3. Alan askeri tehditler dışındaki sorunları da Güvenlik Çalışmalarında Değişim içerecek şekilde Uluslararası ilişkiler disiplininin
1940 yıllarında Stratejik çalışmalar adıyla doğan Güvenlik parçası olamaya devam etmelidir. Çalışmaları, uzun yıllar realist görüşün etkisinde kalmıştır. Günümüzde ise Realist Güvenlik Çalışmaları da dahil pek Bugün gelinen noktada genel eğilimin üçüncü görüşe çok güvenlik teorisini de içine alan geniş kapsamlı bir uyumlu olduğu söylenebilir. Yani yeni Güvenlik disiplin haline gelmiştir. Güvenlik Çalışmaları Soğuk çalışmaları genişleyen güvenlik gündemini de içerecek Savaş yıllarında eleştirilerle karşılaşmıştır ancak savaşın şekilde Uluslararası ilişkiler disiplinin bir parçası olarak sona ermesi bu çalışmalarda etkili olmuştur. SSCB’nin varlığını sürdürmektedir. Buna karşılık, Güvenlik dağıtılması ve iki kutuplu düzenin sona ermesi Çalışmalarının yeni tartışmalarına baktığımızda, gündemin Uluslararası ilişkiler disiplininde değişimleri başlatmış ve ya da güvenlik sektörlerinin ötesinde güvenlik özneleri, bunun sonucu olarak Güvenlik Çalışmaları alt-disiplini şu tehditlerin iç/dış boyutları, güvenlik siyaseti ve Güvenlik üç sonucu doğurmuştur; Çalışmalarında epistemoloji gibi konuların yeni yaklaşımların merkezine yerleştiği gözlemlenmektedir. • Güvenlik gündeminin dönüşümü Bundan sonraki dönemler için Güvenlik Çalışmalarının • Güvenlik çalışmalarının sorgulanması yeni tartışmalara yönünü çevirdiği dikkat çekmektedir. • Yeni yaklaşımların doğması yada gelişmesi Buzan ve Lene Hansen’a (2009) göre yeni Güvenlik Güvenlik Çalışmalarında Gündem Değişimi çalışmaların başlıca tartışmalarını şu beş soruda özetlemek mümkündür; Güvenlik çalışmalarının genişleme tartışmaları esas olarak Soğuk Savaş’ın sona ermesinin bir ürünüdür. Soğuk 1. Kimin güvenliği korunmalı ve çalışılmalı? Savaş döneminde SSCB-ABD nükleer gerilimi nedeniyle 2. Askeri güvenlik temel güvenlik sektörü müdür? ikinci plana atılan askeri nitelik taşımayan sorunların bu 3. Güvenlik sadece dış sınırlara yönelik tehditlerle gerilim ortadan kalktığı detente (yumuşama) yıllarında mi ilgilidir, iç tehditleri de kapsar mı? (Örn. Güvenlik Çalışmaları kapsamında incelenmesi çoğunluk Paris Okulu: Fransız filozof Michel Foucault ve tarafından desteklenen bir yaklaşım haline dönmüştür. Fransız sosyolog Pierre Bourdieu’dan geliştirdiği Paris Okulu’nun güvenlik yaklaşımı Avrupa Güvenlik gündeminin çevresel, ekonomik ve benzeri merkezidir. Okul, iç güvenlik sorunlarının sınırlar sorunları kapsayacak şekilde genişletilmesi gerektiği ötesine taşmasıyla iç ve dış güvenlik alanlarının anlayışının Batı yazınındaki temeli 1983’te Barry Buzan birleştiğini ve bunun sonucunda ulus-ötesi bir ve Richard Ullman’ın eserleriyle atılmıştır. Buzan ve “polis” mekanizmasının oluştuğunu ve güvenlik Ullman güvenlik kavramını askeri tehditlerin ötesine politikaları ürettiğini savunur. Güvensizlikler, geçiren iki yazardır. Buzan’ın “beş sektörde güvenlik Paris Okuluna göre söylemle ve uygulanan yaklaşımı devletlerin askeri, siyasi, toplumsal, ekonomik ve çevresel sorularla tehdit edildiğini öne sürer. Ullman güvenlik politikaları, yani pratikle inşa edilir. da, “güvenlik tehdidini, bir devlette yerleşenlerin yaşam 4. Güvenlik siyasetinin belirleyici kavramı aciliyet kalitesini düşüren veya bir devletteki özel, hükümet dışı midir? birimler (birey, grup, şirket) ile hükümetlerin politika Güvenlik Çalışmalarında rasyonel açıklamalar çeşitli yaklaşımlarca kullanılır ve materyal tercihlerini daraltan tehdit” olarak tanımlar. Bu yazarlara tehditler karşısında aktörlerin (özellikle ek olarak pek çok yazar güvelik gündeminin geniş bir devletlerin) rasyonel davranıp, gerekli önlemleri yelpazede ele alınması gerektiğini öne sürmüşlerdir alacakları varsayılır. Bazı yaklaşımlarda ise (S:104, Tablo 6.2). Bütün gelişmeler sonunda, güvenlik güvenlik aciliyet içeren siyasi bir kavram olarak gündeminin yalnızca askeri konuları değil; insan, devlet değerlendirilir ve bu aciliyet/tehlike aktörlerce ve hatta üzerinde yaşadığımız gezegenin güvenliğini radikal ve istisnai önlemler alınmasını gerektirir. ilgilendiren konuları da içermesi gerektiği fikri ortaya Bu da güvenliğin siyasiliğini ortaya koyan bir çıkmıştır. yaklaşımdır. Bu kapsamda, ilgili istisnai güvenlik Güvenlik Çalışmalarının Sorgulanması önlemlerine dair kararlar› alırken kimi zaman Güvenlik gündeminin genişletilmesi gerekliliğinin ortaya materyal unsurlardan da etkilenen aktörler atılması ile birlikte Güvenlik Çalışmalarının alanının mutlaka rasyonel davranmayabilirler. geleceği konusunda üç farklı ortaya çıkmıştır; 5. Güvenlik epistemoloji nedir? Epistemoloji: bilgi felsefesi olarak tanımlanır. 1. Alan askeri konularla sınırlı tutulmalıdır. Bu Bilgiye nasıl ulaşacağı konusundaki ilke ve çerçevede Güvenlik Çalışmalarının Realist yollara işaret eden bir felsefe dalıdır. Güvenlik Çalışmaları ile sınırlı kalması düşüncesi Nesnel Güvenlik: Örneğin, A devletinin yeni hakimdir. teknolojiye sahip silahlar edinmesi, her durumda 2. Alanın anlamını yitirmesi nedeniyle Uluslararası B devleti için tehdittir. A devletinin bu silahları İlişkiler disiplinine entegre edilmelidir. ne amaçla aldığı B devletini ilgilendirmez. B
devleti için önemli olan dış dünyada var olan
nesnel gerçekliktir, bu gerçekliğin nasıl metinleri ele alarak hakim hiyerarşileri tersyüz algılandığı değil. etmeye yönelirler. Öznel Güvenlik: A devletinin sınırlarına tank • Stratejik çalışmalar girmesi objektif bakış açısından tehdittir, fakat bu • (Neo) realizm (Bkz. Tablo 6.5) tankların barış gücüne ait kuvvetler olması tehdide bakışı değiştirir.) Smith ise 1999 yılındaki makalesinde teorileri yedi başlık altında toplamıştır; Güvenlik Çalışmalarında Yeni Yaklaşımlar • Alternatif Savunma ve Ortak Güvenlik Soğuk Savaşın sona ermesiyle Güvenlik Çalışmalarındaki • Üçüncü Dünya Güvenlik Okulu alt disiplinler pek çok parçaya bölünmüştür. Soğuk • Kopenhag Okulu savaşın sona ermesi teorileşme dönemini başlatmış ve bu • İnşacı durumun en verimli yılları 1990’lar sonrası olmuştur. Buzan/Hansen’a göre ortaya atılan güvenlik teorilerini • Eleştirel şöyle özetlemek mümkündür; • Feminist • Post-Yapısal Güvenlik Çalışmaları • Geleneksel inşacılık (İnşacılık: Uluslararası ilişkiler disiplininde inşacılık, dünya siyasetinde Teoriler bakımından Avrupa ve ABD’de farklı aktörlerin sosyal etkileşimine odaklanan bir anlayışların hakim olduğunu söylemek mümkündür. Bu yaklaşımdır. İnşacılara göre devletler arası durum 1990’larda biri Avrupa diğeri ABD olan iki etkileşim, kimlik, çıkar ve değerlerin eylemleri güvenlik teorisi merkezi oluşmuştur. İlk ayrışma biçimlendirdiği ve aynı zamanda eylemler Uluslararası İlişkilerin genel teorileri ile bağlantıları tarafından biçimlendirildiği bir öğrenme sürecini bakımından olmuştur. ABD salt güvenliğe ait teorileri yansıtmaktadır. içermemektedir. Buna karşılık, Avrupa merkezli Güvenlik • Eleştirel inşacılık Çalışmaları sadece güvenliğe özgüdür. Uluslararası İlişkiler teorileri ABD’deki Güvenlik Çalışmalarını • Kopenhag Okulu yönlendirirken, salt güvenliğe özgü teoriler Avrupa • Eleştirel güvenlik çalışmaları (Eleştirel Teori: merkezli Güvenlik Çalışmalarını şekillendirmiş ve Kavram ilk kez Frankfurt Okulu (Frankfurt Uluslararası İlişkiler teorilerini etkilemiştir. Sosyal Araştırmalar Enstitüsü) temsilcilerinden Max Horkheimer tarafından kullanılmıştır. ABD ve Avrupa merkezli Güvenlik Çalışmaları arasındaki Eleştirel teorinin amacı sosyal bilimlerdeki bir diğer farklılık epistemolojik açıdandır. Yani, pozitivist yaklaşımlara meydan okuyup Avrupa’da gelişen Eleştirel, Feminist ve Post-modern alternatifler sunarak, sosyal ve politik teoriyi Güvenlik Çalışmalarında neden-sonuç ilişkileri ortaya yeniden kurgulamaktır. koyan ampirik analizler reddedilerek, güvenlik • Feminist güvenlik çalışmaları (Feminizm: gözlemlere, değer yargılarına ve söyleme bağlı olarak Feminizm kadın kavramını değil, cinsiyet post-pozitivist yöntemlerle incelenmektedir. Bir genelleme kavramını odak noktası olarak alır. Bu anlamda yapıldığında, ABD merkezli Güvenlik Çalışmalarının kullanıldığından cinsiyet biyolojik cinsiyetten pozitivist, Avrupa merkezli Güvenlik Çalışmalarının da farklıdır. Cinsiyet herhangi bir toplum ya da post-pozitivist epistemolojiye sahip olduğu görüşünü kültürde cinsiyetler arası ilişkilere işaret eder. benimsemek mümkündür. Uluslararası ilişkiler alanında feministler çatışma Son olarak ise bu iki merkez Güvenlik Çalışmaları ve şiddet, barış ve güvenlik konuları ile ilgilenir, güvenlik teorilerinin işlevleri bakımından da farklılık gücü yeniden kavramlaştırmaya çalışır, kimlik gösterir. Avrupa kökenli güvenlik teorilerinin özünde ve toplum konusunda alternatif bakış açıları güvenliğin kavramlaştırılması vardır. Yani ilk önce ortaya koyar ve dünya düzeni konusunda da kavram oluşturulur sonrasında kavram pratiğe dökülür. alternatifler geliştirirler. Avrupa kökenli güvenlik teorilerinin amacı teoriye ve • İnsan güvenliği akademiye hizmet etmektir. Bunun aksine ABD merkezli • Barış araştırmaları teorilerin genel işlevi neden-sonuç ilişkilerini ortaya • Post-kolonyal güvenlik çalışmaları koyarak politika oluşturuculara yol göstermektir. ABD • Post-yapısal güvenlik çalışmaları (Post- merkezli güvenlik teorileri pratiğe hizmet etmektedirler. yapısalcılık): Uluslararası ilişkilerde post-yapısal yaklaşımlar öncelikle bilgi, gerçeklik ve anlamın Sonuç olarak, günümüzdeki Güvenlik Çalışmaları alt nasıl inşa edildiğini sorunsallaştırarak Batı disiplinleri ABD ve Avrupa merkezli teoriler den etkisi rasyonalizmi ve pozitivizmin dayandığı temelleri altında şekillenmektedir ve çok çeşitli kavramlaştırmalar sarsmak hedefiyle ona meydan okumaktadırlar. söz konusudur. Bu noktada güvenlik kavramını tek bir Anlamın nasıl yerleştirildiği, sorgulandığı ve merkez ya da teori desteğinde açıklamak mümkün nasıl yorumlanıp yeniden yerleştirildiği sorusunu değildir.
sorarak, bilgi pratiklerinin ortaya koyulduğu