak adlandırılır.
Şelale (Waterfall) Grafiğ
Özellikle finansal verilerde, başlangıç değerinin art arda gelen pozitif ve negatif değerlerin eklenmesi veya çıkarılmasıyla nasıl değiştiğini gösteren bir grafik türüdür.
Bir başlangıç noktasından hareketle çeşitli faktörlerin toplam üzerindeki etkisini görselleştirmenize olanak tanır.
Huni (Funnel) Grafiği
Bir işlemin birden fazla aşamasındaki değerleri gösterir, genellikle değerler aşamalı olarak azalarak çubukların huni gibi gözükmelerini sağlar.
Birleşik (Combo) Grafikler
Birleşik grafikler, iki veya daha fazla grafik türünü bir araya getirerek özellikle farklı veri türlerinin bulunduğu durumlarda bilgilerin daha kolay anlaşılmasını sağlar; verilerin çeşitliliğini ve karmaşıklığını basitleştirerek kullanıcıların verileri daha etkili bir şekilde analiz etmelerine olanak tanır. Excel’de çeşitli açılır grafik türleri bulunmaktadır: Kümelenmiş Sütun, Çizgi Grafiği, Yığılmış Alan, Kümelenmiş Sütun Grafiği, Özel Birleşim.
Harita (Map) Grafiği
Verileriniz; ülke/bölge, il, ilçe veya posta kodu gibi coğrafi bölgelere ayrıştırılabilecek alanlar barındırıyorsa harita grafiği kullanarak görselleştirebilirsiniz.
Önerilen Grafikler Komutu
Önerilen Grafikler komutuyla Excel, kullanıcıların belirlediği veri aralığını analiz ederek yerleşik algoritmalara dayalı farklı grafik önerileri hazırlar. Öneriler, veri türüne bağlı olarak sütun grafikleri, çizgi grafikleri, pasta grafikleri veya dağılım grafikleri gibi farklı türleri içerebilir. Kullanıcılar, Excel’in sunduğu seçenekler arasında en uygun olanını seçerek verilerini hem etkili hem de görsel olarak anlamlandırabilir. Bu özelliği kullanmak için; ilgili veri aralığı seçilir, üst menüde Ekle sekmesinden Önerilen Grafikler seçeneğine tıklanır.
Excel Graph Nesne Modeli
Excel Graph Nesne Modeli, içerdiği çeşitli nesneler, koleksiyonlar, özellikler ve yordamlar (metotlar) aracılığıyla dinamik grafikler oluşturmanızı ve grafiğe ait veri serilerini, eksenleri, başlıkları ve biçimlendirme özelliklerini VBA ile kontrol etmenizi mümkün kılar.
Excel Graph Nesne Modelinin Temel Yapısı
Excel’deki grafikler iki temel şekilde oluşturulabilir:
1. Gömülü Grafikler: Çalışma sayfasında bir hücre aralığına gömülü olan grafiklerdir. Her bir gömülü grafik, ChartObject nesnesine başvuru yapar. 2. Grafik Sayfaları: Çalışma kitabında birbirinden bağımsız sayfalarda saklanan grafiklerdir. Grafik sayfalarına Chart nesnesi kullanılarak başvuru yapılabilir.
Charts koleksiyonu, bir çalışma kitabındaki tüm grafik sayfalarını, ChartObjects koleksiyonu ise bir çalışma sayfasındaki tüm gömülü grafikleri içerir. Her iki koleksiyonda yer alan grafikler (yani Chart nesneleri), ad ya da sıra numarası kullanılarak erişilebilir. ActiveSheet.ChartObjects(1) ifadesi ise aktif çalışma sayfasındaki ilk gömülü grafiğe başvuru yapar.
Yeni bir grafik oluşturmak ve özelleştirmek amacıyla Excel Graph nesne modelini kullanım aşamaları şu şekildedir:
1. Grafiğin Oluşturulması 2. Veri Kaynağının Belirlenmesi 3. Grafik Türünün Ayarlanması 4. Grafik Başlığı Ekleme 5. X Ekseninin Etiketlenmesi 6. Y Ekseninin Etiketlenmesi
Excel’de grafiklerin oluşturulması, veri kaynaklarının belirlenmesi, grafik türünün ayarlanması ve başlıklar ile eksenlerin etiketlenmesi gibi her türlü grafiksel işlem VBA ile programlanabilir.
Chart Nesnesi
Chart, Excel’deki bir grafiği temsil eder ve grafiklerin programatik olarak yönetilmesini sağlayan temel nesnedir. Chart nesnesi, grafiklerin hem veri hem de görsel yönlerini kontrol etmek için birçok özellik, yordam ve olay içerir.
Chart Nesnesinin Özellikleri
Chart nesnesiyle çalışırken sık kullanacağınız temel özellikleri şu şekilde özetleyebiliriz:
Name: Grafiğin adına başvurmak ya da düzenlemek için kullanılır.
ChartType: Grafiğin türünü ayarlamak için kullanılır.
HasTitle ve ChartTitle: Bu iki özellik grafiğe başlık eklemek ve düzenlemek amacıyla kullanılır. HasTitle özelliği, bir grafikte başlık olup olmayacağını belirler. ChartTitle özelliği ise grafiğin başlığını düzenlemek ve biçimlendirmek için kullanılan salt okunur bir nesne döndürür.
HasAxis ve Axes: HasAxis: bir grafik üzerinde belirli eksenlerin olup olmadığını kontrol etmenin yanı sıra eksenleri etkinleştirip devre dışı bırakmak için de kullanılabilir. Axes özelliği ise grafikteki eksenleri ayarlamak için kullanılır. Axes ile eksen başlıkları, eksen etiketleri, aralık ayarları ve eksen çizgileri gibi detaylar kontrol edilebilir.
ChartStyle: Excel’de yerleşik olarak sunulan grafik stillerini uygulamak için kullanılır ve grafiğin renk paletini, biçimlendirme seçeneklerini, yazı tiplerini ve diğer görsel ögeleri otomatik olarak düzenler.
HasLegend ve Legend: HasLegend özelliği, bir grafikteki gösterge olup olmadığını belirler veya ayarlar. Legend özelliği ise grafiğin göstergesini temsil eden salt okunur bir Legend nesnesi döndürür ve göstergenin konum, görünüm vb. ayarlarını yönetmeyi mümkün kılar.
ChartArea ve PlotArea: ChartArea; grafik başlıkları, göstergeler (legend), eksen başlıkları gibi grafiğin çevresindeki tüm unsurları kapsar. Buna karşılık PlotArea, sadece veri serilerinin çizildiği ana bölgeyi tanımlar.
AutoScaling: Grafiğin ölçeklendirilmesi sırasında eksenlerin otomatik olarak ayarlanıp ayarlanmayacağını kontrol eder.
HasDataTable ve DataTable: HasDataTable özelliği, grafikte veri tablosu olup olmadığını kontrol eder ve ayarlar. Grafik veri tablosunu temsil eden salt okunur bir DataTable nesnesi döndürür.
DisplayBlanksAs: Grafiklerde boş hücrelerin nasıl görüneceğini belirler.
Chart Nesnesi Yordamları
Chart nesnesiyle çalışırken sık kullanacağınız yordamları (metotları) şunlardır:
SetSourceData: Grafikte kullanılacak kaynak veri aralığını ayarlar.
Export: Grafiği resim dosyası olarak dışa aktarmak için kullanılır.
Location: Bir grafiğin çalışma sayfasındaki yerini değiştirmek ya da grafiği bir çalışma sayfasından bağımsız bir grafik sayfasına (chart sheet) dönüştürmek için kullanılır.
Copy: Grafik sayfalarını panoya kopyalamak için kullanılır.
CopyPicture: Seçilen nesneyi (bir grafik ya da grafiğin belli bir bölümü olabilir) Pano’ya resim olarak kopyalar.
PrintPreview ve PrintOut: rintPriview yordamı, grafiğin yazdırıldığında görüneceği gibi bir önizlemesini gösterirken; PrintOut yordamı ise grafiği belirtilen ayarlarla yazıcıya gönderir.
Chart Nesnesinin Koleksiyonları
Chart nesnesiyle çalışırken sık kullanacağınız koleksiyonları şunlardır:
SeriesCollection: SeriesCollection koleksiyonu, veri serilerini yönetmenizi, eklemenizi, silmenizi ve mevcut veri serileri üzerinde değişiklikler yapmanızı sağlar.
DataLabels: Bir grafikte veri noktalarının sayısal değerlerini veya anlamlarını görsel olarak vurgulamak amacıyla kullanılan veri etiketlerinin yönetimini sağlar.
ChartObject Nesnesi
ChartObject nesnesi, Excel’deki her bir gömülü grafiği kapsayan bir kapsayıcı (container) olarak düşünülebilir. Chart nesnesiyle birlikte kullanılarak Excel’deki gömülü grafikler üzerinde tam kontrol sağlar. Bir ChartObject nesnesi, kendi içinde bir Chart nesnesini barındırır.
ActiveChart Başvurusu
Bir grafik, etkin nesne olduğunda ona başvurmak için ActiveChart özelliğini kullanabilirsiniz. Bunun için bir grafik sayfasının veya gömülü grafiğin kullanıcı tarafından seçilmesi ya da Chart nesnesinin Activate yöntemiyle veya ChartObject nesnesinin Activate yöntemiyle etkinleştirilmiş olması gerekir.
Excel Grafikleriyle Çalışmak
Büyük veri setleri ve değişken kullanıcı girdileri ile çalışırken dinamik ve etkileşimli grafikler daha işlevsel hale gelir. Bu noktada VBA’ın ileri seviye kullanım biçimleri, Excel’de grafik oluşturmayı daha esnek ve programlanabilir hale getirerek bizlere daha fazla kontrol ve otomasyon imkânı sunar.
Dinamik Veriyle Grafik Oluşturmak
VBA ile dinamik veri aralıklarına dayalı grafikler oluşturmak, özellikle büyük veri setlerinde veya zamanla değişen verilerde oldukça kullanışlıdır; veri aralıkları değiştiğinde grafiğin otomatik olarak yeni verilerle senkronize olmasını sağlar.
Veriye Göre Grafik Türünü Otomatik Olarak Değiştirmek
Verilerin sürekli değiştiği durumlarda, bu verileri en etkili şekilde görselleştirmek ve doğru grafik türünü seçmek önemli bir sorun haline gelebilir. Bunun önüne geçmek için veri setlerindeki belirli eşik değerlere göre grafik türünü otomatik olarak değiştirmek, veri analizi süreçlerinde yaygın kullanılan bir yöntemdir. Bu yaklaşım, özellikle dinamik verilerle çalışırken en uygun grafik türünü seçmek ve görsel analiz süreçlerini otomatikleştirmek için idealdir. Veriler güncellendikçe grafik türü de dinamik olarak değişir.