• 1993 yılında Lee tarafından bulunan metot halkın Giriş kullanımına açıldı. İnternetin, stratejik sektörlerdeki kullanımından sonra sırasıyla iş hayatı ve günlük hayatımıza girmesi ile birlikte Elektronik Ticaret Kavramı
köklü değişimler olmaya başlamıştır. Donanımdan e-Ticaretin temeli 1980’li yıllarda telefon ve televizyon yazılıma doğru büyüyen pazar daha sonra tamamlayıcılık aracılığıyla gerçekleştirilen katalog satışlarına gereği ağ teknolojilerini geliştirmiş ve ağ altyapısı da dayanmaktadır. İnternetin gelişmesiyle sunulan büyük gelişmiş ve yayılmıştır. Ağ bant genişliğinin artması ile pazar, e-Ticaretin daha hızlı ve sık kullanımını sağlamıştır. birlikte internet üzerinde dolaşma hızlanmış ve Bu kullanım sıklığındaki artış, sürecin internetteki ucuzlamıştır. İşletmeler arasında başlayan internet gelişmelerle doğru orantılı olduğunu göstermiştir. Bu üzerinden ticarete bireylerin de katılımı ile yeni iş bağlamda elektronik ticaret ya da kısaca e-Ticaret, 1995 modelleri türemiştir. Önceleri kanal çatışması riskinden yılından sonra İnternet kullanımının artmasıyla ortaya korkan geleneksel işletmeler daha sonra bunun ayrı bir çıkan, ticaretin elektronik ortamda yapılması kavramıdır. kanal olduğunu algılamış ve organizasyon yapısını ona Avrupa Birliği tarafından elektronik ticaret (e-Ticaret) göre değiştirebilenler ticari yaşamlarına devam “mal ve hizmetlerin internet üzerinden satılması” olarak etmişlerdir. tanımlanmaktadır. OECD, e-Ticareti “internet üzerinden yapılan ticari işlemler” şeklinde tanımlamakta ve İnternet ve e-Ticaretin Gelişimi “işletmeler arası (B2B) ve işletmelerle son kullanıcı
İnternet, günümüzde en yaygın kullanılan platformlardan arasında (B2C) olan ticari işlemler” olarak iki esas biridir. Gün içerisinde yaptığımız çoğu işlem, cebimizdeki kategoriye ayırmaktadır. Ülkemizde ise e-Ticaret, 6563 telefonlar ve onların bağlandığı internet ağı sayesinde sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında gerçekleşmektedir. İnsanlar online bankacılık ve alışveriş Kanun’da “fiziki olarak karşı karşıya gelmeksizin, gibi temel ihtiyaçlarının haricinde sosyal medyaya elektronik ortamda gerçekleştirilen çevrimiçi iktisadi ve bağlanmak için internetten faydalanırlar. İnternetle gelişen ticari her türlü faaliyet” olarak tanımlanmaktadır. Dijital sosyal medya kavramı, zamanla müşteriye ulaşma ticaretin boyutları temel olarak 3 kategori altında konusunda işletmeler için de iyi bir araç olmuştur. Dolaylı toplanmaktadır: yoldan sosyal medya da e-ticaretin parçası hâline gelmiştir. Bireyler dışında kurumlar da satın alma a) İşlemin yapılış şekli: Hangi işlemlerin dijital işlemlerini, sevkiyat ve takibi türü iş süreçlerini artık ticaret olduğunu belirlemektedir. internetten gerçekleştirmektedirler. Bu servisi b) Ürün: Mal ve hizmetlere ek olarak bilgiyi/ veriyi sağlayamayan tedarikçileri tercih etmemektedirler. de ek bir ürün olarak içermektedir. c) İşleme konu olan aktörler: Dijital ticarete konu İnternetin ve e-Ticaretin Kısa Tarihçesi olan aktörleri ifade etmektedir.
İnternetin tarihçesi 1960’lara dayanmaktadır. Soğuk savaş Sınır-Ötesi e-Ticaret (e-İhracat ve e-İthalat) döneminde, dünyanın kutuplaştığı bu zamanlarda, birbirlerini dikkatle takip eden iki ülke, ABD ve Sovyetler Sınır-ötesi e-Ticaret (e-İhracat ve e-İthalat), uluslararası Birliği, dünyadaki etkilerini arttırmak konusunda çevrimiçi (online) ticareti kapsamaktadır. Ürünlerin online yarışıyorlardı. Sovyetler Birliği, dünyanın ilk uydusu mağazalardan, ulusal sınırlar üzerinden alım-satımını ifade Sputnik’i 4 Kasım 1957’de uzaya gönderdi. Sputnik’in etmektedir. Sınır-ötesi e-Ticarette alıcı ve satıcı aynı elde ettiği bu başarıya ABD tepki olarak ARPA ülkede ikamet etmemekte, genellikle aynı para birimini (Advanced Research Projects Agency) isimli birimi kurdu. kullanmamakta, farklı dil konuşmakta ve farklı kanuni Bu birimin görevi teknoloji savaşında Sovyetler Birliği ile hükümlere tabi olmaktadırlar.
yarışmaktı. Çeşitli alanlarda çalışmalar yapan bu birim, İşletme ve Teknolojinin Özellikleri birimler arası veri aktarımı için bir paket dağıtım ağı Teknoloji, günümüzde işletmelerin en sık kullandığı oluşturdu. Sonra sırasıyla aşağıdaki gelişmeler rekabet araçlarından biridir. Müşteri ve tedarikçi gerçekleşmiştir: yönetiminin yanı sıra işletme içi akış takibi konusunda • 1969 yılında bilgisayarlar arası ilk veri işletmenin işini oldukça kolaylaştıran teknoloji kullanımı, gönderildi. işletmelerin küresel rekabette söz sahibi olmaları için • 1971 yılında ARPANET üzerinden ilk e-Posta önemli bir araçtır. Müşteri ve pazara olan mesafeyi gönderildi. ortadan kaldıran bu araç, doğru bir planlama ve üretim • 1983 yılında TCP/IP protokolleri icat edildi. stratejisiyle birleştirildiğinde bekleme süresi ve fazla • 1990 yılında CERN’de çalışan bilim maliyetleri en aza indirir. Bu gelişmeler, yeni iş adamlarından T.B. Lee tarafından html (hypertext modellerinin ortaya çıkmasına da yol açmıştır. Bazı markup language) biçimlendirme dili bulundu. sektörlerde üretici, nihai alıcıya doğrudan ulaşabildikleri Sadece CERN kapsamında, bu statik dil için bazı aracılar ortadan kalkarken yeni bazı aracılar platformu üzerinden çalışanlar birbirlerine mesaj doğmuştur. “Bazı sektörlerde ise alıcılar ile satıcıların gönderebildiler. buluşması birbirleri hakkında bilgilere erişmelerini
• 1991 yılında ilk Web sitesi kuruldu.
sağlayan ve bu bilgilere aracılık ederek katma değer yoğunlaşmaktadır. B2C alanında çalışan ve çalışmayan yaratan yeni aracı modellerini meydana getirmiştir.”. pazarlar mevcuttur. Aşağıda B2C alanında başarılı olmuş altı pazar açıklanmaktadır: Dijital Pazarlar Dijital pazar kavramı e-Ticaretin oluşmasına bağlı olarak Gayrimenkul alanında müşteriler ilgilendikleri dairenin gelişen, internet üzerinden mal veya hizmet alım satımı birkaç fotoğrafını görebilir, hatta 360 derece yapılan alandır. Dijital pazarların belirli özellikleri aşağıda görüntüleyebilir veya fiyat, alan, oda sayısı gibi ihtiyaçları sıralanmıştır: doğrultusunda arama yapabilirler.
• Fiyatlar tedarikçi ve tüketiciler tarafından Seyahat alanında, plajların ve konaklama tesislerinin 360 görülebildiği için geleneksel pazar kavramına derece görüntülerini göstererek hayali görünümü göre daha şeffaftır. tüketiciye kolay bir şekilde aktarılmaktadır. Tüketici, • Düşük işlem ve fiyat değiştirme maliyetleri, aktif istediği tatil seçeneğini çevrimiçi satın alabilmekte ve fiyat değişikliği yapabilme özellikleri sebebiyle uygun fiyata konaklama veya yolculuk güzergâhını esnek ve etkindir. kolayca arayabilmektedir.
Dijital Ürünler Açık arttırmalar; güncel sistemler mekânda bulunmadan ve beklemeden internet üzerinden bir mal için teklif Dağıtımı dijital ağ üzerinden yapılan ürünler ve verebilmeye olanak sağlar. Satışın gerçekleştiği alana hizmetlerdir. Müzik parçaları, diziler, filmler, gazeteler, gitmeden bir ürün için ön gördüğünüz fiyatı verebilirsiniz. yazılımlar, dergiler gibi ürünlerdir. Bu ürünlerin Amazon, Yahoo, e-Bay, Ubid gibi siteler örnek olarak depolanması, dağıtımı ve satışı internet üzerinden gösterilebilir. yapılabilir. Bankacılık veya kişisel finans yönetimi, çevrimiçi e-Ticaret Süreci ve Modellerin Özellikleri bankacılık araçlarının kullanımı ile kişisel yatırım ve
e-Ticaret, Tedarik Zinciri Yönetimi (TZY), Kurumsal finans yönetimini sağlayan başarılı modellerden sayılır. Kaynak Planlaması (KKP) ve Müşteri İlişkileri Yönetim Müşteri destek hizmetinin online olması bir gerekliliktir. (MİY) ile bütünleşik çalışmak durumundadır. Bunlar Bir yazılım hakkında online hizmet alamayıp telefonla birbirinin performansını etkileyen unsurlar olup veri bağlanmayı denediğimizi düşünelim. Bu durum hem değişikliklerinin tutarlı olarak işlenmesi, sistemin sağlıklı süreci uzatır hem de problem tanımındaki olası ufak işleyişi için önemlidir. Kısaca, e-Ticaret pazar hatalardan hizmet etkililiğini düşürür. özelliklerine göre pazara girme kararı alan işletme, girişi gerçekleştirdikten sonra pazarlama stratejileri ile sırasıyla İşletmeden İşletmeye B2B (Business to Business) büyüme ve derinleşmeye devam etmeye çalışır. Bu süreçte İşletmeler arası gerçekleştirilen ticareti ifade eden alışveriş operasyon yönetimini geliştirip kusursuz hâle getirmeyi türü B2B, internet üzerinde işletmeler arasında sağlayabilirse müşteri tatmini gerçekleşir ve pazarda kalıcı gerçekleşen her türlü ticari işlemler olarak olmayı başarır. tanımlanmaktadır. e-Ticaret, işletmeler arasında tedarik
İşletmeden Tüketiciye e-Ticaret B2C (Business to zinciri yönetimine genişletildiğinde B2B adı verilen yeni Consumer) bir kavram elde ederiz. İşletmeler, üreticiler, distribütörler ve bayiler gibi tedarik zinciri boyunca farklı unsurları İşletmeden tüketiciye anlamına gelen, internet, telefon gibi hızlıca yönetebilirler. Bir başka deyişle kapsamı içerisinde elektronik araçlar kullanılarak çeşitli ürünlerin satın bir ürünün üreticisi ile hammadde tedarikçisi, üretici ile alındığı, pek çok hizmet işleminin gerçekleşmesine toptancı ve üçüncü olarak da toptancı ile perakendeci aracılık eden yaygın ticaret türüdür. Bir ürün veya arasında olan ve internet üzerinden ilerleyen ticari işlemler hizmetin, tekrar satılmama veya el değiştirmeme kaydıyla, sayılmaktadır. Ayrıca ürün ticaretinin ötesinde, kurumlar bir birey veya bir işletme tarafından internet üzerinden arasında veya kurumlar ile serbest çalışanlar arasındaki tüketiciye satılması olarak tanımlanmaktadır. İşletmeden internet üzerinden yapılan hizmet anlaşmalarını da tüketiciye e-Ticaret, satılan ürünün tipi ve ürünün satılma kapsamı içine almaktadır. İşletmelerin tedarikçilerinden şekli göz önünde bulundurularak iki boyutta incelenebilir. hammadde ve hizmet alımları bu kapsama girer. B2B’yi Satılan ürünün tipi fiziksel (giyim, elektronik vs.) veya B2C’den ayıran 2 temel özellik vardır: dijital (yazılım, müzik, e-Kitap gibi) nitelikte olabilirken, ürünün satıldığı mecra ise ya satıcının kendi internet sitesi Esnek fiyatlandırma: İşletmeler arasındaki işlemler ya da üçüncü bir kişi olan alışveriş platformu olmaktadır. genellikle alıcılar arasındaki ürünlerin fiyatlandırılmasında Alışveriş platformları, kuramsal açıdan ele alındığında, değişkenlik gerektirirken, B2C’de fiyat herkes için aynıdır birden fazla satıcının ürünlerini aynı internet sitesi veya B2C pazarında fiyat nadiren değişkenlik gösterir. üzerinde toplayarak müşterilere çeşitlilik ve fiyat İşletme sistemlerinin entegrasyonu: İstikrarlı üretkenlik ve avantajları sunmaktadır. En sık kullanılan e-Ticaret tasarruf sağlamak için B2B’ye dâhil olan işletmeler, dâhili yöntemi olduğu için çoğu e-Ticaret işletmesi örnek olarak sistemlerini KKP sistemleri gibi sistemlerle birleştirerek değerlendirilebilir. B2B, e-Ticaretin tedarik etme özelliği üzerinde yoğunlaşırken B2C, pazarlama ve satış tarafında
insan müdahalesinin en aza indirilmesini mümkün Tüketiciden Kamuya C2G (Consumer to Government) kılmaktadır. Tüketici ve Kamu idaresi arasında gerçekleşen ödemeleri
İşletmeden Çalışana B2E (Business to Employee) kapsayan e-Ticaret türüdür. Trafik cezaları, vergi borçları, Özel Taşıt Vergisi, Motorlu Taşıt Vergisi ve Sosyal İşletmeden çalışana anlamına gelen bu yöntem başarılı bir Güvenlik Kurumu ödemeleri, kimlik, pasaport işlemleri şekilde uygulandığında, kuruluşların çalışanlarına yararlı gibi işlemlerin çevrimiçi yapılması bu model kapsamında hizmetler, bilgiler veya ürünler sunmalarında yardımcı değerlendirilebilir. olan bir e-Ticaret girişimidir. Bilgilerin, ürün veya hizmetin işletmenin iç müşterilerine sunularak karşılıklı e-Ticaretin Avantajları faydayı arttıran bu yöntem, Türkiye’de çok sık İnternet ekonomisinde müşteriler her geçen gün bilgi kullanılmamasına karşın, çalışanların işletmelerine çağının ışığında daha da bilgilenmektedirler ve gün bağlılığını ve güvenini arttırmaktadır. Bazı geçtikçe beklentiler artmaktadır. kurumsallaşmış işletmelerin, çalışanlarına belirli etkinlikler için uygun katılım imkânları sunmaları da bu e-Ticaretin sağladığı avantajlar; işletmeler (satıcılar) ve modele örnek olarak verilebilir. alıcılar açısından incelenebilir. Bu avantajlar temel olarak aşağıda sıralanmıştır: Tüketiciden Tüketiciye C2C (Consumer to Consumer) Tüketiciden tüketiciye anlamına gelen bu yöntem, • Makro Pazar/Limitsiz Alışveriş tüketicilerin satış yapabildiği ticaret türüdür. e-Bay, • Rekabette Üstünlük/Hizmet Kalitesinde Artış Gittigidiyor, Let-go gibi e -ticaret siteleri bu modele örnek • Kitleselleşmiş Alıcı ve Kişiselleştirilmiş olarak gösterilebilir. Burada ticari akış, işlem aracıları olan Ürün/Hizmetler web siteleri üzerinden yapılır. Aşağıda bazı örnekler • Aracıları Azaltmak ya da Ortadan Kaldırmak verilmektedir: • Maliyet Kullanımını Azaltmak ve Ücret İndirimleri • Açık Arttırma Portalları: Gittigidiyor.com, e-Bay • Yeni İş Olanakları/Yeni Ürün ve Hizmetler gibi çevrimiçi satılan ürünlere gerçek zamanlı teklif vermeye izin veren sitelerdir. Türkiye’de ve Dünyada e-Ticaret
• Peer-to-Peer (P2P) Portallar: Birbiriyle eşleşmiş e-Ticaret, 2000’li yılların başındaki teknolojik sistemler anlamına gelen bu portal tipinde, gelişmelerin hızlanması ve insan hayatında daha çok yer eşleşmiş sistemler arasında bilginin transferi edinmesi üzerine, ticaretin daha hızlı ve etkili yapılabildiği sağlanır. Kullanıcılar Spotify, Soundcloud gibi bir platform olarak türemiştir. İşletmelerin reklam ve sistemlerde kendi yarattıkları müzik içeriğini tek pazarlama stratejilerine interneti de ekleyen kuruluşlar, seferde milyonlara ulaştırabilirler. belirli bir kesime hizmet ulaştırmanın ötesinde, küresel • İlan Portalları: Let-go, Sahibinden.com gibi 2. el stratejik ortaklıklar kurma imkânı dahi bulmuşlardır. eşya, araç, cihaz gibi şeylerin satılabildiği Elektronik Ödeme Sistemleri platformlardır. Günümüzde en yaygın kullanılan ödeme biçimleri aşağıda Tüketiciden İşletmeye C2B (Consumer to Business) açıklanmıştır:
Zaman içinde müşteri talep ve ihtiyaçları doğrultusunda • Kredi Kart üretim tipinin değişikliğe uğramış, kişiselleştirme taleplerinin artması, ticaret modelini de değişikliğe • Sanal Kredi Kartı itmiştir. Böylece C2B iş modeli gündeme gelmiştir. • Sanal POS (Point Of Sale) • Elektronik Cüzdan Bu modelde tüketici kendisine ayrılan bir platformda • Elektronik Fon Transferi (EFT) alacağı ürünün belirli özelliklerini, ihtiyaçları • Elektronik Para doğrultusunda kişiselleştirebilir. Örneğin birçok sıfır araç • Elektronik Çek alım sitesinde bu durumu mümkün kılan özellikler artık • Kripto Paralar yaygın olarak kullanılmaktadır. Alacağı aracın rengi ve donanımları gibi özellikleri kişi seçebilmekte ve o doğrultuda nihai ürünü özelleştirmektedir.
İşletmeden Kamuya B2G (Business to Government)
İşletme ile devlet arasındaki e-Ticaret anlamına gelen bu ticaret türü yeni yeni kullanılmaya başlamıştır. Bu modelde işletme ile devlet arasındaki işlemler çevrimiçi sistemler üzerinden gerçekleştirilmektedir. Devlet ihalelerinin internet ortamında ilan edilip, işletmelerin ihale katılımlarını çevrimiçi sağlamaları ve ihale safhalarını takip etmeleri, bu modele uygun bir uygulamadır.