• Başbakan: Parlamenter ve yarı başkanlık Diplomasi: Tanım, Temel Kavramlar, Aktörleri sistemlerinde başbakanlar da devlet başkanları ve Fonksiyonları gibi diplomatik faaliyet yürütmek konusunda
Devletler arasındaki müzakere ve ilişkilerin temsilciler yetkilidirler. aracılığıyla yürütülmesine diplomasi denir. Yunanca’da • Dışişleri Bakanı: Diplomatik yazışmaların “ikiye katlamak” anlamındaki “diploma” sözcüğünden arşivlenmesi, kaybolmasının engellenmesi ve türetilmiş olan diplomasi, çoğu zaman dış politika mukim elçiliklerin görevlendirilmesi, uluslararası kavramını tanımlayacak şekilde de kullanılmıştır. politikanın gelişmesi gibi konularda sorumludur.
Barışa hizmet eden bir bilim olan diplomasi sayesinde hem Diplomasinin Fonksiyonları savaşlar önlenebilmiş, hem de savaşan tarafların barış Diplomasinin fonksiyonları şu şekilde sıralanabilir; antlaşmaları yapması sağlanabilmiştir. Bu nedenle tarihteki ilk barış antlaşması olan Kadeş Antlaşması diplomasinin • Gözlem ve raporlama evriminde özel bir öneme sahiptir. • Müzakerecilik Yunan kent devletleri olimpiyatlar süresince savaşmamayı • Temsil ve sporcularla oyunları izleyecek kişilerin güvenli bir • Müdahale biçimde Olympia kentine ulaşabilmelerini garanti altına • Propaganda
alan bir mütareke (Ekecheria) imzalamışladır. Bu sayede Diplomasinin Evrimi ilk çok taraflı uluslararası antlaşma ortaya çıkmıştır. Diplomasi tarihini; Diplomasinin Temel Kavramları Diplomat, bir diplomatik servisin üyesi olarak devleti • I. Dünya Savaşı öncesi klasik diplomasi dönemi ve adına, yetkilendirildiği sınırlar dâhilinde diplomatik • Savaş sonrası açık diplomasi dönemi
faaliyetleri yürüten profesyonel kişidir. olarak ikiye ayırabiliriz.
Diplomatik Misyon ise bir devletin başka bir devlette Klasik Diplomasi bulunan, devletini temsil yetkisine sahip diplomatik Eski Yunan ve Roma döneminde uygulanan diplomasi, kurumuna verilen isimdir. İtalyan kent devletlerinde uygulanan diplomasi ile 1815 Türk hukukuna göre diplomatik misyonda büyükelçi, daimî Viyana Kongresi’nden Birinci Dünya Savaşı’nın sonuna temsilci, daimî temsilci yardımcısı, temsilci, elçi, kadar geçen yüz yılı aşkın bir dönemde uygulanan maslahatgüzar, elçi-müsteşar, birinci müsteşar, müsteşar, diplomasidir. hukuk müşaviri, başkâtip, ikinci kâtip, üçüncü kâtip, ataşe Eski Yunan ve Roma döneminde Kadeş Antlaşması ve ataşe yardımcıları ile askerî ataşeler, askerî ataşe diplomasi ile ilgili ilk yazılı metin olarak karşımıza yardımcıları ve diğer kamu kurum ve kuruluşlarına mensup çıkmaktadır. Bu dönemde kent devletleri birbirinden farklı daimî temsilci yardımcısı, müşavir, müşavir yardımcısı sistemlerle yönetilmesine rağmen hemen hepsi deniz ataşe ve ataşe yardımcıları görev yapar. ticareti ile uğraşmaktaydı. Bu bağlamda ticaret anlaşmaları Kordiplomatik, bir ülkede görev yapan tüm diplomasi diplomasi gelişiminde önemli yere sahiptir. temsilcilerini ve maiyetlerini ilgilendiren konularda ortak İtalya kent devletlerinde de deniz ticareti hakim olmuştur. bir şekilde hareket etmelerini sağlamak üzere meydana Venedik, Milano ve Mantua kent devletlerinin kendi gelmiş fiilî bir topluluktur. aralarında ve Papalık devletinde mukim elçi Akreditasyon, bir misyon şefinin yetki ve sıfatını belirten görevlendirilmesi yapılmıştır. Bizans ve Osmanlı ve belgeleyen belgelerle donatılması anlamına gelir. İmparatorluğu gibi önemli devletlerde balyos adı verilen sürekli ticaret elçileri görev almıştır. Diplomatik Ayrıcalıklar, diplomasi temsilcilerinin görev yaptığı ülkelerde sahip oldukları ayrıcalıklar diplomatik Açık Diplomasi dokunulmazlık ve diplomatik bağışıklıklardır. 1917 Ekim devrimi ile savaştan çekilen Rusya, büyük
Diplomasi Aktörleri devletlerin savaş öncesinde ve savaş sürerken Osmanlı İmparatorluğu’nu parçalamak amacıyla yaptıkları gizli Devlet başkanı, hükümet başkanı ve dışişleri bakanlarıdır. anlaşmaları ifşa etmiştir. • Devlet Başkanı: Makam, devletlerin diplomatik Bu anlaşmalar; Türk Boğazlarını Rusya’ya bırakan faaliyet yürütmek konusunda en yetkili organıdır. Boğazlar Anlaşması; İtalya’ya Antalya, İzmir ve On İki Rejimin türüne göre cumhurbaşkanı, kral ya da Ada’yı veren Londra Anlaşması; Orta Doğu’nun Fransa ve başkan adını taşıyan devlet başkanları herhangi bir İngiltere arasında paylaşıldığı Sykes-Picot Antlaşması; yetki belgesine ihtiyaç duymadan devleti adına Anadolu’nun bazı bölgelerini İtalya’ya bırakan St. Jean de görüşme yapma, temsil ve antlaşma imzalama Maurienne Antlaşması ve Filistin’de bir Yahudi devleti yetkilerine haizdir. kurmayı amaçlayan Balfour Deklarasyonu’dur.
Almanya’yı ağır şartlarla cezalandıran Versailles örgütlerde yürütülen çok taraflı diplomasi de günümüzde Anlaşması ile sonuçlanan Paris Konferansı son klasik parlamenter diplomasi olarak adlandırılmaktadır. diplomasi konferansı olmuş; bu konferansın sonucunda Müzakere süreçlerinde gözlemlenen tavizler alma ve imzalanan antlaşma ile ortaya çıkan adaletsiz durum da II. verme, uzlaşma, arabuluculuk gibi faaliyetler, parlamento Dünya Savaşı’nın ortaya çıkmasında en önemli faktör toplantılarında yaşanan yasama faaliyeti görüşmeleri olmuştur. parlamenter diplomasi olarak anılmaktadır. Diplomatik İlişkiler Hakkında Viyana Sözleşmesi ile o Zirve Diplomasisi güne kadar geliştirilen tüm diplomatik kural ve usuller kodifiye edilerek günümüzde de kullanılmakta olan Devlet ve hükümet başkanları düzeyinde gerçekleşen çok diplomatik işleyiş belirlenmiştir. taraflı diplomasiye zirve (doruk) diplomasisi adı verilmektedir. Açık Diplomasinin Klasik Diplomasiden Farkları Geçerliliğini günümüzde de sürdüren, 1961 yılında Bu farkları şöyle sıralayabiliriz; imzalanan Diplomatik İlişkiler Hakkında Viyana 1. Diplomatik misyonların sayısında meydana gelen Sözleşmesi ile standart hâle gelmiş kurallar artış oluşturulmuştur. 2. Büyükelçilerin özerkliklerinin azalması Zirve diplomasisinde kararların hükûmetlerarası bir 3. Kamuoyu baskısının artışı biçimde yani oy birliği ile alınması genel bir kuraldır. 4. Zirve diplomasisinin gün geçtikçe artan önemi Nitekim devlet ve hükûmet başkanlarının katıldığı NATO Diplomasi Türleri zirvelerinde karar mutlak biçimde oy birliği ile alınır.
Bu kitapta adı geçen diplomasi türleri; Üçüncü Taraf Diplomasisi
1. İkili diplomasi, Savaşan taraflar ya da farklı ideolojik kamplarda bulunan 2. Çok taraflı diplomasi, devletler bazen bir konuyu görüşebilmek için üçüncü bir 3. Parlamenter diplomasi, tarafın müdahalesine ihtiyaç duyabilirler. Bu durumlarda 4. Zirve diplomasisi, arabulucular ya da uzlaştırıcılar devreye girer. Bir diplomat, 5. Üçüncü taraf diplomasisi başka bir devletin başkanı, bir uluslararası örgütün lideri, 6. Zorlayıcı diplomasidir. saygınlığı konusunda kimsenin şüphe duymadığı emekli bir devlet adamı ile arabuluculuk ya da uzlaştırıcılık faaliyeti İkili Diplomasi yürütebilir.
Diplomasinin iki devlet arasında yürütülmesi anlamına gelir. İkili diplomasi bir diplomatik misyon ile mukim Üçüncü taraf, önceden taraflarla görüşerek müzakerenin bulunduğu diğer devletin temsilcileri arasında koşullarını ve tarafların varmak istedikleri hedefleri yürütülebileceği gibi, iki devlet temsilcisinin üçüncü bir öğrenir. Bu hedeflerin ne kadarına ulaşılabileceği devletin ülkesinde görüşmesi ile de yürütülebilir. konusunda bir muhakeme yapan üçüncü taraf görüşmeleri başlatabilir. İkili diplomaside karşılıklılık ilkesine çok önem verilir. Müzakere sürecinde elde edilen tüm hak ve yükümlülükler Görüşmelerde üçüncü tarafın izleyebileceği iki yol vardır;
genellikle her iki taraf için de geçerli olur. 1. Arabuluculuk
Çok Taraflı Diplomasi 2. Uzlaştırıcılık
Çok taraflı diplomasiye verilebilecek en eski örnek Eski Zorlayıcı Diplomasi Yunan kent devletlerinde görülen Olimpiyat Bir devlete, istihbarat faaliyetlerinden ekonomik araçlara, mütarekeleridir. Birçok devletin ortak bir amaç için bir hatta askeri müdahale tehdidinden çeşitli propaganda ve araya gelerek müzakere yürüttükleri çok taraflı diplomasi yönlendirme faaliyetlerine kadar bir dizi yöntem kullanarak 17. Yüzyıldan sonra daha da ün kazanmıştır. istemediği bir şeyi yaptırmaya zorlamaya zorlayıcı
Dünyanın en zengin devletlerinin, küresel ekonomik diplomasi adı verilmektedir.
sorunları tartışmak için bir araya geldikleri G-8 toplantıları; İlk olarak 1962 yılında ABD ile SSCB arasında Küba Füze Dünya Ticaret Örgütü’nün kurulması ile sonuçlanmış Krizi sırasında kullanılan yönteme özellikle güçlü devletler Cenova, Punta del Este, Montreal ve Doha gibi kentlerde tarafından sıklıkla başvurulmaktadır. düzenlenmiş konferanslar başarılı çok taraflı diplomasi örnekleri olarak gösterilebilir.
Parlamenter Diplomasi
Pek çok devlet bu örgütlere temsilci göndermekte ve bu temsilciler devletleri adına bu örgütlerde müzakereler yürütüp antlaşmalar imzalamaktadır. Bu uluslararası