TSH103U-TURİZM MEVZUATI
Ünite 8: Türk Turizm Sektörü Vergi Teşvik Uygulamaları
Vergi Kavramı ve Vergi Türleri
Turizm sektöründeki vergi teşviklerini anlayabilmek, verginin ne olduğunu ve Türk vergi sisteminde hangi tür vergilerin bulunduğunu anlamakla başlar. Türk vergi sistemi tek bir kanun ile düzenlenmemekte, vergi hukuku kuralları çeşitli düzenlemelerde dağınık olarak yer almaktadır.
Vergi Kavramı
Vergi, devlet ve diğer kamu tüzel kişilerinin hükümranlık gücüne dayanarak ekonomik, mali ve sosyal amaçlı kamu giderlerini finanse etmek için sadece siyasi bir organizasyonun üyesi olmaları dolayısıyla vatandaşlarından mali güçlerine göre, karşılıksız olarak ve belirli kurallar dâhilinde alınması gereken kanuni ve cebri ekonomik değer olarak tanımlanmaktadır. Verginin temel özelliklerini şu şekilde sıralamak mümkündür:
• Vergi, kamusal hizmetler için ödenir. • Vergi, nakden (para ile) ödenir. • Vergide zorunluluk (cebir) vardır. • Vergi, karşılıksızdır. • Vergi, belirli kurallara göre alınır. • Verginin alınabilmesi, kişilerin teşkilatlanmış siyasi bir topluluğun üyesi olmalarına bağlıdır.
Vergi Türleri
Devletin en temel gelir kaynağı olan vergi, kamu hizmetlerinin finanse edilebilmesi için kişilerden karşılıksız olarak ve hukuki zor altında alınan iktisadi değerleri ifade eder. En genel anlamda vergi türleri şunlardır:
• Gelir vergileri kapsamında gelir vergisi ve kurumlar vergisi, • Servet vergileri kapsamında veraset ve intikal vergisi, emlak vergisi ve motorlu taşıtlar vergisi, • Harcama vergileri kapsamında katma değer vergisi, özel tüketim vergisi, özel iletişim vergisi, şans oyunları vergisi, banka ve sigorta muameleleri vergisi ve damga vergisi • Gümrük vergisi, harçlar ve resimler vergisi.
Turizmi Teşvik Nedenleri ve Türk Turizm Sektörü Vergi Teşvik Uygulamaları
Türkiye’de turizm sektörüne yönelik çeşitli teşvik ve destek uygulamaları bulunmaktadır. Bu teşvik ve destekleri aşağıdaki şekilde gruplandırmak mümkündür:
• 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu ile sağlanan teşvikler, • KOSGEB kapsamında sağlanan destek ve hizmetler, • Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Bakanlar Kurulu Kararı kapsamında uygulanan teşvik ve destekler, • 5084 sayılı Yatırımların ve İstihdamın Teşviki ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında
Kanun kapsamında sağlanan enerji giderleri indirimi, • 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanunu’nda yer alan muafiyetler, • Türkiye İhracat Kredi Bankası (EXIMBANK) tarafından sağlanan kredi imkânları, • Yabancı sermaye yatırımlarının teşviki, • Yurt dışı turizm fuarlarına katılım desteği.
Turizmi Teşvik Nedenleri
Turizm sektörünün teşvik edilmesi ve korunması, büyük ölçüde devlete düşen bir görevdir. Turizmin teşvik edilmesini ve korunmasını gerektiren nedenler şu şekilde sıralanabilir:
a. Turizm emek-yoğun bir sektör olduğu için istihdam yaratıcı etkisinin olması, b. Ülkeye döviz sağlaması ve ödemeler dengesine olumlu katkıda bulunması, c. Bölgeler ve sosyal gruplar arasındaki gelir dağılımı ve ekonomik gelişme farklılıklarını azaltıcı etki yaratması, d. Vergi gelirlerini artırması, e. Ülkenin bir bakıma ekonomik değeri olmayan doğal ve tarihsel varlıklarının değerlendirilmesini sağlaması, f. Yatırımlar sayesinde katma değer yaratılması, g. Ülkeler arasında ve bir ülkenin insanları arasında sosyal kaynaşmayı, kültürel alışverişi ve barışı geliştirmesi vb.
Türk Turizm Sektörü Vergi Teşvik Uygulamaları
Turizm sektöründe faaliyet gösteren bir işletmenin yararlanabileceği teşvik tedbirleri öncelikle 1982 yılında yürürlüğe giren 2634 sayılı Turizm Teşvik Kanunu’na göre belirlenmektedir.
Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Bakanlar Kurulu Kararı’na göre Türk teşvik sistemi genel, bölgesel, büyük ölçekli ve stratejik yatırımların teşviki uygulamalarından oluşur.
Türkiye sınırları içinde bulunan binalar, 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanunu hükümlerine göre bina vergisine tabidir. Turizm işletmeleri, Emlak Vergisi Kanunu’nun “Geçici muaflıklar” başlıklı 5. maddesinin (b) bendi gereğince “Turizm Teşvik Kanunu hükümleri çerçevesinde, turizm müessesesi belgesi almış olan gelir veya kurumlar vergisi mükelleflerinin, adı geçen Kanun’da yazılı maksatlara tahsis ettikleri ve işletmelerine dâhil binaları, inşalarının sona erdiği veya mevcut binaların bu maksada tahsisi hâlinde turizm müessesesi belgesinin alındığı yılı takip eden bütçe yılından itibaren 5 yıl süre ile geçici muafiyetten faydalandırılır” hükmüne göre emlak vergisinden muaf tutulmaktadır.
Gelir vergisi stopajı desteği, Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Bakanlar Kurulu Kararı uyarınca 6. bölge için düzenlenen teşvik belgeleri kapsamında gerçekleştirilecek yatırımlarla sağlanan ilave istihdam için
belgede kayıtlı istihdam sayısını aşmamak kaydıyla, işçilerin ücretlerinin asgari ücrete tekabül eden kısmı üzerinden hesaplanan gelir vergisi, yatırımın kısmen veya tamamen faaliyete geçtiği tarihten itibaren 10 yıl süreyle verilecek muhtasar beyanname üzerinden tahakkuk eden vergiden terkin edilir.
Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Bakanlar Kurulu Kararı gereğince otel işletmeleri bölgesel teşviklerden yararlanabilecektir. Kültür ve turizm koruma ve gelişim bölgeleri veya termal turizm konusunda bölgesel desteklerden yararlanabilecek nitelikteki turizm konaklama yatırımları, öncelikli yatırım konuları arasında sayılmaktadır. Öncelikli yatırımlardan, sabit yatırım tutarı 1 milyar TL ve üzerinde olanlar için vergi indirimi desteği, 5. bölgede geçerli olan yatırıma katkı oranına on puan ilave edilmek suretiyle uygulanır. Asgari sabit yatırım tutarı 3 milyar TL üzerinde olan öncelikli yatırımlar, stratejik yatırım olarak kabul edilir. Yatırım indirimleri sosyoekonomik gelişmişlik seviyeleri dikkate alınarak 6 bölge şeklinde ayrılan illere göre farklılık gösterir. Örneğin, Türkiye’de 5. bölgede üç yıldız ve üzeri otel yatırımları, 6. bölgede ise 500 bin TL ve üzeri otel yatırımları, destekleme kapsamına alınmıştır.
Turizm müesseseleri ile seyahat acentelerinin yurt içindeki ve yurt dışındaki turizm faaliyetleri sırasında yaptıkları döviz karşılığı hizmet satışları, döviz kazandırıcı faaliyet olarak nitelendirilir. Döviz kazandırıcı hizmet ve faaliyetler çerçevesinde vergi, resim ve harç istisnasından yararlanmak isteyen turistik işletmeler, Ticaret Bakanlığı’na müracaat ederek vergi resim harç istisnası belgesi almak zorundadırlar.
Gümrük vergisi muafiyeti, teşvik belgesi kapsamında yurt dışından temin edilecek yatırım malı makine ve teçhizat için gümrük vergisinin ödenmemesi şeklinde uygulanır. Yatırım teşvik belgesi kapsamında yurt dışından temin edilecek yatırım malı makine ve teçhizat, İthalat Rejim Kararı’nda belirtilen gümrük vergisinden muaf olarak temin edilebilmektedir. Bu muafiyete ilişkin düzenleme, Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkındaki Bakanlar Kurulu Kararı’nın 9. maddesinde yer almaktadır. Teşvik belgesi kapsamındaki yatırım malı makine ve teçhizatın ithali, otomobil ve hafif ticari araç yatırımlarında, yatırım dönemi içerisinde kalmak kaydıyla monte edilmemiş hâldeki aksam ve parçaların ithali, gemi ve elli metrenin üzerindeki yat inşa yatırımlarında tekne kabuğu ithali yürürlükteki İthalat Rejimi Kararı gereğince ödenmesi gereken gümrük vergisinden muaftır.
Turistik işletme sahipleri, vergi politikaları açısından bugüne kadar en çok KDV oranları üzerinde durarak, çeşitli taleplerini dile getirmişlerdir. Çünkü rakip ülkelere göre yıllarca daha fazla KDV yükü ile karşılaşmışlar ve bu durum fiyat rekabetinde ciddi dezavantajlara neden olmuştur. Sektörün bu yöndeki çabaları yeni düzenlemeler yapılmıştır. Buna göre, yeme-içme mekânlarında, belirli sınırlamalar ve şartlar kapsamında verilen yeme-içme hizmetlerinde KDV oranı %18’den %8’e indirilmiştir.
Aynı düzenlemede yine belirli şart ve sınırlamalar dâhilinde otel, motel, pansiyon, tatil köyü ve benzeri konaklama tesislerinde sunulan geceleme hizmetlerinde uygulanan KDV oranı, %18’den %8’e indirilmiştir Her iki KDV uygulamasında da alkollü içkiler oran indirimi dışında tutulduğu gibi, alımlar sırasında ödenen KDV’nin indirimi açısından da sınırlamalar bulunmaktadır. Ayrıca sabit yatırım tutarı beş yüz milyon TL. üzerindeki stratejik yatırımlar kapsamında yapılacak bina-inşaat harcamaları, KDV iadesinden yararlandırılabilir.