TRZ304U-TURİZM BİLGİ TEKNOLOJİLERİ
Ünite 6: Rekreasyon İşletmelerinde Bilgi Teknolojilerinin Kullanımı
Rekreasyon İşletmelerinde Veri Toplamaya ve Yönetmeye Yardım Eden Teknoloji Ve Uygulamalar
Teknoloji ve bilim alanındaki gelişmeler ile birlikte yapay zekâ, robotik, uzay bilimleri, internet ve büyük veri gibi teknolojilerin pek çok alana katkısı olmuştur (Şahin, Bovkır ve Aydınoğlu, 2020). Yeni teknolojiler, rekreasyon katılımcılarının birbirleriyle deneyimlerini paylaşmalarını ve yaşanan deneyimin daha da yoğunlaşmasını sağlayabilir (Valenzuela, 2020). Bunun yanında bu teknolojiler, işletme ve park yönetimi açısından çeşitli uygulama fırsatları yaratmaktadır. Büyük veri, coğrafi bilgi sistemleri ve nesnelerin interneti teknolojileri, pek çok uygulamanın temelini oluşturmaktadır.
Büyük Veri Yönetimi
Rekreasyon işletmelerinin yöneticilerinin, park planlamacılarının ve tasarımcıların, kullanıcıların ihtiyaçlarını karşılamak için kullanıcıların isteklerini ve parkın sunacağı aktivitelere yönelik neler beklediklerini bilmeleri gerekir. Büyük veri, planlamacıların ve tasarımcıların bu bilgiyi edinmesine yardımcı olabilir (Sim ve Miller, 2019). Büyük veri kavramının kendisi nispeten yeni olmasına rağmen, büyük veri kümelerinin kökenleri 1960’lara ve 70’lere kadar uzanmaktadır (Oracle, t.y.).
Günümüzde akıllı cep telefonu uygulamalarının ve internet kullanımının yaygınlaşmasıyla beraber sosyal medya uygulamaları ve çeşitli web sayfaları aracılığıyla üretilen verilerin hacmi de giderek artmaktadır. Ancak, büyük veriyi üreten sadece internet kullanıcıları değildir. Nesnelerin interneti teknolojilerinin gelişmesi, sensörlerin kullanımının yaygınlaşması ve makineler arası iletişim (M2M) verilerinin toplanabilir hâle gelmesi, depolanan veri miktarında artış yaratmaktadır (Özbilgin, 2015).
Coğrafi Bilgi Sistemleri
Coğrafi bilgi sistemleri (CBS), yeryüzüne ait bilgileri, belirli bir amaca yönelik olarak toplama, bilgisayar ortamında depolama, güncelleştirme, kontrol etme, analiz etme ve görüntüleme gibi işlemlere olanak sağlayan bilgisayar sistemi olarak tanımlanabilir (Tecim, 2008: 51).
Nesnelerin İnterneti
Nesnelerin interneti (Internet of Things) kavramı, ilk kez Kevin Ashton tarafından 1999 yılında tedarik zincirlerinde Radyo Frekansı ile Tanımlama (RFID) sistemlerinin kullanımıyla ilgili yaptığı sunumda kullanılmıştır (Ashton, 2009). Nesnelerin interneti, insanlar tarafından bir veri girişi ve müdahale olmadan makine ve cihazların kendi aralarında veri iletişimi yaptığı, bilgi topladığı ve toplanan bilgiler ile karar verdiği bir ağ yapısı olarak tanımlanmaktadır (Aktaş, Çeken ve Erdemli, 2014).
Rekreasyon endüstrisi son yıllarda gelişmekte ve teknolojiyle arasındaki iş birliği de giderek olgunlaşmaktadır (Lin, Liu ve Lu, 2019). Akıllı kent ve parklarda bu teknolojinin kullanıldığı çok sayıda
uygulama alanı karşımıza çıkmaktadır. Şehirlerdeki boş park yerlerini saptayan akıllı park sistemleri, tarihî yapılardaki titreşim ve malzeme koşullarını takip eden sistemler, trafik sıkışıklığında alternatif yollar sunan akıllı trafik uygulamaları, akıllı sokak aydınlatmaları, sulama sistemleri, gürültü haritaları, bu teknolojinin kullanıldığı uygulama örneklerinden birkaçıdır (Gökrem ve Bozuklu, 2016; Loukaitou-Sideris vd., 2018).
Rekreasyon İşletmelerinde Kullanılan Alt ve Üst Yapı Teknolojileri
Günümüzde açık ve kapalı rekreasyon alanlarında gelişmiş alt ve üst yapı teknolojilerinin uygulamaları giderek yaygınlaşmaktadır. Bu teknolojiler parklar, alışveriş merkezleri, spor alanları, oteller, restoranlar, müzeler ve daha pek çok rekreasyon işletmesinin yönetiminde işletmelere çeşitli avantajlar sağlamaktadır. Ayrıca, ziyaretçiler açısından rekreasyon alanlarını daha kullanışlı ve güvenli bir hâle getirerek daha çekici bir hâl almalarına da katkıda bulunmaktadır. Bu başlık altında rekreasyon işletmelerinde ve turistik destinasyonlarda yaygın olarak kullanılan internet ve elektrik sağlayıcıları, yaya-bisiklet sayaçları ve tuvalet doluluk sensörleri, aydınlatma teknolojileri, sulama teknolojileri, risk ve güvenlik teknolojileri hakkında bilgiler verilmiştir.
İnternet ve Elektrik Sağlayıcıları
Kamu kurumları, belediyeler ve çeşitli kurumsal işletmeler, halka açık alanlarda “hotspot” olarak adlandırılan bölgelerde, ücretsiz internet erişimine olanak tanımaktadır. Çeşitli hotspot uygulamalarına parklar, oteller, barlar, havaalanları ve alışveriş merkezlerinde rastlamak mümkündür. Rekreasyon alanlarında sağlanan kablosuz internet erişimi, kullanıcıların kendileri için önem arz eden uygulamalara bağlı kalmalarını da sağlamaktadır.
• Hotspot: Halka açık ya da kurumsal alanlarda kullanılan internet hizmetidir.
İnternet, akıllı telefonlar ve bilgisayarların yaygın kullanımı, bu cihazları şarj etmek için şarj noktalarının kurulmasını gerekli hâle getirmiştir. Günümüzde kafeteryaların masalarında, otobüslerde ve trenlerde kullanıcıların kolaylıkla erişebileceği prizler ve şarj istasyonları bulunmaktadır. Bunun yanında artık şehirlerde ve parklarda güneş enerjisiyle elektrik üreten şarj istasyonları, yaygın hâle gelmektedir. Elektriğin ulaşılabilir olması, ofis ortamından sıkılan çalışanların ya da dışarıda ders çalışmak isteyen öğrencilerin şarj sıkıntısı çekmeden parklarda veya diğer alanlarda çalışabilmelerini sağlamaktadır.
Yaya-Bisiklet Sayaçları ve Tuvalet Doluluk Sensörleri
Ziyaretçi hacmini takip etmeye yarayan bir diğer teknoloji, bisiklet ve yaya sayıcılarıdır. Otomatik bisiklet ve yaya sayıcıları, parkların nasıl ve ne zaman kullanıldığının anlaşılmasını mümkün kılmaktadır. Bu sayıcılar, “Park kullanıcıları tarafından en çok hangi
girişler ve mülkler kullanılıyor?” ya da “Kaynaklar parkın doğru bölümlerinde doğru zamanda mı kullanılıyor?” gibi soruların cevaplanmasını sağlayarak park yönetimine ve planlamasına yardımcı olmaktadır. Tesis kullanım etkinliğini artırabilen teknolojilere verilebilecek bir diğer örnek, tuvalet doluluk sensörleridir. Konser, tiyatro ve spor etkinlikleri, kimi zaman binlerce kişinin katılım gösterdiği toplu etkinliklerdir. Aynı şekilde alışveriş merkezleri, restoran gibi mekânlar da çok sayıda kişiye ev sahipliği yapan rekreasyon alanlarıdır. Bu kalabalık etkinlik alanlarındaki tuvaletlerin sınırlı kapasiteye sahip olması, problemleri ve müşteri memnuniyetsizliğini de beraberinde getirmektedir. Gelişen teknolojiler, bu problemlerin üstesinden gelinmesine yardımcı olmaktadır.
Aydınlatma Teknolojileri
Akıllı aydınlatma sistemleri, kamu ve özel rekreasyon işletmelerinin enerji ve bakım maliyetlerini düşürmelerine büyük ölçüde yardımcı olabilecek teknolojilerdir (Özçelik ve Yılmaz, 2019). Bu sistemler parklar, spor tesisleri, alışveriş merkezleri, konaklama tesisleri ve müzeler başta olmak üzere pek çok alanda kullanılmaktadır. Aydınlatma, bireylerin gün batımından sonra bir parkı ziyaret etme isteğini büyük ölçüde etkilediğinden park kullanım saatlerini uzatmaya yardımcı olabilir. Buna ek olarak aydınlatma için gerekli elektrik, güneş enerjisi ve rüzgâr türbinleri gibi yenilenebilir enerji kaynaklarından sağlanabilmektedir (Loukaitou-Sideris vd., 2018: 185).
Sulama Teknolojileri
Başta küresel ısınma ve kuraklık olmak üzere pek çok faktörün etkisiyle günümüzde su kıtlığı, önemli bir sorun olarak karşımıza çıkmaktadır. Ekolojik dengenin korunması ve toplumun sürdürülebilir gelişiminin sağlanması için su kaynaklarının etkin kullanımı ve su yönetiminde çeşitli düzenlemelerin yapılması zorunlu hâle gelmiştir. Kullanılan suyun %65-80’i, sulama amaçlı kullanılmaktadır (Karaman ve Gökalp, 2010; Önder ve Akay, 2015). Akıllı su kontrol cihazları, toprak veya hava koşullarına göre ayarlanarak küçük veya büyük ölçekte su kullanımını optimize edebilir. Buna ek olarak, nesnelerin interneti tabanlı akıllı sulama sistemleri, su ve elektriğin verimli kullanımına katkı sağlamanın yanında merkezî bir sulama kontrolü gerçekleştirme fırsatı yaratır (Loukaitou- Sideris vd., 2018: 63; Taştan, 2019).
Risk ve Güvenlik Teknolojileri
Geliştirilen yazılımlar sayesinde şüpheli durumları tespit eden ve çeşitli uyarılar yapan akıllı kamera sistemleri, sadece rekreasyon işletmelerinde değil, güvenlik riski olan her yerde kullanılmaktadır. Rekreasyon işletmeleri ve parklar, diğer işletmelerden farklı olarak kendilerine özgü birtakım risklerle karşı karşıyadırlar. Özellikle geniş açık rekreasyon alanlarında risklerin kontrolü zorlaşmaktadır. Bu geniş alanların kontrolünde uzaktan algılama sistemleri ve insansız hava araçları, risklerin tespit edilmesi ve çeşitli önlemlerin alınması için rekreasyon yöneticilerine yardımcı olmaktadır.
Rekreasyon Deneyimini Geliştiren Yeni Teknolojiler
Teknoloji alanında gerçekleşen gelişmeler, rekreasyon işletmelerinin yönetiminde çeşitli kolaylıklar sağlamaktadır. Bu gelişmeler, işletmelerin daha hızlı ve kârlı bir şekilde müşteri ihtiyaçlarını karşılamalarına yardımcı olmaktadır. Yeni teknolojiler, işletmelere çeşitli faydalar sağlarken bir yandan da katılımcıların rekreasyon deneyimlerini zenginleştirerek rekreasyon alanlarını daha ilgi çekici hâle getirebilir. Bu kapsamda rekreasyon işletmelerinin yararlandığı rekreasyon yönetimi yazılımları, uygulama yazılımları, sanal ve artırılmış gerçeklik teknolojileri, kiosklar ve biletleme teknolojileri, rekreasyon deneyimini geliştiren teknolojilerin başında gelmektedir.
Rekreasyon Yönetimi Yazılımları
Rekreasyon yönetimi yazılımları, rekreasyon işletmelerinin tesis kaynaklarını, müşteri ilişkilerini ve gelirlerini etkili bir şekilde yönetmelerine yardımcı olmaktadır. Rekreasyon yönetimi yazılımlarının özellikleri ve modülleri, işletmenin hizmet türüne, kaynaklarına, amaçlarına ve hedefleri göre farklılık göstermektedir.
Uygulama Yazılımları
Uygulama yazılımının (Application Software) kısaltması olan “Apps” adıyla kısaltılan uygulamalar, bilgisayarlarda, tabletlerde, akıllı telefonlarda veya diğer elektronik cihazlarda çalışabilen yazılımlardır. Bazı uygulamalar, internet bağlantısı olmadan da kullanılabilmektedir, ancak uygulama aracılığıyla gerçek zamanlı verilerin alınabilmesi, kullanıcı içeriklerinin depolanabilmesi veya iki yönlü iletişimin sağlanabilmesi için internet bağlantısı gerekmektedir (Loukaitou-Sideris vd., 2018: 214). Kamu kurumları ve rekreasyon işletmeleri, özellikle akıllı cep telefonu kullanımının yaygınlaşmasıyla birlikte mobil uygulamalar aracılığıyla üyelik yönetimi, raporlama, rezervasyon gibi işlemleri gerçekleştirebilmektedir (Stapleton, t.y.).
Sanal ve Artırılmış Gerçeklik
Son yıllarda, Artırılmış Gerçeklik (Augmented Reality- AR), Sanal Gerçeklik (Virtual Reality-VR) ve Karma Gerçeklik (Mixed Reality-MxR) teknolojileri, rekreasyon alanında popüler hâle gelmiştir. Rekreasyon deneyimini zenginleştirmek ya da eğitim amacıyla bu teknolojilerden sıklıkla yararlanılmaktadır. Bu teknolojilerin rekreasyon alanındaki uygulamalarından bahsetmeden önce sanal gerçeklik, artırılmış gerçeklik ve karma gerçeklik kavramlarını tanımlamakta fayda vardır (Gupton ve Kiger, 2020; Kamphuis, Barsom, Schijven ve Christoph, 2014).
Artırılmış gerçeklik (AR), genellikle akıllı telefonlar ve tabletlerin kameraları kullanılarak, canlı bir görünüme dijital öğeler ekleyen teknolojidir. AR, fiziksel gerçek dünyaya sanal içerik ekleyen ve böylece gerçeklik algısını arttıran bir teknolojidir.
Sanal gerçeklik (VR), fiziksel dünyadan uzaklaştırarak eksiksiz bir sarmalama deneyimi yaşatan teknolojidir. Bu teknoloji, sadece kafa hareketlerine duyarlı sanal gerçeklik gözlükleriyle kullanılabileceği gibi bu özelliğe ek olarak sanal ortamda hareket etmeyi de sağlayan HTC Vive, Oculus Quest vb. cihazlarla da kullanılabilmektedir.
Karma Gerçeklik (MR), AR ve VR elemanlarını bir araya getirerek gerçek dünya ve dijital nesneler arasında etkileşim sağlar. Karma gerçeklik teknolojisi, günümüzde Microsoft’un öncü karma gerçeklik gözlüklerinden biri olan HoloLens ile kullanılabilmektedir. Holografik gözlükler, dijital içerikleri sanki gerçekten oradaymış gibi gerçek dünyaya yerleştirme becerisine sahip cihazlardır.
Kiosklar
Dijital ekran ve işaretler, rekreasyon katılımcılarına güncel bilgileri gerçek zamanlı ve ilgi çekici bir şekilde aktarmak için eşsiz fırsatlar sunmaktadır (Loukaitou-Sideris vd., 2018). Rekreasyon alanında kiosk olarak adlandırılan etkileşimli dijital ekranlar, yaygın şekilde kullanılmaktadır. Kelime anlamı olarak İngilizcede köşk, kulübe anlamına gelen kiosk, günümüzde yaygın olarak kullanılan dokunmatik ekranlı bilgi verme amaçlı sistemlerdir.
Kiosklar, kullanıcıların bilgilere kolaylıkla ulaşması ve ekran üzerinden birtakım işlemlerin yapılması için geliştirilmiştir (Keyosk, 2020) Kiosklar, rekreasyon işletmeleri tarafından kullanıcılara park, tesis veya turizm destinasyonunun özelliklerini tanıtmak ya da ziyaretçilerin yaklaşan aktivite ve etkinliklere kaydolmalarını sağlamak amacıyla kullanılabilir. Ayrıca bu tür kiosklar, eğitim araçları olarak da hizmet edebilir ve genç nesillerin yaşadıkları toplumun tarihi ve kültürü hakkında bilgi sahibi olmalarına yardımcı olabilir (Stapleton, t.y.). Zira pek çok müzede hâlihazırda bu teknoloji yaygın olarak kullanılmaktadır.
Sinema veya müze gibi bilet sıralarının uzun kuyruklar oluşturduğu alanlarda kiosklar, işlemlerin hızlanmasını ve bekleme süresinin azalmasını sağlamaktadır. Kiosklar, müzelerde yalnızca bilet almada değil, müze hakkında bilgilendirmeler yaparak, müzenin krokisini göstererek de ziyaretçilere bilgilendirme yapabilir. Bu sayede eserlerin tam olarak nerede sergilendiğini göstererek daha kolay ulaşım sağlanabilir, zamandan tasarruf sağlanabilir ve çeşitli interaktif içerikler yardımıyla da bir rehbere gerek duymadan eserler hakkında bilgi sahibi olunabilir (IDisplay, t.y.).
Biletleme Teknolojileri
Akıllı turizm ve rekreasyon hizmetlerinde katılımcılara doğru bilgiler sunmak ve seyahat ve aktivite deneyimlerini zenginleştirmek için radyo frekansı tanımlama (RFID) teknolojilerinin yanında kablosuz sensör ağları (Wireless Sensor Network-WSN) ve yakın alan iletişimi (Near Field Communication-NFC) gibi pek çok bilgi teknolojisi kullanılmaktadır (Lin, Liu ve Lu, 2019). Bu teknolojilerin kullanıldığı bir diğer alan, biletleme çözümleridir.
Teknolojik biletleme sistemleri sayesinde stadyum, müze, fuarlar, eğlence parkları ve daha birçok rekreasyon alanına hızlı ve güvenli erişim sağlanmaktadır. Yakın Alan İletişimi, iki elektronik cihazın kolay, basit ve güvenli bir şekilde haberleşmesini sağlayan kısa mesafe kablosuz iletişim teknolojisidir. NFC uyumlu cep telefonları sayesinde, kullanıcılar, farklı amaçlar veya etkinlikler için ayrı ayrı pek çok kart veya bilet taşımak yerine tüm kart bilgilerini NFC uyumlu cep telefonlarına yükleyebilir ve ödemelerini NFC noktasına dokundurma yolu ile yapabilirler. Ayrıca ödemesi gerçekleşen biletleri cep telefonlarından e-bilet şeklinde görüntüleyebilirler (Özdenizci, Ok, Aydın ve Coşkun, 2011).