Türk Dış Politikası II — Ünite 4 Soru-Cevap

Bu engellerin, su problemi ve Suriye’nin PKK’ya yönelik sağladığı destek olduğu söylenebilir.

20 Ekim 1998 tarihinde, Hüsnü Mübarek’in arabuluculuk faaliyetleri sonucunda, Türkiye ve Suriye
arasında imzalanan işbirliği anlaşmasıdır. Mutabakata göre iki ülke, başta PKK olmak üzere, sınırlarını tehdit eden tüm terör örgütlerine karşı ortak paydada mücadele edecek, söz konusu terör örgütlerinin kendi ülkelerinde barınmalarına ve destek bulmalarına engel olacaktır.

1992-2002 yılları arasında Türkiye Irak ilişkilerini etkileyen en önemli gündem Kuzey Irak bölgesinde bulunan yoğun Kürt nüfusuydu.

1997 yılının Ocak ayında Refah Partisi tarafından organize edilen Kudüs Gecesi’ne katılan
İran Büyükelçisi’nin Türk dış politikasını eleştirmesi, iki ülke arasında bir krize neden olmuş; büyükelçiler karşılıklı olarak çekilmiştir.

İsrail’i ziyaret eden ilk Türk Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel olmuştur.

Türkiye İsrail ilişkileri Ariel Sharon'un Filistin meselesindeki agresif tutumunu Bülent Ecevit'in sert bir şekilde eleştirmesiyle bozulmaya başlamıştır.

Türkiye-İsrail ilişkilerinin hem savunma hem de ekonomi alanlarında gelişme göstermesi ve Türkiye’nin Suriye ve Irak’la yaşadığı su problemi Türkiye ve Körfez ülkeleri arasındaki ilişkilerin kötüleşmesine neden olmuştur.

11 Eylül 2001 saldırısı hem Türkiye hem de ABD'nin Ortadoğu politikalarını önemli ölçüde etkilemiş ve değiştirmiştir.

11 Eylül saldırıları sonrasında Başkan Bush, “Ya bizimlesiniz, ya da teröristlerin yanındasınız” açıklamasıyla uluslararası terörizme karşı savaş açtığını ifade etmiş ve sistemdeki bütün aktörlere ültimatom vermiştir.

Bu dönemde  Kuzey Kore, İran ve Irak, “şer ekseni” (axis of evil) olarak ilan edilmiş ve hedef alınmıştır.

ABD, 21 Mart 2003 tarihinde Irak’ı işgal etmeye başlamıştır.

ABD’nin Irak işgali, Saddam rejimini devirmiş, Kuzey Irak’ta Federe bir Kürt devleti oluşumuna yol açmış, PKK’nın bölgede fazlasıyla güçlenmesine zemin hazırlamış ve geriye yıllar boyunca istikrarsızlıklarla boğuşacak zayıf bir Irak bırakmıştır.

4 Temmuz tarihinde Kuzey Irak’ta TSK’nın 11 askeri, ABD askerleri tarafından başlarına çuval
geçirilmek suretiyle tutuklanmıştır. Türk askerleri 6 Temmuz tarihinde serbest bırakılırken bu kriz
tarihe “Çuval Hadisesi” olarak geçmiştir.

Kürdistan Bölgesel Yönetimi’ni ziyaret eden ilk Türk yetkili Dışişleri Bakanı Ahmet Davutoğlu'dur.

6 Ocak 2004 tarihinde Ankara’yı ziyaret eden Beşar Esad, Türkiye’ye gelen ilk Suriye Cumhurbaşkanı olmuştur.

Zirve yapan ilişkiler, 2011 yılında başlayan Arap Baharı’yla birlikte alt üst olacaktır. Mart
ayında Suriye’de başlayan ayaklanmalara Türkiye’nin ilk tepkisi, Erdoğan’dan gelmiş; Esad’a halkın taleplerinin dinlenmesi çağrısı yapılmıştır.

Suriye iç savaşında zıt kutuplarda yer alan iki ülke arasındaki ilişkiler, gerilim trendine girmiştir. İran cephesi için Esad rejiminin ayakta kalması hayati bir önem taşırken Türkiye; söz konusu rejimin yıkılması için muhalif birimlere açık destek vermiştir.

27 Aralık 2008 tarihinde İsrail güçleri, Gazze’ye yönelik “Dökme Kurşun Harekâtı”nı başlatmıştır. Bu savaşın başlamasıyla birlikte Türkiye-İsrail ilişkileri kopma noktasına gelmiştir.

Türkiye, İsrail’le diplomatik ilişkilerini ikinci kâtip düzeyine indirmiş ve ilişkilerin düzelmesini üç şarta bağlamıştır. Bu şartlar İsrail tarafından resmi özür, hayatını kaybedenlerin ailelerine tazminat ödenmesi ve Gazze ablukasının kaldırılmasıdır.

2011 yılında patlak veren Arap Baharı'ndan sonra Türkiye, Ortadoğu’da 2002-2011 yılları arasında üstlendiği uzlaştırıcı rolünün tam aksine yalnızlaşmaya başlayacaktır.