TSH103U-TURİZM MEVZUATI
Ünite 4: Turistin Hak ve Yükümlülükleri
Giriş
Bu ünitede, uluslararası hukukta tüketici sıfatı ile korunmasına dair hükümler içeren hukuki metinler ele alınmakta, izleyen kısımlarda ise turistin iç hukuktan doğan hak ve yükümlülükleri, kamu hukuku ve özel hukuk karakterli olma durumlarına göre ayrı ayrı açıklanmaktadır.
Uluslararası Hukukta Tüketici Olarak Turistin Korunması
Bu ünitede, Birleşmiş Milletler Tüketici Hakları Evrensel Bildirgesi, Dünya Turizm Örgütü tarafından hazırlanan Turizmde Küresel Etik İlkeler ve Avrupa Birliği Turizminde Tüketici Hakları ve Korunmasına İlişkin Direktifler olarak, uluslararası metinlerde tüketici olarak turistler için öngörülen hak ve yükümlülükler genel hatlarıyla açıklanmaktadır.
Birleşmiş Milletler Tüketici Hakları Evrensel Beyannamesi
Evrensel nitelikteki tüketici hakları, başta sanayileşmiş ülkelerde olmak üzere sağlıksız, güvensiz, kalitesiz ve pahalı mal ve hizmetlere karşı verilen mücadeleler sonucunda 09.04.1985 tarihinde Uluslararası Tüketiciler Örgütü’nün önerisi ve girişimi ile Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’nda “Tüketici Hakları Evrensel Beyannamesi” adı altında kabul edilen konular incelenmektedir.
Dünya Turizm Örgütü Turizmde Küresel Etik İlkeleri
Turizmin toplum ve çevreye olumsuz etkilerini azaltmak, dünya turizminin sorumlu ve sürdürülebilir gelişimini sağlamak amacıyla Dünya Turizm Örgütü tarafından kabul edilen turizmde küresel etik ilkeleri; doğrudan veya çoğunlukla dolaylı olarak turistlerin korunmasına yönelik yükümlülüklerin neler olduğu bu bölümde incelenmektedir.
Avrupa Birliğinde Turist Hakları
Dünyadaki en büyük turizm pazarını oluşturan Avrupa Birliği, üye ülkeleri ve konumu ile turist hakları konusunda da öncü bir rol üstlenerek, çeşitli uygulamaları hayata geçirilmesini sağlamıştır. Bu ünitede, Avrupa Birliği’nin tüketici politikası iyi bir örnek teşkil etmekte ve turizm sektörünü de yakından ilgilendirilen turist hakları anlatılmaktadır.
İç Hukukta Turistin Korunmasına Dair Düzenlemeler Çerçevesinde Hak ve Yükümlülükler
Bu ünitede, turistin korunmasına yönelik olarak iç hukuktaki düzenlemeler olarak; başta Anayasa olmak üzere kanunlar, Cumhurbaşkanlığı kararnameleri, yönetmelik, tebliğ gibi hukuki metinlerin anlatılmaktadır.
Kamu Hukukundan Doğan Hak ve Yükümlülükler
Turistin özellikle anayasa, ceza hukuku ve devletler umumi hukuku kaynaklı hak ve yükümlülükleri önem arz
etmektedir. Kamu hukuku; kişinin devletle ve diğer kamu kurum ve kuruluşlarıyla olan ilişkisini, devletlerin diğer bir devletle arasındaki ilişkileri düzenleyen, devletin ve diğer kamu kurum ve kuruluşlarının örgütlenişine, işleyişine, gördükleri hizmetlere ilişkin kuralları kapsayan hukuk dalıdır. Bu ünitede, Anayasa hukuku, idare hukuku, ceza hukuku, devletler umumi hukuku ve mali hukuk kamu hukukunun alt dalları olarak turistin korunmasına ilişkin içerdikleri düzenlemeler anlatılmaktadır.
a) Anayasa Hukukundan Doğan Hak ve Yükümlülükler, b) Ceza Hukukundan Doğan Hak ve Yükümlülükler
Turistin Özel Hukuktan Doğan Hak ve Yükümlülükleri
Özel hukuk, toplum içinde yaşayan bireylerin birbirleri ve toplulukları ile olan ilişkilerini, eşitlik ve irade özgürlüğü çerçevesinde düzenleyen hukuk koludur. Medeni hukuk, borçlar hukuku, ticaret hukuku ve devletler özel hukuku, özel hukukun alt dalları olarak sıralanabilir. Bu bölümde, turistin bu hukuk dalları arasında özellikle borçlar hukukundan ve tüketici hukukundan doğan hak ve yükümlülükleri anlatılmaktadır.
Türk Borçlar Kanunu’ndan Doğan Hak ve Yükümlülükler
Borçlar hukuku, medeni hukukun tamamlayıcısı niteliğinde olup borç ilişkilerini düzenleyen bir hukuk dalıdır. Borçlar hukukunun temel düzenlemesi 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’dur (TBK). TBK, genel hükümler ve özel borç ilişkileri olmak üzere iki kısımdan oluşur. Genel hükümler kısmı, bütün borç ilişkilerine uygulanacak genel nitelikte kuralları içerir. Bu kısımda borç ilişkisinin kaynakları (örneğin; sözleşmeden doğan borçlar, haksız fiilden doğan borçlar, sebepsiz zenginleşmeden doğan borçlar gibi), borç ilişkisinin hükümleri (borçların ifası, borçların ödenmemesinin sonuçları, borçların üçüncü kişi hakkındaki etkisi), borçların sona ermesi, borçların türleri (müteselsil borçlar, şarta bağlı borçlar, pey akçesi ve cezai şart) ile alacağın devri ve borcun üstlenilmesi düzenlenmiştir. Özel borç ilişkileri kısmı ise satım, trampa, bağışlama, kira, ariyet, karz, hizmet ve istisna akdi ile vekâlet, komisyon, vedia, kefalet gibi önemli sözleşme tiplerinin tek tek düzenlendiği kısımdır.
Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’a Göre Tüketicinin Hak ve Yükümlülükleri
Uluslararası hukukta tüketici haklarına ilişkin düzenlemeler, Türk hukukunu büyük oranda etkilemiştir. 1985 yılında Türkiye’nin, Birleşmiş Milletler Evrensel Tüketici Hakları Beyannamesi’ne taraf olması neticesinde tüketicinin korunması yönündeki çalışmalar hız kazanmış, 1993 yılında Tüketicinin ve Rekabetin Korunması Genel Müdürlüğü’nün kurulması ile çalışmaların tek elden yürütülmesi sağlanmış ve nihayet 08.09.1995 tarihinde, 4077 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkındaki Kanun’un (TKHK) kabulü ile tüketici haklarında bir dönüm noktası yaşanmıştır. Bu Kanun, tüketicinin sağlığı, güvenliği ve ekonomik çıkarlarını korumaya yönelik aydınlatıcı, eğitici, tazmin edici ve koruyucu girişimleri teşvik etmektedir.
Kanunda ayıplı mal ve hizmet, taksitli ve kampanyalı satışlar, kapıda satışlar, reklam ve ilanlar, tüketici kredisi, süreli yayınlar, garanti belgesi ve satış sonrası hizmet konuları düzenlenmiştir. Ayrıca TKHK ile tüketici mahkemesi, tüketici sorunları hakem heyeti, reklam kurulu ve tüketici konseyi gibi kurumlar oluşturulmuştur.
Tüketici Olarak Turist
Tüketici, ticari veya mesleki olmayan amaçlarla hareket eden gerçek veya tüzel kişidir. Diğer bir deyişle tüketici, sunulan mal ve hizmetleri günlük yaşamında kullanmak ya da tüketmek amacıyla satın alan kişidir. Bu bölümde, bir tüketici olarak turistin özel hukuktan kaynaklanan hak ve yükümleri anlatılmaktadır.
Türk Hukukunda Tüketici Olarak Turistin Korunması
Korunması Turistler, turistik seyahatleri için katılacakları uçak seferlerinde rötar, turların iptali, otel değişikliği, ilan ya da katalogdaki bilgilerle eş değer olmayan mekân ve hizmetlerle karşılaşabilmektedirler. Oysa turizm sektöründe müşteri memnuniyetinin sağlanması, temel amaçlardan biridir. Müşteri memnuniyeti, büyük ölçüde tüketici hakları ile ilgili bir konudur. Tüketicinin mağdur olmasını önlemek amacıyla, diğer tüm alanlarda olduğu gibi turizm sektöründe de yasal birtakım önlemler alınmıştır. Uluslararası turistik seyahatlere katılımın artmasıyla, tüketici bilinci ülkeler genelinde yaygınlaşmış ve turizm sektöründe sıklıkla karşılaşılan sözleşmelerinin tüketici konumundaki zayıf tarafını korumaya yönelik yasalar düzenlenmiştir.
a) Devre Tatil ve Uzun Süreli Tatil Hizmeti Sözleşmeleri Yönetmeliği’ne Göre Turistin Hak ve Yükümlülükleri: Devre Tatil ve Uzun Süreli Tatil Hizmeti Sözleşmeleri Yönetmeliği’nin amacı devre tatil, ön ödemeli devre tatil, uzun süreli tatil hizmeti, değişim ve yeniden satış sözleşmelerine uygulanacak usul ve esasları düzenlemektir. b) Paket Tur Sözleşmeleri Yönetmeliği’ne Göre Turistin Hak ve Yükümlülükleri: Paket Tur Sözleşmeleri Yönetmeliği’nin (PTSY) 4.maddesinde tanımlandığı üzere paket tur sözleşmesi, paket tur düzenleyicileri veya aracıları tarafından ulaştırma, konaklama ve başka turizm hizmetlerinden en az ikisinin birlikte, her şeyin dâhil olduğu fiyatla satıldığı veya satımının vadedildiği ve hizmetin yirmi dört saatten uzun bir süreyi kapsadığı veya gecelik konaklamayı içerdiği sözleşme türüdür. Ayrıca bu bölümde, söz konusu Yönetmelik’te paket tur sözleşmesinde yerine getirilmesi gereken temel yükümlülüklere yer verilmiştir. Bunlar; • Broşür verme yükümlülüğü, • Sözleşme düzenleme yükümlülüğü, • Yolculuk öncesi bilgilendirme yükümlülüğüdür. c) Turizmi Teşvik Kanununa Göre Turistin Hak ve Yükümlülükleri: 2634 sayılı Turizm Teşvik
Kanunu’nun 10. maddesi belgeli işletmelerin uygulayacakları fiyat tarifelerinin hazırlanması ve onaylanmasına dair genel ilkeleri içermektedir. Buna göre bu ilkelerin neler olacağı Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından belirlenmektedir. Bu kapsamda belgeli işletmelerin uygulayacakları fiyat tarifelerinin hazırlanması ve onaylanmasına ilişkin genel ilkelerin belirlenmesi amacıyla Bakanlık tarafından Belgeli İşletmelerin Uygulayacakları Fiyat Tarifelerinin Hazırlanması ve Onaylanmasına İlişkin Genel İlkeler Hakkında Tebliğ hazırlanmıştır. d) Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’a Göre Turistin Hak ve Yükümlülükleri: Rekabet kavramı, mal ve hizmet piyasalarındaki teşebbüsler arasında ekonomik kararlar verilebilmesini sağlayan ve özgürce gerçekleştirilen yarışı ifade eder. Bu yarış, piyasadaki teşebbüslerden başka, tüketicilerin de yararınadır. Bu nedenle rekabetin korunması için gereken önlemlerin alınması önemlidir. Ülkemizde mal ve hizmet piyasalarındaki rekabeti engelleyici, bozucu veya kısıtlayıcı anlaşma, karar ve uygulamaları ve piyasaya hâkim olan teşebbüslerin bu hâkimiyetlerini kötüye kullanmalarını önlemek, bunun için gerekli düzenleme ve denetlemeleri yaparak rekabetin korunmasını sağlamak amacıyla 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun (RKHK) düzenlenmiştir. e) Seyahat Acentaları ve Seyahat Acentaları Birliği Kanunu’na Göre Turistin Hak ve Yükümlülükleri: Seyahat acentesi, kâr amacı ile turistlere turizm ile ilgili bilgiler vermeye, paket turları ve turları oluşturmaya, turizm amaçlı konaklama, ulaştırma, gezi, spor ve eğlence hizmetlerini görmeye yetkili olan, oluşturduğu ürünü kendi veya diğer seyahat acenteleri vasıtası ile pazarlayabilen ticarî kuruluşu ifade etmektedir. Seyahat Acentaları ve Seyahat Acentaları Birliği Kanunu da turisti koruyucu tedbirlere dair hükümler içermektedir. Bu kapsamda seyahat acenteleri, şimdi sayacağımız yükümlülükleri yerine getirmekle mükelleftir. Seyahat acentesinin yükümlülüğü, turistler açısından yükümlülük konusu şeyi talep etme hakkı olarak karşımıza çıkmaktadır. f) Seyahat Acentaları Yönetmeliği’ne Göre Turistin Hak ve Yükümlülükleri: Seyahat Acentaları ve Seyahat Acentaları Birliği Kanunu’na dayanılarak çıkarılan Seyahat Acentaları Yönetmeliği (SAY), 2007 yılında yürürlüğe girmiştir. Seyahat Acentaları Yönetmeliği’nin amacı, seyahat acentelerinin hizmetlerine belirli kriterler ve asgari koşullar getirilerek turist haklarının korunması sağlanmaktadır.
g) Turizm Tesislerinin Belgelendirilmesine ve Niteliklerine İlişkin Yönetmelik Uyarınca Turistin Hak ve Yükümlülükleri: Turizm Teşvik Kanunu’na dayanılarak çıkarılan Turizm Tesislerinin Belgelendirilmesine ve Niteliklerine İlişkin Yönetmeliğin (TTBNİY) amacı; yeni turizm tesisi türlerinin gelişmesine olanak sağlanması, mevcut turizm yatırım ve işletmelerine ait tesislerin geliştirilmesi, turizm tesislerinin asgari niteliklerinin belirlenmesi, bu tesisler arasında standart birliğinin sağlanması ve kalitenin yükseltilmesidir.