TRZ304U-TURİZM BİLGİ TEKNOLOJİLERİ
Ünite 5: Turist Rehberliği Alanında Bilgi Teknolojilerinin Kullanımı
Bilgi Teknolojilerinin Gelişimi ve Turist Rehberliği Mesleğine Etkisi
Bilgi teknolojilerinin gelişmesi ile turist rehberleri de tur yönetiminde teknolojiden yararlanmaya başlamıştır. Yapılan araştırmalar, turist rehberlerinin tur öncesinde tur programının detayları hakkında daha fazla bilgi toplamak, tur esnasında turu etkin yönetmek ve tur sonrasında grup üyeleri ile farklı platformlarda iletişim kurmak gibi amaçlarla bilgi teknolojilerinden yararlandığını göstermektedir. Mobil uygulamalar ile günlük hayatın bir parçası haline gelen bilgi teknolojileri, tüketiciler, turizm işletmeleri ve turizm işgörenleri için önemli faydalar sağlarken, akıllı turizm kavramını da hayatımıza dahil etmiştir (Huang vd., 2017). Bilişim teknolojilerinin hızla gelişmeye devam edeceği ve 2025 yılına kadar dünya çapında insanlar, nesneler ve kuruluşlar arasında 100 milyar bağlantı olacağı öngörülmektedir (Katsaros vd., 2019).
Turistler, seyahatin planlanmasından seyahatin sonlanmasına kadar olan tüm süreçlerde destinasyonlar, rotalar, turistik noktalar, hava durumu ve ulaşım seçenekleri gibi önemli konularda bilgiye ihtiyaç duymaktadır. Turistik ürünün önceden test edilemiyor olması, kişilerin ancak ürünün bulunduğu yerde ürünü deneyimleyebilmesi ise doğru ve güvenilir bilgiye ulaşmanın önemini artırmaktadır. Diğer yandan seyahatini kişisel istek ve beklentilerine yönelik planlamak isteyen kişilerin sayısı da her geçen gün artmaktadır. Bu nedenle turizm, veri yoğunluğunun en yüksek olduğu ve bilgi teknolojilerin en çok kullanıldığı endüstrilerden biri olarak dikkat çekmektedir (Beed ve Sarkar, 2017). Turistler, seyahatleri süresince sürekli hareket etmekte ve bu nedenle mobil teknoloji doğal olarak turizmdeki yeni hizmetlerde aktif olarak kullanmaktadır. Bu durum ise endüstrinin ana sektörlerinden biri olan seyahat sektörüne teknolojinin bir gereklilik olarak entegre edilmesini sağlamıştır (Gretzel, 2015). Elbette ki seyahat sektörünün önemli dinamiklerinden biri olan turist rehberliği mesleği de söz konusu etkileşimden en çok etkilenecek olan meslekler arasında yer almaktadır. Turistik deneyimin olumlu yönde oluşmasını sağlayan kilit faktörlerin başında, turist rehberinin tur süresince sergilediği performans yer almaktadır. Turun başlangıcından bitimine kadar önemli görev ve sorumluluklar üstlenen turist rehberleri, tur süresince doğru ve güncel bilgiye oldukça fazla ihtiyaç duymaktadır. Kişilere seyahatleri sırasında anında bilgi toplama fırsatı sunan nesnelerin interneti tabanlı teknolojiler ve mobil uygulamalar (Jung vd., 2015) ise son yıllarda turist rehberliği mesleğinin geleceği açısından tartışılan konular arasında güncelliğini korumaktadır (Avcı vd., 2019). Bilgi teknolojilerinin sağladığı olanaklar turist rehberlerine oldukça önemli katkılar sunabilir (Leue, vd., 2015’ten aktaran Tom Dieck vd., 2017). Özellikle ören yerleri gibi orjinal görüntüsünden oldukça uzaklaşmış kültürel miras alanlarının aktarımında teknolojiden yararlanmak, akılcı
bir çözüm olarak önerilmektedir (Yovcheva vd., 2013). Dijital içeriği gerçek nesnelerle kaplayan artırılmış gerçeklik gibi teknolojiler aracılığıyla, turistlerin tarihî binaları ve müzeleri görme şekli değiştirilebilir (Yuen vd., 2011).
Turist rehberliği mesleği kadar turist rehberliği eğitiminde de yararlanılabilecek farklı teknolojiler bulunmaktadır. Sensörler, görsel, işitsel ve dokunsal bilgilerle desteklenen sanal ve artırılmış gerçeklik teknolojileri, turist rehberliği eğitiminde kullanılabilecek potansiyel teknolojiler olarak önerilmektedir Teoriden çok pratiğe yönelmesi gereken turist rehberliği eğitiminde özellikle sanal ya da artırılmış gerçeklik teknolojilerinden yararlanmak, teorik eğitimin desteklenmesi için oldukça önemlidir.
Bilgi Teknolojileri ve Turist Rehberliği Eğitimi
Son yıllarda eğitim alanında en çok tartışılan konulardan birisi de oyunlaştırmanın yükseköğretimde kullanılması olmuştur. Oyunlaştırma, kullanılan yöntemler ile motivasyonu ve katılımı artırması bakımından (Husband, 2015) turist rehberliği eğitimi açısından da eğitimde kullanılan diğer yöntemlerden çok daha etkili olarak değerlendirilmektedir. Yeni ve teknoloji destekli bir eğitim platformu olarak kabul edilen oyunlaştırmanın yükseköğretimde kullanımı, son on yılda hızla gelişmiştir.
Oyunlaştırma kadar turist rehberliği eğitimi alanında kullanılabilecek diğer bir teknoloji artırılmış gerçekliktir. Artırılmış gerçeklik teknolojisi ile öğrenciler, 2D / 3D hareketsiz görüntüler ve 3D dinamik görüntüler aracılığıyla gerçek ve sanal ortam arasında etkileşim sağlayarak bilgileri daha kalıcı olarak edinebilmektedir (Al-Azawi ve Shakkah, 2018). Söz konusu teknolojiyi öğretim modellerine entegre etmek, öğrencilere ve öğretmenlere yeni kaynaklardan yararlanma, yeni öğrenme ve iş birliği fırsatları yakalama ve yaratıcı olma yolunda önemli avantajlar sağlamaktadır. Farklı amaçlarla yaygın olarak kullanılan teknolojik trendlerden biri olan artırılmış gerçeklik, eğitim alanında da en çok tercih edilen teknolojilerden biri olarak (Hoyle vd., 2019), turist rehberliği eğitiminde önemli bir potansiyel oluşturmaktadır (Avcı vd., 2019). Yine artırılmış gerçeklik gibi sanal gerçeklik teknolojisi de eğitim alanında kullanılan teknolojiler arasında yer almaktadır. Artırılmış gerçeklikten farklı olarak eğitim, kullanıcıların giyilebilir cihazlar aracılığı ile dâhil olduğu sanal üç boyutlu ortamlarda gerçekleşmektedir (Azuma, 1997). Sanal gerçekliğin bir versiyonu olan artırılmış gerçeklikte akıllı bir telefon yeterliyken, sanal gerçeklikte özel giyilebilir cihazlar gerekmekte ve bu nedenle sanal gerçeklik, attırılmış gerçekliğe oranla daha fazla tercih edilmektedir.
Turist Rehberliği Mesleğinde Kullanılabilecek Bilgi Teknolojileri
Tur rehberi, basit bir akıllı telefon ile ulaşabileceği mobil uygulamalardan elde ettiği bilgiler sayesinde tur süresince grubu tehlikelerden korumak, doğru ve güvenilir bilgileri aktarmak, konaklama, yeme içme işletmeleri gibi diğer
hizmet sağlayıcılar ile grubun arasında aracı olmak, tur programını çeşitli aktivitelerle zenginleştirmek, zamanı etkin yönetmek gibi önemli konularda etkin kararlar alabilir. Teknolojiden yararlanmak, turist rehberlerine mesleklerini icra ederken birçok kolaylık sağlamanın yanı sıra, tura katılan turistler tarafında da olumlu karşılanmaktadır (Çakmak ve Demirkol, 2017).
Turist rehberleri tarafından kullanım potansiyeli olan bilgi teknolojilerine bakıldığında, bunların nesnelerin interneti tabanlı uygulamalar olduğu görülmektedir. Yine artırılmış gerçeklik teknolojisi de turist rehberlerinin en çok işine yarayacak bilgi teknolojileri arasında yer almaktadır.
Nesnelerin İnterneti Uluslararası Telekomünikasyon Birliği (ITU) tarafından iletişim, bilgi alışverişi ve gelişmiş hizmetlerin sağlanması için fiziksel ve sanal nesnelerin birbirine bağlandığı küresel bir altyapı olarak tanımlanmaktadır. Tanımdan da anlaşılacağı üzere nesnelerin interneti teknolojisi altında yatan fikrin temelini fiziksel nesnelerin sanal ortamda birbirine bağlanması oluşturmaktadır.
Nesnelerin interneti hayatın tüm alanında kullanıldığı gibi, turizm endüstrisinde de özellikle atık yönetiminde (Napitupulu vd., 2016), müzelerde çeşitli amaçlarla (Perles vd., 2018), aydınlatma teknolojisinde (Parkash ve Dandu, 2016), rekreasyon alanlarının yönetiminde (Lin vd., 2019), konaklama işletmelerinin çeşitli departmanlarında (Car vd., 2019), sağlık turizmi (Sundaravadivel vd., 2020) gibi çeşitli alanlarda kullanılmaktadır. Fiziksel ve dijital dünyayı birbirine bağlamak için önemli fırsatlar sunan nesnelerin interneti, turistler ile oteller, turizm ürünleri ve destinasyonlar arasında daha doğrudan ve aktif etkileşim kurulmasını sağlamaktadır (Car vd., 2019).
Turistlerin seyahatlerinde güvenli yerleri tercih etme eğiliminin günden güne önem kazanması, birçok turistik destinasyonu nesnelerin interneti temelli aplikasyonları destinasyon yönetimi için kullanmaya yöneltmiştir (Tripathy vd., 2018). Söz konusu aplikasyonlar sayesinde turist rehberleri de tur programında yer alan ziyaret noktaları hakkında bilgi alarak, grubu kalabalık alanlardan uzak tutabilir ve tur programını bu bilgiler doğrultusunda daha etkin yönetebilir.
Turist rehberliği alanında kullanılabilecek IoT teknolojilerinden bir diğeri ise coğrafi konum teknolojisidir. Bu teknoloji sayesinde turist rehberleri, tur süresince ziyaret edilecek destinasyonlarda rota belirleme ve seyahati planlama konusunda destek alabilir. Zaman, hız, tempo, mesafe, konum, yükseklik gibi konularda bilgi elde etmeye yarayan coğrafi konum teknolojisi, özellikle sıklıkla ziyaret edilmeyen güzergâhlar hakkında güncel bilgileri almak ve grubu olası sorunlardan uzak tutmak için oldukça faydalı olabilir. Yine IoT sayesinde, tur programı içinde yer alan eko turizm alanlarına yönelik farklı bilgilerin yer aldığı aplikasyonlar aracılığıyla, tur programını zenginleştirmek ve seyahat deneyimini
derinleştirmek için eko turizm alanlarında aktivitelerin planlanmasında da oldukça faydalı olabilir (Mimos, 2014). Ören yerlerinde kullanılacak olan biletler de nesnelerin interneti teknolojisine dayalı bir aplikasyon ile kolayca satın alınabilir, hatta bazı özel müze ve kültür alanlarında kullanılacak biletler çok daha ucuza temin edilebilir (Lin, 2011).
Kültürel miras alanları, genellikle tahrip olmuş ve orijinal görüntüsünden uzaklaşmıştır. Dolayısıyla ziyaretçiler, alanı daha iyi anlayabilmeleri için çoğunlukla bir rehbere ihtiyaç duymaktadır. Rehberlerin aktardığı bilgilerin dijital teknolojiler ile desteklenmesi ise ziyaretçilere önemli avantajlar sağlamaktadır. Ses, video, 3D içerik gibi uygulamalar ile alanın orijinal dokusu daha görünür hâle gelmekte ve söz konusu uygulamalar ziyaretçilerin kişisel ihtiyaç ve beklentilerine hitap edebilmektedir. Bu nedenle, artırılmış gerçeklik uygulamaları kültürel alanlar ve kurumlar için yeni nesil kılavuzlar olarak değerlendirilmektedir (Yovcheva vd., 2013).
En yeni teknolojik cihaz trendleriyle birleştiren artırılmış gerçeklik, bir şehrin çevresindeki miras izlerini takip ederek turistlerin yeni bilgileri keşfetmelerini sağlamaktadır (Tom Dieck vd., 2016). Artırılmış gerçeklik özelliklerine sahip mobil cihazlar için faydalı bilgiler sağlama konusunda çeşitli uygulamalar geliştirilmiştir. Bu uygulamalar, turistlerin memnuniyetini en üst seviyeye çıkarmaktadır. Gezilecek yerler hakkında bilgi edinme ve yol bulma amacıyla kullanılan Ubiquitous uygulaması, artırılmış gerçeklik teknolojilerinin turizm alanında kullanılmasının ilk örneklerinden biri olmakla birlikte, hâlâ en yaygın kullanılan uygulamalardan biridir (Obeidy vd., 2017).
Artırılmış gerçeklik, kullanıcıların dijital nesnelerin fiziksel olanlarla birleştirildiği gerçek dünyanın gelişmiş versiyonunu kusursuz bir şekilde görmelerini sağlayan teknolojik bir yaklaşımdır. Bu teknoloji ile kullanıcılar, bilgi alma, medyaya göz atma ve çevrelerine doğal olarak dâhil edilmiş hikâyeleri deneyimleme gibi avantajlar yakalamaktadır. Böylece mevcut konumlarıyla ilgili bilgilere erişebilmekte ve uygulamanın içeriği ile etkileşime geçmenin daha eğlenceli ve doğrudan bir yoluna sahip olabilmektedir. Modern bir mobil cihazın, artırılmış gerçeklik deneyimlerini kullanıcılarına ekstra maliyet ya da ekipman olmadan sunabilmesi, söz konusu teknolojinin turizm de dâhil olmak üzere birçok endüstride yaygın olarak kullanılmasına neden olmuştur (Serino vd., 2016).
Akıllı Turizm Kavramı ve Turist Rehberliği Mesleğinin Geleceği
Dünya ekonomilerinin ana endüstrilerinden olan turizm de elbette ki söz konusu teknolojik değişime en erken ayak uyduran endüstrilerden biri olmuştur. Akıllı şehirle birlikte akıllı turizm kavramı da her geçen gün önem kazanmaya başlamıştır. Akıllı turizm bilgi teknolojileri aracılığı ile turizm olayından bilgi edinmenin bir yolu olarak
değerlendirilmektedir. Bir destinasyonun akıllı olması için destinasyonları olumsuz etkileyecek sorunların teknoloji altyapısı üzerine inşa edilmiş yenilikçi bir turizm giderilmesinde önemli fırsatlar sunmaktadır (Mrazovic anlayışı benimsemesi gerekmektedir. Bilgi teknolojileri, vd., 2017). Tüketicilerin seyahatlerinde söz konusu turistlere birçok alanda kolaylık sağlamakta, bu sayede sorunları en aza indirmiş destinasyonları tercih etmesi ise destinasyonu ziyaret eden turistlerin seyahat deneyim sürdürülebilir destinasyon yönetimi açısından akıllı turizm kalitesi artırılmaya çalışılmaktadır (Wibowo vd., 2020). yaklaşımının ne denli önemli olduğunu vurgulamaktadır (Tripathy vd., 2018). Özellikle Türkiye gibi birçok turistik destinasyona sahip olan ve dört mevsim yapılabilecek birçok turizm şekline ev sahipliği yapan bir ülke için destinasyon yönetiminde akıllı turizm yaklaşımını benimsemek bir gereklilikten ziyade bir zorunluluk hâline gelmiştir. Bilgi teknolojilerine dayalı hizmetler sunabilen destinasyonların giderek turistler tarafından daha fazla tercih edildiği de dikkate alındığında, akıllı destinasyonların ulusal ekonomiyi destekleme, yeni iş alanları yaratma ve turistlere daha konforlu seyahatler sunma gibi önemli konularda önemli avantajlar elde ettiği dikkat çekmektedir. Akıllı turizm, sadece turistik destinasyonların yönetimi için değil, aynı zamanda konaklama, yeme-içme, ulaşım, tur planlama ve güvenlik gibi birçok konuda da büyük fırsatlar sunmaktadır (Salur vd., 2019).
Genel olarak akıllı turizm kapsamında kullanılan bilgi teknolojileri, nesnelerin interneti (IoT), radyo frekansı tanımlama (RFID), konum tabanlı servis teknolojisi, kablosuz sensör ağları (WSNs), yakın alan iletişimi (NFC) (Jovicic, 2019), bulut bilişim, yapay zekâ ve büyük veri olarak ön plana çıkmaktadır (Wu, 2017). Turizm işletmeleri ve tüketiciler ise söz konusu teknolojilerinden daha çok, sensör, kamera ve akıllı telefon kullanımı, kolay etkileşim için dokunmatik ekranların kullanımı, web ve mobil hizmetlerin iş birliği, mobil uygulamalar, bulut hizmetlerinin kullanımı, nesnelerin interneti (Iot) ve büyük verinin bilgileri analiz etmek için kullanımı şeklinde yararlanmaktadır (Kaur ve Kaur, 2016). Akıllı turizm yalnızca destinasyon yönetimini değil aynı zamanda turist deneyimini de yeniden şekillendiren bir kavramdır (Neuhofer vd., 2012). Dolayısıyla akıllı bir destinasyon, bilgi teknolojilerinden yararlanmaktan çok daha fazlasını ifade etmektedir (Martin vd., 2017).
Turistik bir destinasyonu ziyaret eden turistlerin ana amacı tarihî, turistik ve sosyal alanları, eğlence ve alışveriş merkezlerini keşfetmektir. Söz konusu alanlarla ilgili yeterli bilgiye sahip olmamaları ise onları internet, şehir rehberleri, broşürler ve seyahat blogları gibi bilgi kaynaklarına yöneltmektedir. Fakat bu kaynakların güncel ya da yeterli bilgi içermemesi de mümkündür. Akıllı turizm ise tam da bu soruna çözüm üretmek adına oldukça faydalıdır (Demir ve Karaarslan, 2018). Katılım ve etkileşim yoluyla öğrenme ve keşfetme motivasyonunda olan turistler, bilişim teknolojileri aracılığı ile geleneksel yollarla ulaşamayacakları deneyimlere ulaşma olanağı elde etmektedir (Lopes vd., 2019).
Akıllı turizm yaklaşımı, özellikle turistik ürün ve hizmetlerin yetersizliği, güvenlik sorunu, turistlerin kötü niyetli satıcılara karşı güven eksikliği, turistik