WTK204U-WEB YAYINCILIĞI ARAÇLARI
Ünite 2: FTP İstemcileri ve Dosya Yöneticileri
Giriş
İnternet, bünyesinde birçok protokolü diğer ifadeyle hizmeti barındıran dünya çapında bir ağ sistemidir. Bu dünya çapındaki ağ sistemi üzerinden kullanıcılar e-Posta göndermekte, web sayfalarını ziyaret etmekte, dosya alışverişi yapmakta ve karşılıklı olarak metin, ses, video, belge vb. veri alışverişi gerçekleştirebilmektedirler. Tek bir kablo ile bağlı olunan internet üzerinden bu kadar çeşitli hizmeti sunmanın yolu sanal kapılar olarak adlandırılan portlar aracılığıyla hizmetleri yapılandırmak ve bu hizmetlere erişmekten geçmektedir. Web hizmeti internetin sunduğu sayısız hizmetlerden sadece en yaygın ve en çok bilinenidir. Web hizmeti dışında internet geniş bir yelpazede protokol barındırmakta ve kullanıcılara ağın kullanım avantajlarını farklı şekillerde sunmaktadır.
Web yayıncılığının en önemli unsurlarından birisi de geliştirilen sayfaların web sunucularına yüklenmesidir. Bu yükleme işlemi sunucu üzerinden doğrudan disk, USB gibi aygıtlarla değil de uzaktan gerçekleştirilecekse çoğunlukla bu yöntem FTP (File Transfer Protocol-Dosya Aktarım Protokolü) hizmeti ile gerçekleştirilmektedir. Dosya Aktarım Protokolü (FTP) FTP ana bilgisayarı/sunucusu ile bir FTP istemci bilgisayarı arasında dosya aktarmak için kullanılan bir protokoldür. Sadece web sayfaları için değil ofis ve ev bilgisayarlarındaki her türlü dosyanın güvenli bir şekilde sunucuda saklanması için dosyalar FTP ile sunucu bilgisayarlara yüklenir.
FTP İstemcileri
Web yayıncılığının dosya aktarımı sırasında kullanılan FTP istemcileri işlevlerine göre farklılıklar gösterse de yerel bilgisayardaki dosyaları sunucuya, sunucudaki dosyaları da yerel bilgisayara aktarmada kullanılan en temel yazılımlardır. FTP protokolünü bazı yazılımlar kendi bünyesindeki programlarda bütünleşmiş kullandıklarından ek FTP istemci yazılımlara gereksinim duyulmayabilir. Fakat web sayfalarının yanısıra dosya alışverişinde daha ileri seviyede işlemler için birtakım yazılımların kullanılması gerekmektedir. Aşağıda popüler olan FTP istemci yazılımlardan bazılarının kullanımı ve özellikleri tanıtılmıştır.
CuteFTP
Globalscape firmasının geliştirdiği CuteFTP yazılımı evde veya ofiste bulunan önemli dosyaları WAN veya LAN üzerinde birden fazla konum arasında güvenli bir şekilde taşınmasına olanak tanımaktadır. CuteFTP ile web sayfaları yayınlanabilir, en son müzik, resim ve yazılımlar indirilebilir, evdeki bilgisayar, internet servis sağlayıcısı, ofis-ağ üzerinden erişime açık herhangi bir sunucu ile dosya alışverişi gerçekleştirilebilir.
Programın Kurulumu
CuteFTP yazılımının deneme sürümüne firmanın web sayfası üzerinden ulaşılabilmektedir: (https://www.globalscape.com/cuteftp). Yazılım, Windows
ve Mac platformlarını desteklemekte olup Türkçe dil desteği de bulunmaktadır.
Programın Özellikleri
CuteFTP yazılımının genel özellikleri şunlardır:
• Kullanıcı dostu gelişmiş arayüzü sayesinde web sitelerini kolayca güncelleme ve bakımını yapma • Transfer Motorunu kullanarak minimum ek yük ile transferler planlama ve komut dosyası oluşturma • CuteFTP’nin güvenlik özellikleri ile önem açısından kritik dosyaların transferleri korunabilir. • Entegre HTML düzenleyici ile bilgisayarda veya CuteFTP içindeki uzak bir sunucuda HTML belgeleri oluşturma, açma ve düzenleme • Unicode dosya adlarını destekleme
CuteFTP yazılımının dosya aktarım güvenliği ve bağlantı seçenekleri özellikleri ders kitabınızın 34-35. sayfalarında listelenmiştir.
Programın Kullanımı
CuteFTP yazılımı çalıştırıldığında ekrana gelen görüntü kitabın 35.sayfasında Şekil 2.1’de verilmiştir. Bir numaralı bölümdehızlı bağlantının kurulabilmesi için ana bilgisayar adı (sunucu adresi), kullanıcı adı, şifre ve bağlantı noktası (port) ayarlarının girileceği bölüm yer almaktadır.
İki numaralı bölümde kişisel bilgisayarlardaki dizin yer almaktadır. Sunucuya yüklenecek dosya ve klasörler için bu dizin bilgisayardaki sunucuya yüklenecek dosyaları gösterdiğinden ü. numaralı bölüme dosya ve klasörleri sürükle bırak ile yüklemek mümkün olabilmektedir. Benzer şekilde ü. numaralı bölüm FTP sunucusunda bağlanılan ve dosya yüklemeye yetkili olunan sunucudaki klasörü ve içindekileri göstermektedir. Bu bağlamda üç numaralı sunucu tarafındaki dosya bölümünden iki numaralı yerel diskteki dosya bölümüne dosya ve klasör yüklemeleri sürükle bırak ile karşılıklı olarak gerçekleştirilebilmektedir. Dört numaralı bölüm sunucu ile aktif bağlantı kurulduktan sonra dosya yükleme veya indirme işlemi gerçekleştirildiği esnada CuteFTP programında çalıştırılan FTP protokol komutları ve bağlantı loğlarının aktığı bölümdür. Beş numaralı bölüm ise aktif olarak yüklenen ya da indirilen dosyaların listelendiği ve tamamlanma durumunun gösterildiği yerdir.
CoreFTP
Core FTP yazılımına web sayfası üzerinden ulaşılabilmektedir: (http://www.coreftp.com/). Yazılımın sadece Windows işletim sistemine yönelik sürümü var olup ek özelliklerin sunulduğu lisanslı pro ile ücretsiz LE sürümleri bulunmaktadır. Türkçe dil desteği bulunmamaktadır.
Programın Özellikleri
Core FTP programının sahip olduğu özellikler aşağıdaki şekilde özetlenebilir:
• Güvenli SFTP, SSL, TLS ve FTPS • Uluslararası alan adı desteği • Transfer esnasında bant genişliğini daha az kullanmak için Mod Z sıkıştırması • Kullanıcı dostu arayüz • Siteden başka bir siteye dosya aktarma özelliği • Sürükle bırak desteği • Transferlerin başlatılması, durdurulması ve devam ettirilmesi özelliği • Başarısız aktarımların otomatik olarak yeniden başlatılması • Transfer esnasında kullanılacak bant genişliği ayarlama • Tarayıcı entegrasyonu • Sunucudaki dosyalarda arama • CHMOD ile dosya ve klasör izinlerini düzenleme • Komut satırı desteği ile FTP komutlarının el ile çalıştırılabilmesi • Aynı anda birden çok sitede çoklu FTP aktarımının sıraya alınması • İleri düzey klasör listeleme seçenekleri • FTP/HTTP vekil sunucu, Socks 4 ve 5 desteği
Programın Kullanımı
Core FTP yazılımı ilk çalıştırıldığında sayfa 37 Şekil 2.2’deki ekran gelmektedir. FTP sunucu ayarının yapılacağı ekran olan bir numaralı ekranda site yöneticisinde site adı, sunucu adresi, kullanıcı adı, şifre, bağlantı noktası (port), bağlantı türü, zaman aşımı süresi ve tekrar deneme sayısı gibi bilgiler girilebilmektedir. İki numaralı ekranda yerel bilgisayarda yer alan dosya ve klasörler listelenmiştir. Buradaki dosya ve klasörleri sunucu bilgisayara yüklemek için Core FTP programında uygun olan dizine geçiş yapılması gerekmektedir. Üç numaralı ekranda sunucu tarafında yer alan dosya ve klasörler listelenmiştir. İki numaralı ekrandan üç numaralı ekrana, aynı şekilde üç numaralı ekrandan iki numaralı ekrana sürükle bırak ile dosya ve klasör yüklemek/indirmek mümkündür. Dört numaralı ekran ise sunucuya yüklenen ya da sunucudan indirilen dosya ve klasörlerin transfer süreçlerine dair bilgilerin yer aldığı bununla beraber tamamlanan ve sıraya alınan işlemlerin listesinin de yer aldığı bölümdür.
SmartFTP
SmartFTP bir FTP, FTPS, SFTP, WebDAV, Amazon S3, Backblaze B2, Google Drive, OneDrive, SSH gibi birçok protokolü destekleyen ve terminal istemcisi olarak çalışabilen bir yazılımdır. Yerel bilgisayarlar ile internetteki bir sunucu arasında dosya aktarımı yapmaya olanak sağlar. SmartFTP, birçok temel ve gelişmiş özelliği ile onu güçlü bir araç hâline getiren güvenli, güvenilir ve verimli aktarımlar da sunmaktadır.
Programın Kurulumu
SmartFTP yazılımına web sayfası üzerinden ulaşılabilmektedir: (https://www.smartftp.com/en-us). Yazılımın sadece Windows işletim sistemine yönelik sürümü var olup Türkçe dil desteği bulunmamaktadır.
Programın kurulumunu gerçekleştirmek için kurulum dosyasını bilgisayara indirdikten sonra tıklanarak kuruluma geçilebilir. Program kurulumunda sadece kurulacak olan klasör yol adı sorulmaktadır. İsteğe bağlı olarak değiştirilebilir, aynı kalması isteniyorsa “Kur”a (Install) basılarak kurulum tamamlanabilir.
Programın Özellikleri
SmartFTP yazılımının sahip olduğu özellikler aşağıdaki şekilde özetlenebilir:
• FTP ve FTPS (Güvenli FTP), SSH üzerinden SFTP, WebDAV, Telnet (SSH ve SSL üzerinden), WebDAV, Amazon S3, Google Drive, Microsoft OneDrive, Google Cloud depolama, Blackblaze B2 bulut depolama gibi birçok protokol desteği • Çoklu bağlantı ile aynı anda birden fazla FTP bağlantısı gerçekleştirebilme • Sunucudan sunucuya dosya transfer desteği • Dosya/klasör senkronizasyon özelliği • Dosya transferlerini sıraya alma • Bağlantı ve transfer log kayıtları • Uzaktaki dosyayı güncelleme özelliği • Proxy ve güvenlik duvarı desteği • İnternet bağlantısı kesilirse bilgileri kaybolmadan internete bağlanıldığı anda indirme veya yükleme işlemlerine devam etme • Yüksek boyutlu dosyaları hızlı ve güvenli bir şekilde transfer edilebilme • Sunucu üzerindeki bir dosyayı arama • UTF-8 dahil olmak üzere birçok karakter kodlaması desteği • FTP komutlarını çalıştırmak için komut satırı desteği • CHMOD ile dosya ve klasör izinlerini düzenleme
Programın Kullanımı
Sayfa 38 Şekil 2.3’te verilen SmartFTP program arayüzünde yeni FTP bağlantısı kurmak istenildiğinde bir numaralı ekrandaki gibi birtakım bilgilerin girildiği ekran gelmektedir. Bu bilgiler;
• Protokol: FTP, FTPS, SSH üzerinden SFTP, SSH üzerinden Terminal, Telnet, TLS üzerinden Telnet, WebDAV, S3, Google Drive, Google Cloud Storage, OneDrive, Blackblaze B2, Box protokolleri • Host (Ana Bilgisayar): Bağlantı kurulması planlanan FTP sunucu adresi • Port (Bağlantı Noktası): Seçilen protokole göre değişebilen bağlantı noktası FTP protokolü için varsayılan 21 portudur. • Path (İsteğe Bağlı): Sunucuya bağlandıktan sonra geçiş yapılacak olan klasör yol adı • Login Type (Oturum Türü): Kullanıcı adı ve şifre, sadece kullanıcı adı, anonim ve giriş yok olmak üzere dört çeşit oturum açma türü bulunmaktadır.
• Username (Kullanıcı Adı): Sunucuya oturum açmak için yetkilendirilmiş bir kullanıcı adı bölümüdür. Kullanılacak protokole ve oturum açma türüne bağlı olarak bu alan kullanılmayabilir. • Password (Şifre): Benzer şekilde anonim olmayan oturum açma işlemlerinde gerekli olan şifre alanıdır.
FileZilla Programı
FileZilla yazılımı, bir kullanıcının yerel bir bilgisayardan uzak bir bilgisayara dosya aktarmasına izin veren, kullanımı ücretsiz (açık kaynak) bir FTP programıdır.
FileZilla Client Programının Kurulumu
FileZilla yazılımına web sayfası üzerinden ulaşılabilmektedir: (https://filezillaproject.org/download.php?type=client).
FileZilla Client Programının Programın Özellikleri
FileZilla, aşağıdaki genel özelliklere sahiptir:
• Site Yöneticisi: FTP sunucularının ve ilgili bağlantı verilerinin bir listesini oluşturulduğu ve saklandığı yerdir. • Dizin Karşılaştırma: Bir kullanıcının yerel ve uzak dizinin içeriğini karşılaştırmasını sağlar. • Dosya ve Klasör Görünümü: Bir dosya yöneticisine benzer, kullanıcının dosya ve klasörleri değiştirmesine izin verir. Yerel ve uzak dizinler arasında sürükle-bırak özelliği sağlar. • Aktarım Kuyruğu: Devam eden veya işlenmeyi bekleyen dosya aktarımlarının durumunu görüntüler.
FileZilla Client Programının Kullanımı
FileZilla Client programı çalıştırıldıktan sonra gelen ekran Sayfa 40-Şekil 2.4’te verilmiştir.
Cyberduck Programı
Cyberduck, FTP, SFTP, WebDAV, Amazon S3, OpenStack Swift, Backblaze B2, Microsoft Azure ve OneDrive, Google Drive ve Dropbox desteği ile Mac ve Windows için bir sunucu ve bulut depolama tarayıcısıdır.
Cyberduck Client Programının Kurulumu
Cyberduck client programı web sayfası üzerinden indirilerek kurulabilmektedir: (https://cyberduck.io). Yazılım Windows ve MacOS işletim sistemlerine yönelik sürümü var olup Türkçe dil desteği ile birçok dil desteği mevcuttur. Program kurulum dosyası bilgisayara indirildikten sonra çift tıklanarak kurulum gerçekleştirilebilir. Kurulum sırasında herhangi bir ayar yapılmamaktadır.
Cyberduck Client Programının Özellikleri
Cyberduck yazılımının sahip olduğu özellikler aşağıdaki gibi sıralanabilir:
• FTP: Güvenli SSL/TLS bağlantıları üzerinden FTP desteğiyle en iyi birlikte çalışabilirlik için geniş çapta test edilmiş bir FTP uygulamasıdır.
• SFTP: Güçlü şifre, açık anahtar ve iki faktörlü kimlik doğrulama desteği sunar. • S3: Amazon S3 (Amazon Basit Depolama Hizmeti) diskine bilgisayardaki diske göz atar gibi bağlanarak yönetebilme. • Google Drive: Dokümanları yerel diske senkronize etmeden Google Drive’a erişebilme özelliği sunar. • Azure: Masaüstünden Microsoft Azure Bulut depolama alanına erişim imkânı sağlar. • DropBox: Belgeleri yerel diske senkronize etmeden “dropbox”a erişim olanağı sunar. • WebDAV: ownCloud, box.com, Sharepoint, BigCommerce ve diğer birçok Web-DAV sunucusu ile karşılıklı TLS kimlik doğrulaması olanağı sunar. • Backblaze B2: Düşük maliyetli bulut depolamayı masaüstünüze monte etme olanağı sunar.
Cyberduck Client Programının Kullanımı
Cyberduck programına bir FTP sunucu adresi girilip bağlantı gerçekleştirildiğinde sayfa 42-şekil 2.5’teki ekran gelmektedir.
Dosya Yöneticileri
Dosya ve klasörleri rahatça yönetebilmek amacıyla kullanılan dosya yöneticileri, bilgisayar ve mobil cihazların yönetiminde kullanıcı ara birimi olarak işlev görür. Dosya yönetici programları, bilgisayar ve mobil cihazların içerisinde bulunan dosyaların görüntülenmesi, değiştirilmesi, kopyalanması, taşınması, düzenlenmesi ve silinmesi gibi işlemlerin kolayca gerçekleştirilebilmesine yardımcı olmak amacıyla kullanılmaktadırlar.
Her işletim sisteminin dosya yöneticileri farklı uygulamalara sahiptir. Hangi işletim sistemi kullanılırsa kullanılsın işletim sistemleri ile gelen standart dosya yöneticileri sadece temel işlevleri yerine getirmeye yararlar. Dosyaları karşılaştırmak veya farklı kriterlere göre sıralamak için alternatif dosya yönetici programları kullanılmalıdır. Aşağıda popüler olan dosya yönetici yazılımlardan bazılarının özellikleri ve kullanımı tanıtılmıştır.
Total Commander Programı
Total Commander (eski adıyla Windows Commander), yerleşik olarak FTP istemcisi, dosya arşivleme ve çoklu adlandırma araçları içeren bir dosya yöneticisidir.
Total Commander Programının Kurulumu
Total Commander programı web sayfası üzerinden indirilerek kurulabilmektedir: (https://www.ghisler.com/). Yazılım windows işletim sistemlerine yönelik sürümü var olup Türkçe dil desteği mevcuttur. Kurulumdan sonra Türkçe dil dosyasının resmi sitesinden yüklenilerek tanıtılması gerekmektedir.
Total Commander Programının Özellikleri
Total Commander program özellikleri şu şekilde sıralanabilir:
• Yan yana iki dosya penceresi ile dosya yönetiminde kolaylık • Çoklu dil ve unicode karakter desteği • Gelişmiş arama seçeneği • Dosyaları karşılaştırma özelliği • Dizinleri senkron etme özelliği • Resim ve video desteği sunan hızlı görünüm paneli • ZIP, 7ZIP, ARJ, LZH, RAR, UC2, TAR, GZ, CAB, ACE arşiv işleme • FTPS ve HTTP proxy desteği ile yerleşik FTP istemcisi • Çoklu yeniden adlandırma aracı
Total Commander Programının Kullanımı
Total Commander programı çalıştırıldıktan sonra ekrana gelen görüntü Sayfa 44-Şekil 2.6’da verilmiştir.
Commander One Programı
Commander One, tamamen Swift’de oluşturulmuş, macOS X için çift bölmeli bir dosya yönetici programıdır. Uygulama Eltima Software tarafından geliştirilmiştir.
Commander One Programının Kurulumu
Commander One programı web sayfası üzerinden indirilip kurulabilmektedir: (https://www.macupdate.com/app/mac/55082/commander -one).
Commander One Programının Özellikleri
Commander One Programında FTP ile dosya aktarımı gerçekleştirmek mümkündür. Commander One programı yerleşik olan FTP yöneticisi ile SFTP veya FTPS aracılığıyla uzak sunuculara kolayca bağlanabilme kolaylığı sağlar. Yalnızca bir yerine iki panel içeren bu FTP istemcisi birçok farklı sunucuyla çalışmak gerektiğinde, dosya işlemlerini bir kuyrukta düzgün bir şekilde düzenleme imkânı sunar. Commander One programının işlevselliğini geliştirmek için üçüncü taraf geliştiriciler tarafından ek işlevlere sahip en popüler eklentiler de dahil edilmeye çalışılmaktadır.
Commander One Programının Kullanımı
Commander One programı çalıştırıldığında Sayfa 46 Şekil 2.7’deki ekran gelmektedir. Program bir ve iki numaralı bölüm olmak üzere iki panelden oluşan bilgisayar ya da ağ kaynaklarındaki dizinleri görüntüleyen ve çeşitli işlemlerin gerçekleştirilmesine olanak sunan bir program olarak çalışmaktadır.
Free Commander Programı
FreeCommander, standart Windows dosya yöneticisine alternatif kullanımı kolay alternatif bir programdır. “Çift panel teknolojisi” ile dosya yöneticilerinin ilklerinden olan Norton Commander’ı biraz andırmaktadır.
Free Commander Programının Kurulumu
Free Commander programı web sayfasından ücretsiz indirilerek kurulabilir: (https://freecommander.com/en/downloads/).
Free Commander Programının Özellikleri
Free Commander programının temel özellikleri şu şekilde sıralanabilir:
• Çift panel teknolojisi (isteğe bağlı olarak tek panel)-yatay veya dikey bölme • Hızlı klasör değişimi için sekme barındıran arayüz • Bir veya her iki panel için isteğe bağlı ağaç görünümü • Farklı dosya formatlarını görüntülemek için dâhilî görüntüleyici • Arşivlerin içinde bulunan dosyaları görüntüleme ve küçük resim görünümü özelliği • Dahili ZIP arşiv türü ile çalışma • Diğer arşiv biçimleri için eklentiler (RAR,7z, ...) • İç içe arşiv dosyaları ile çalışma • Dosyalar ve klasörler için düz (yapısız) görünüm • Sistem klasörlerine, kontrol paneline, masaüstüne ve başlat menüsüne kolay erişim • Dosyaları ve klasörleri kopyalama, taşıma, silme veya yeniden adlandırma özelliği • Çoklu olarak dosya ve klasörleri yeniden adlandırma özelliği • 255 karakterden uzun dosya yollarında bulunan dosyaları açabilme, kopyalayabilme, taşıyabilme ve yeniden adlandırılabilme • Sürükle bırak özelliği • Arşiv dosyalarında dahil dosya arama özelliği • MD5 ve SHAx özet kontrolleri oluşturma ve doğrulama • Klasör boyutu hesaplama • Klasör karşılaştırma • Klasör senkronizasyonu • Dosya tarihi ve özelliklerini değiştirebilme
Free Commander Programının Kullanımı
Free Commander programı çalıştırıldığında Sayfa 47 Şekil 2.8’deki gibi iki panelden oluşan program arayüzü karşımıza gelmektedir. Bir ve iki numaralı bölüm bağlı olunan depolama aygıtındaki dosya ve klasörleri görüntülemek ve bunlar üzerinde işlem yapmak için oluşturulmuştur.