Beslenme Vitamin ve minerallerin yaşlılık dönemindeki etkileri:
Beslenme; insanın yaşamını devam ettirebilmesi, büyüme Bağışıklık sisteminin güçlenmesini, kemik erimesinin gelişmesi ve sağlıklı olması için besin ögelerinden belli (osteoporoz) engellenmesini, göz ve deri sağlığının miktarda alıp vücudunda kullanmasıdır. Beslenme, hayati korunmasını, kasların güçlenmesini, kronik hastalıkların olaylar için zorunludur. Fakat sadece beslenmek yetmez seyrinin değişmesini sağlamaktadır önemli olan yeterli dengeli ve sağlıklı beslenmenin Su gerçekleştirilmesidir. Vücudumuzun gelişip büyümesi, düzgün çalışabilmesi için her besin ögesinden yeterli ve İnsan vücudunun canlılığının devam edebilmesi için su dengeli miktarda alınmalıdır. Daha sonra da bu besin şarttır. Susuzluğa bir insan ancak birkaç gün dayanabilir. ögeleri, vücudun ihtiyacı doğrultusunda uygun şekilde İnsan vücudundaki su miktarı yaşla birlikte giderek kullanılır. İnsanın sağlıklı ve üretken olarak uzun süre azalmakta ve yerini yağ dokusu almaktadır. Normal yaşaması için besin ögelerinin her birinden günlük ne şartlarda bir bireyin vücudundan su kaybı olduğunda kadar alınması gerektiği belirlenmiştir. Bu miktarlarda susama duygusu gelişir ve kaybedilen su geri alınır. Ancak eksiklik ya da fazlalık olması durumunda kişilerin sağlığı yaşlılık döneminde susama duygusu azaldığı için bozulur ve büyüme gelişmesi etkilenir. kaybedilen su alımında problemler görülebilir. Bu durum ölümle sonuçlanabilecek ciddi sağlık riskleri oluşturabilir. Besin Ögeleri Yaşlılardaki Beslenmeyi Etkileyen Değişiklikler Karbonhidratlar Yaşlanmayla birlikte vücut fonksiyonlarında görülen Karbonhidratların başlıca etkinliği enerji sağlamaktır. azalma ve değişikler beslenmeyi etkilemektedir. Aynı Günlük enerjimizin çoğunu karbonhidratlardan sağlarız. zamanda bir takım çevresel değişiklikler de (yalnız Bir gram karbonhidrat ortalama 4 kalori enerji verir. yaşamaya başlama, emeklilik ve maddi kaybın olması, Suyun ve elektrolitlerin dengede tutulmasını sağlar. Beyin fiziksel engelinin olması, başkalarına bağımlılık, ilaç sadece yaşam için gerekli olan en temel ve basit şeker kullanımı, bunama (demans) gibi) yaşlının beslenme olarak ifade edilen glikozu kullandığı için zihinsel durumunu etkileyebilir. Yaşlıların beslenme durumunu fonksiyonlar açısından son derece önemli besin ögeleridir. etkileyen vücut fonksiyonlarındaki değişikliklere
Proteinler bakıldığında; ağız ve diş problemleri, tükürük salgısının azalması, yutmada güçlük gibi sorunlar ortaya Proteinler, hücrelerin esas yapıtaşını oluşturur. Hücreler çıkabilmektedir. Yaşlılarda “kendini mutsuz, işe yaramaz birleşerek dokuları ve organları meydana getirir. Büyüme hissetmek” sık görülen duygu durum değişiklikleridir. ve gelişme için en çok ihtiyaç duyulan maddedir. Aynı Dolayısıyla bu durum yaşlının iştahını olumsuz zamanda hücrelerin sürekliliği için de gerekliliği başta etkileyerek beslenme sorunlarının ortaya çıkmasına neden gelen besin ögesidir. Günlük alınması gereken enerjinin olabilir. Metabolizma hızının yavaşlaması sonucu enerji %10-12’si proteinlerden karşılanmalıdır ihtiyacı azalır ve daha az kalori alımı yeterli olabilir.
Yağlar Yaşlılarda Beslenme Önerileri
Yağlar karbonhidratlar gibi enerji kaynağıdır. Bir gram Yaşlılarda, kronik hastalığın olması beslenme konusunda yağ 9 kaloridir. Ayrıca bazı vitaminlerin emilimi açısından daha dikkatli olmayı gerektirir. Bunun için vücut ağırlığı son derece önemlidir. Çünkü yağda eriyen vitaminler adını normal seviyede tutulmalıdır. Aşırı zayıflık ve şişmanlık verdiğimiz A,D,K,E vitaminlerinin vücutta emilimi ve önlenmelidir. Bel çevresi kadınlarda 88 cm erkeklerde 102 kullanılarak yarar sağlaması için yağa ihtiyaç vardır. cm den fazla ise android obeziteden söz edilir. Bel/kalça Ayrıca bazı hormonların yapısında yağlar yer almaktadır. oranı da kadınlarda 0.85 erkeklerde 1.00 den yüksekse Dolayısıyla yağ alımı da yaşamı sürdürmede gereklidir. yine obeziteden bahsedilebilir. Yaşlıların bağışıklık Fazla alındığında depolanır ve ihtiyaç halinde vücuda siteminin zayıflaması onların enfeksiyonlara daha açık enerji verir. hale gelmesini sağlar. Sağlıklı koşullarda pişmemiş ve
Vitamin ve Mineraller saklanmamış besinler besin zehirlenmesine neden olabilirler. Onun için yiyeceklerin seçiminden pişirilip Kemik ve dişlerin normal büyümesi, vücut sıvılarının saklanmasına kadar geçen sürece çok dikkat etmek dengelenmesi, sinir sistemi, kasların ve organların düzenli gerekir. Meyve sebze tüketimi artırılmalıdır. Bol meyve çalışması, asit baz dengesinin korunması ve bazı sebze tüketimi kalp-damar hastalıklarından ve kanserden maddelerin sentezi gibi yaşamsal olaylarda mineraller korumaktadır. Mümkün olduğunca çiğ tüketilmesi önemli rol oynarlar. Birçoğu insan vücudunda önemlidir. Pişirme işlemi ise yiyecekler yumuşadığı için üretilemediği için besinlerle almak zorunludur. Yetersiz sindirimi kolaylaştırır. Çok fazla pişirilmesi halinde ise alındığı durumlarda birçok organın çalışması ile ilgili besin ögelerinde önemli kayıplar meydana gelebilir. sıkıntı yaşanabilir. Yaşlılarda gözlenen birçok fizyolojik değişiklik beslenmeyi dolayısıyla da enerji alım ihtiyacını Yaşlıların günlük alacakları sıvı miktarı da çok önemlidir. etkiler. Bu nedenle gerekli miktarlar besinlerle alınmalıdır. Susama hissini beklemeden günde 8-10 bardak su içmeyi alışkanlık haline getirmelidirler. Kuru baklagil, tahıl
tüketimine posa miktarını artırmak için dikkat edilmelidir. teknikle kalıcı bir beslenme yolu (gastrostomi, Alkol ve sigara kullanılmamalıdır. Tuz tüketimine bir duodenostomi veya jejunostomi) açmak gereklidir. kısıtlama getirilmelidir. Özellikle hipertansiyonu olan Enteral beslenmenin tahmini süresi 3 aydan az olacaksa yaşlılarda ilaç kullanımı yanında diyete dikkat etmek nazogastrik (burundan mideye yerleştirilen) veya büyük önem taşımaktadır. Yaşlılık dönemindeki enerji nazointestinal (burundan bağırsaklara yerleştirilen) tüp ihtiyacı normal kiloda ve ekstra enerji ihtiyacı olmayan bir yerleştirilir. Enteral beslenmenin tahmini süresi 3 aydan yaşlı için kilosunun başına 30 kilokaloridir ve bu günlük fazla olacaksa gastrostomi (mideye tüp yerleştirme), ihtiyacını çok kolaylıkla karşılayabilir. Yalnız günlük duodenostomi (midenin hemen altına tüp yerleştirme) alınan enerjinin 1500 kilokalorinin altına düşmemesine veya jejunostomi (ince bağırsaklara tüp yerleştirme) tüpü özellikle dikkat edilmeli ve yenilecek besinlerin yerleştirilir. planlanması buna göre yapılmalıdır. Tüple Beslemede Hastanın Pozisyonu Ağızdan Beslenemeyen Yaşlılarda Beslenme Gastrik tüp ile beslenme hiçbir zaman yatar pozisyonda Ağızdan yeterli besin alamayan kişiler 3 şekilde yapılmamalıdır. Aksi halde besin ürünleri geri çıkar. beslenebilirler; normal gıda alımının mümkün olmadığı Beslenme esnasında hasta uyanık olmalı ve ayakları durumlarda tüple (sonda/kateter) enteral beslenme ya da yatağın yan tarafına dik oturur pozisyonda ya da parenteral beslenme yöntemleri kullanılır. Sindirim aspirasyonu önlemek için başı en az 30° veya 45° sistemi fonksiyonel ise enteral beslenme her zaman yükseltilmelidir. Beslenmeden sonra, baş bir saat yüksekte parenteral beslenmeye göre daha çok tercih edilir. tutulmalıdır. Parenteral beslenmeyle karşılaştırıldığında enteral beslenme bir çok avantaja sahiptir; daha ucuzdur, daha Peg Kullanılan Yaşlılarda Beslenmeye Yardım kolay uygulanır, enfeksiyon daha nadirdir, bağırsak hücreleri için daha fizyolojik ve besleyicidir, beslenmeye Veriliş Şekli
bağlı karaciğer hastalığı daha nadirdir. Enteral beslenme ürünleri 2 şekilde verilebilir;
Enteral Beslenme 1. Bolus şeklinde: Bir öğünde verilmesi planlanan miktar normal beslenmeye benzer şekilde 10-20 Beslenmede ağız yoluyla gıda almak en iyisidir. Sindirim dakika içinde verilir. Basit, genellikle alet sistemi fonksiyonları olmasına rağmen bazı hastalar gerektirmeyen, evde beslenmeye daha uygun bir hastalıkları nedeniyle günlük gıda gereksinimini ağız yöntemdir. Daha fizyolojiktir ve sindirim yoluyla alamazlar. Enteral beslenme, işlevsel sindirim sisteminin gelişmesini, trofik faktörlerin sistemine sahip olduğu halde günlük alması gereken besin salınmasını ve normal bağırsak hareketlerini daha miktarını ağız yoluyla alamayan hastalarda alternatif iyi uyarır. beslenme çeşidi ile besinlerin bir tüp aracılığıyla mideye 2. Devamlı infüzyon şeklinde (uzun sürede damla veya ince bağırsağa verilmesidir. Yaşlılarda; beyin felci, damla vermek): İnce bağırsağa besin verildiği kalp ve solunum yolları hastalıkları, inme, yemek borusu ve ağız bölgesi kanserleri, yanık ve travmalar nedenleriyle durumlarda bolus beslenme iyi tolere edilemez ve enteral beslenme yapılabilmektedir. Bağırsak tıkanması ve devamlı infüzyon tercih edilir. Bağırsakların sindirim ve emilim işlevlerinin azaldığı kronik besinler bir şekilde verilse bile sindirim sisteminden ishal, malabsorpsiyon (emilim bozukluğu) ve emilimin mümkün olmayacağı durumlarda enteral kısa bağırsak sendromu olan hastalarda da beslenme yapılmaması gerekir. devamlı infüzyon daha iyi tolere edilir. Oral Yol ile Enteral Beslenme Bakım Elemanının Dikkat Etmesi Gereken Noktalar Oral yolla beslenmede hastanın durumuna göre normal Bakım elemanının dikkat etmesi gereken noktalar gıda, püre haline getirilmiş olarak ya da sıvı besin olarak şunlardır; tüple beslenmede, beslenme tüplerinin yerinde verilir. Yeme gereksinimi karşılanırken yeterli ve dengeli olup olmadığını kontrol etmek, gastrostomili hastalarda beslenmesi de sağlanır. Katı gıda alma ve çiğneme sorunu gastrostomi giriş yerini kızarıklık, akıntı gibi enfeksiyon olan hastalarda sıvı gıdalar verilmelidir. Sıvı gıdalar verilirken çorba, püre, jöle, soslu yemekler ve kaşıkla belirtileri yönünden takip etmek, gastrostomi bölgesine ezilerek yumuşatılmış yemekler tercih edilmelidir. Bu günde en az bir kez aseptik tekniğe uygun olarak bakım yapmak, mide içeriğinin aspirasyonunu engellemek için yumuşak ve sıvımsı gıdalar küçük lokmalar halinde hasta başını 30-45 derece yukarı kaldırmak, ağız bakımı verilmeli ve çiğneyip yutmaları için beklenmelidir. Yeme yapmak, beslenme torbalarının ağzını kapalı tutmak, işleminin yavaşça ve sindirilerek yapılması sağlanmalıdır. hastanın su ihtiyacını karşılamak için doktor istemine göre Tüp ile Enteral Beslenme belirlenen miktarda suyu her beslenme uygulamasından sonra ya da belirli aralıklarla vermek, ürekli beslenmede Nazogastrik sonda burundan mideye sokulan yumuşak, her 4-8 saatte bir, aralıklı beslenmede ise her beslenme ince bir tüptür. Sıvı besinler bu tüp aracılığı ile doğrudan sonrasında 25-40 ml su ile yıkamak, bolus beslenmede mideye verilir. Daha uzun süreli beslenmelerde cerrahi beslenme enjektörüne çekilen ürünün yer çekimi akışına
bırakılarak boşalmasını sağlamak, ürün eklenecekse enjektör tamamen boşalmadan hava gitmesi önlenerek ürün eklemek, beslenmeye ait gerekli kayıtları tutmak.
Sonuç
Yaşlılık döneminde beslenme durumu, yaşlanma sonucu vücutta oluşan değişikliklerden, kronik hastalıklardan, kullanılan ilaçlardan, fiziksel ve psikolojik, sosyal ve ekonomik durumdan etkilenir. Yaşlanma ile beraber kırılganlık ve engellilik artar ve beslenme durumu olumsuz yönde etkilenir; yiyecek alımı azalır ve malnütrisyon gözlenebilir. Yaşlılardaki beslenme alışkanlığı en az bebekler ve çocuklar kadar önemlidir. Yaşlılıkla birlikte besin gereksinimleri değişmektedir ve yaşlı bireylerin kaliteli bir yaşam sürdürebilmesi için iyi beslenmeleri gerekmektedir. Yaşlılarda yetersiz beslenme fizyolojik, patolojik ve psikolojik bir veya birden çok birçok faktör nedeniyle oluşabilmektedir.